Wskazania do stosowania leku Atenza

Lek Atenza, zawierający substancję czynną metylofenidat chlorowodorek w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu (18 mg, 27 mg, 36 mg, 45 mg, 54 mg), jest wskazany w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). Stanowi element kompleksowego programu terapeutycznego u pacjentów, u których inne metody postępowania terapeutycznego okazały się niewystarczająco skuteczne.¹

Populacja docelowa

Lek Atenza jest przeznaczony dla następujących grup pacjentów:

• Dzieci w wieku 6 lat i starsze z rozpoznanym ADHD
• Osoby dorosłe z rozpoznanym ADHD

Należy podkreślić, że leczenie musi zostać rozpoczęte i być prowadzone pod nadzorem specjalisty posiadającego doświadczenie w terapii ADHD, takiego jak psychiatra dzieci i młodzieży, pediatra specjalizujący się w zaburzeniach rozwojowych lub psychiatra osób dorosłych.²

Diagnostyka ADHD u dzieci

Podstawą wdrożenia leczenia preparatem Atenza jest prawidłowa diagnostyka ADHD, która powinna spełniać następujące warunki:³

• Diagnoza musi być zgodna z aktualnymi kryteriami DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) lub wytycznymi ICD (International Classification of Diseases)
• Diagnoza powinna opierać się na kompleksowym wywiadzie i szczegółowym badaniu pacjenta
• Istotne jest potwierdzenie rozpoznania przez dodatkową osobę (np. drugiego specjalistę)
• Diagnoza nie może być postawiona wyłącznie na podstawie pojedynczych objawów

Należy pamiętać, że nie istnieje pojedynczy test diagnostyczny dla ADHD. Właściwe rozpoznanie wymaga zastosowania wielowymiarowego podejścia diagnostycznego obejmującego kryteria medyczne, psychologiczne, edukacyjne oraz społeczne.⁴

Obraz kliniczny ADHD u dzieci

Zespół ADHD u dzieci charakteryzuje się następującymi objawami:⁵

• Przewlekła niemożność skupiania uwagi przez dłuższy czas
• Rozproszenie uwagi
• Niestabilność emocjonalna
• Impulsywność
• Nadaktywność o nasileniu od umiarkowanego do ciężkiego
• Mogą występować niewielkie objawy neurologiczne
• Możliwe nieprawidłowości w zapisie EEG
• Zdolność uczenia się może być zaburzona lub pozostać niezmieniona

Kompleksowe podejście terapeutyczne

Leczenie ADHD wymaga kompleksowego podejścia, które obejmuje:⁶

• Działania psychologiczne
• Interwencje edukacyjne
• Wsparcie społeczne
• Farmakoterapię

Celem takiego wielokierunkowego podejścia jest stabilizacja stanu pacjenta z ADHD. Należy podkreślić, że farmakoterapia preparatem Atenza nie jest wskazana u wszystkich dzieci z ADHD. Decyzja o włączeniu leku powinna zostać podjęta po dokładnej ocenie nasilenia i przewlekłości objawów u dziecka, z uwzględnieniem jego wieku.⁷

Algorytm postępowania terapeutycznego

Rekomendowany algorytm postępowania w ADHD u dzieci obejmuje następujące kroki:⁸

1. Wdrożenie odpowiednich działań edukacyjnych
2. Wprowadzenie interwencji psychospołecznych
3. W przypadku braku skuteczności powyższych środków naprawczych, rozważenie włączenia farmakoterapii lekiem stymulującym (w tym przypadku metylofenidatem) na podstawie szczegółowej oceny nasilenia objawów u dziecka

Istotne jest, aby stosowanie metylofenidatu (Atenza) odbywało się zawsze zgodnie z zarejestrowanymi wskazaniami oraz z aktualnymi wytycznymi dotyczącymi diagnostyki oraz zasad przepisywania produktu.⁹

Diagnostyka ADHD u osób dorosłych

W przypadku pacjentów dorosłych diagnostyka ADHD również wymaga specyficznego podejścia:¹⁰

• Rozpoznanie powinno być stawiane zgodnie z aktualnymi kryteriami DSM lub wytycznymi ICD
• Diagnoza powinna opierać się na pełnym wywiadzie i kompleksowej ocenie pacjenta
• Konieczne jest potwierdzenie występowania objawów ADHD w dzieciństwie (diagnostyka retrospektywna)

Obraz kliniczny ADHD u osób dorosłych

U pacjentów dorosłych ADHD charakteryzuje się następującymi objawami:¹¹

• Niepokój
• Niecierpliwość
• Brak koncentracji

Warto zauważyć, że u dorosłych objawy typowe dla ADHD mogą różnić się od obserwowanych u dzieci. Objawy związane z nadpobudliwością zazwyczaj słabną wraz z wiekiem, najprawdopodobniej z powodu mechanizmów adaptacyjnych, rozwoju neurologicznego oraz samoleczenia. Natomiast zaburzenia koncentracji u dorosłych są zwykle bardziej wyraźne i mają większy wpływ na codzienne funkcjonowanie.¹²

Proces diagnostyczny ADHD u osób dorosłych

Proces diagnostyczny ADHD u osób dorosłych powinien obejmować następujące elementy:¹³

1. Wywiad z pacjentem w celu określenia aktualnych objawów
2. Diagnostyka retrospektywna – potwierdzenie występowania objawów ADHD w dzieciństwie na podstawie:
   • Dokumentacji medycznej pacjenta lub
   • Odpowiednich i ustrukturyzowanych narzędzi diagnostycznych i/lub wywiadów, jeśli dokumentacja nie jest dostępna
3. Potwierdzenie rozpoznania przez dodatkową osobę (np. drugiego specjalistę)

Jeżeli weryfikacja objawów ADHD w dzieciństwie jest niepewna, nie należy rozpoczynać leczenia preparatem Atenza. Rozpoznanie nie może być stawiane wyłącznie na podstawie jednego lub kilku objawów.¹⁴

Kryteria włączenia leczenia u osób dorosłych

Decyzja o zastosowaniu preparatu Atenza u osoby dorosłej powinna być podjęta na podstawie bardzo dokładnej oceny stanu pacjenta. Rozpoznanie ADHD powinno obejmować umiarkowane lub ciężkie upośledzenie funkcjonowania w co najmniej dwóch obszarach życiowych (np. funkcjonowanie społeczne, akademickie i/lub zawodowe), które ma wpływ na kilka aspektów życia danej osoby.¹⁵

Wnioski dla praktyki klinicznej

Lek Atenza (metylofenidat) może być zalecany pacjentowi, gdy spełnione są następujące warunki:

• Pacjent ma potwierdzone rozpoznanie ADHD zgodne z aktualnymi kryteriami diagnostycznymi
• W przypadku dzieci – wiek 6 lat i powyżej, a wcześniejsze działania edukacyjne i interwencje psychospołeczne okazały się nieskuteczne
• W przypadku dorosłych – potwierdzone występowanie ADHD w dzieciństwie oraz obecne umiarkowane lub ciężkie upośledzenie funkcjonowania w co najmniej dwóch obszarach życiowych
• Leczenie jest prowadzone przez specjalistę z doświadczeniem w terapii ADHD
• Leczenie stanowi część kompleksowego programu terapeutycznego

Należy pamiętać, że farmakoterapia metylofenidatem powinna być zawsze stosowana zgodnie z zarejestrowanymi wskazaniami oraz aktualnymi wytycznymi diagnostycznymi i terapeutycznymi.¹⁶