Właściwości farmakokinetyczne acetylocysteiny

Acetylocysteina stanowi substancję czynną produktu leczniczego Acetylcysteinum Flegamina w dawce 600 mg w postaci tabletek musujących. Profil farmakokinetyczny tej substancji charakteryzuje się specyficznymi właściwościami w zakresie wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i wydalania z organizmu, co ma istotne znaczenie dla efektywności jej działania terapeutycznego. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę farmakokinetyczną acetylocysteiny.¹

Wchłanianie

Acetylocysteina po podaniu doustnym ulega szybkiemu i niemal całkowitemu wchłanianiu z przewodu pokarmowego. Mimo to, jej biodostępność po podaniu doustnym jest bardzo niska i wynosi zaledwie około 10%. Ta niska biodostępność wynika z zachodzącego efektu pierwszego przejścia przez wątrobę, gdzie znaczna część substancji ulega metabolizmowi przed dostaniem się do krążenia ogólnoustrojowego.²

Maksymalne stężenie acetylocysteiny w osoczu (Cmax) osiągane jest stosunkowo szybko, w czasie od 1 do 3 godzin po podaniu doustnym. Wartość maksymalnego stężenia metabolitu cysteiny w osoczu wynosi około 2 µmol/L. W przypadku wiązania z białkami osocza, acetylocysteina wiąże się w około 50% z białkami.³

Dystrybucja

Acetylocysteina oraz jej metabolity mogą występować w organizmie w trzech różnych postaciach:

• jako wolna substancja
• jako związana z białkami przez nietrwałe wiązania disiarczkowe
• jako składnik aminokwasów

Charakterystycznym zjawiskiem jest zmienne w czasie wiązanie z białkami osocza – po 4 godzinach od przyjęcia leku wiązanie z białkami wynosi około 50%, natomiast po 12 godzinach zmniejsza się do 20%.⁴

Badania farmakokinetyczne z wykorzystaniem dożylnego podania acetylocysteiny umożliwiły określenie objętości dystrybucji, która wynosi 0,47 l/kg (wartość całkowita) oraz 0,59 l/kg (wartość zmniejszona). Acetylocysteina przenika przez łożysko i jest wykrywalna we krwi pępowinowej. Brak jednak dostępnych informacji na temat jej wydalania do mleka kobiecego. Nie są również dostępne dane dotyczące przenikania acetylocysteiny przez barierę krew-mózg u ludzi.⁵

Metabolizm

Po wchłonięciu acetylocysteina podlega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu. W wątrobie jest przekształcana do następujących metabolitów:

• cysteiny – metabolitu aktywnego farmakologicznie
• diacetylocysteiny
• cystyny
• różnych disiarczków

Intensywny metabolizm wątrobowy jest głównym czynnikiem wpływającym na krótki okres półtrwania acetylocysteiny w osoczu, który wynosi około 1 godziny. W przypadku zaburzeń czynności wątroby obserwuje się znaczące wydłużenie okresu półtrwania, który może wynosić nawet do 8 godzin.⁶

Wydalanie

Acetylocysteina jest wydalana z organizmu prawie wyłącznie przez nerki w postaci nieaktywnych metabolitów, głównie jako siarczany nieorganiczne i diacetylocysteina. Klirens nerkowy stanowi około 30% całkowitego klirensu ustrojowego. Po podaniu doustnym średni końcowy okres półtrwania wynosi 6,25 godziny.⁷

W przypadku podania dożylnego, klirens osoczowy acetylocysteiny wynosi 0,11 l/h/kg (wartość całkowita) i 0,84 l/h/kg (wartość zmniejszona). Okres półtrwania w fazie eliminacji po podaniu dożylnym jest krótszy niż po podaniu doustnym i wynosi 30-40 minut. Wydalanie acetylocysteiny po podaniu dożylnym charakteryzuje się trójfazową kinetyką, obejmującą fazy alfa, beta oraz końcową fazę gamma.⁸

Liniowość farmakokinetyki

Farmakokinetyka acetylocysteiny wykazuje proporcjonalność do dawki w szerokim zakresie dawkowania, obejmującym dawki od 200 do 3200 mg/m². Proporcjonalność ta dotyczy zarówno parametru AUC (pole pod krzywą stężenia w czasie), jak i Cmax (maksymalne stężenie w osoczu), co wskazuje na przewidywalny wzrost ekspozycji organizmu na lek wraz ze zwiększaniem podawanej dawki w tym zakresie.⁹