Ukąszenie skorpiona – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Ukąszenie skorpiona
Rokowania, prognozy i postęp choroby

Rokowanie w ukąszeniach skorpionów jest uzależnione od gatunku skorpiona, stanu zdrowia pacjenta oraz szybkości dostępu do opieki medycznej. Objawy utrzymują się zwykle 10-48 godzin, a przeżycie pierwszych 24 godzin bez ciężkich objawów krążeniowo-oddechowych lub neurologicznych wiąże się z dobrym rokowaniem. Czynniki predykcyjne złego rokowania obejmują wiek poniżej 5 lat (OR=2,27), gorączkę ≥ 38,5°C (OR=2,79), śpiączkę z oceną Glasgow ≤ 8/15 (OR=9,87), obrzęk płuc (OR=8,46), leukocytozę > 25 000 komórek/mm³ (OR=2,35) oraz mocznik > 8 mmol/l (OR=4,02). W badaniu egipskim śmiertelność wyniosła 13,6%, a czynniki takie jak pobudzenie, drgawki, arytmia, niewydolność serca, obrzęk płuc i priapizm były związane z wyższym ryzykiem zgonu. Niewydolność narządowa, konieczność wentylacji mechanicznej i wsparcia inotropowego dodatkowo zwiększały śmiertelność.

Scorpion Sting Prognosis (przewidywanie wyniku)

Czynniki ryzyka niekorzystnego rokowania
Czynniki predykcyjne w ukąszeniach u dzieci
Parametry laboratoryjne jako czynniki predykcyjne
Zapalenie mięśnia sercowego jako czynnik ryzyka
Dynamika objawów i czas leczenia
Czynniki środowiskowe i prognozy ukąszeń
Kolejne rozdziały

Scorpion Sting Prognosis (przewidywanie wyniku)

Rokowanie w przypadkach ukąszeń skorpionów zależy od wielu czynników, w tym gatunku skorpiona, stanu zdrowia pacjenta oraz dostępu do opieki medycznej. Większość pacjentów po ukąszeniu skorpiona całkowicie powraca do zdrowia.¹ Objawy zwykle utrzymują się przez 10-48 godzin. Jeśli ofiara przeżyje pierwsze kilka godzin bez ciężkich objawów krążeniowo-oddechowych lub neurologicznych, rokowanie jest zazwyczaj dobre. Ponadto przeżycie pierwszych 24 godzin po ukąszeniu skorpiona również wiąże się z dobrym rokowaniem.¹ Śmiertelność w przypadkach ukąszeń skorpionów rzadko występuje u osób powyżej 6 roku życia.²³

Czynniki ryzyka niekorzystnego rokowania

Gorszego rokowania można spodziewać się przy obecności objawów ogólnoustrojowych, takich jak zapaść krążeniowa, niewydolność oddechowa, drgawki i śpiączka. W szczególności z niekorzystnymi wynikami związane były:¹⁴

Ocena w skali Glasgow < 8 (iloraz szans [OR], 9,87)
Obrzęk płuc (OR, 8,46)

Wieloczynnikowa analiza wykazała, że z niekorzystnym rokowaniem korelują następujące czynniki:⁴

Wiek poniżej 5 lat (OR = 2,27)
Gorączka ≥ 38,5°C (OR = 2,79)
Śpiączka z oceną w skali Glasgow ≤ 8/15 (OR = 9,87)
Obrzęk płuc (OR = 8,46)
Leukocytoza > 25 000 komórek/mm³ (OR = 2,35)
Mocznik we krwi > 8 mmol/l (OR = 4,02)

⁴

Czynniki predykcyjne w ukąszeniach u dzieci

W badaniu przeprowadzonym w Egipcie wśród analizowanych przypadków zarejestrowano 21 zgonów (13,6%); wszystkie należały do III klasy ciężkości. Śmiertelność była znacząco wyższa u dzieci z:⁵

Pobudzeniem
Śpiączką
Drgawkami
Arytmią
Niewydolnością serca
Obrzękiem płuc
Priapizmem

⁵

Obecność niewydolności narządowej była związana ze śmiertelnością. Dodatkowo, potrzeba wentylacji mechanicznej i wsparcia inotropowego wiązała się ze zwiększonym ryzykiem śmiertelności. Ponadto, stwierdzono istotny związek między wynikiem w skali PRISM (Pediatric Risk of Mortality) a liczbą niewydolnych narządów z niekorzystnym wynikiem.⁵

U dzieci następujące czynniki były związane z wyższą śmiertelnością:¹

Kwasica metaboliczna
Tachypnoe
Zapalenie mięśnia sercowego
Obrzęk płuc
Encefalopatia
Priapizm

Parametry laboratoryjne jako czynniki predykcyjne

Badania wskazują, że pewne parametry laboratoryjne mogą być pomocne w ocenie ciężkości ukąszeń skorpionów. Wieloczynnikowa analiza parametrów laboratoryjnych wykazała, że najbardziej predykcyjnym czynnikiem ciężkości klinicznej jest trombocytoza (iloraz szans 23,9; 95% CI: 1,6-353,5, P = 0,021).⁶ Zwiększona liczba płytek krwi (PLT) i poziomy PCT (prokalcytoniny) mogą być pomocne w ocenie ciężkości klinicznej u pacjentów z ukąszeniem skorpiona.⁷

Ponadto, osoby nieżyjące wykazywały wyższe wartości:⁵

Leukocytów
Płytek krwi
Glukozy
Enzymów wątrobowych
Kinazy fosfokreatynowej (CPK)

⁵

Zapalenie mięśnia sercowego jako czynnik ryzyka

Należy pamiętać o możliwości rozwoju zapalenia mięśnia sercowego u dzieci i sprawdzać enzymy sercowe, nawet jeśli pacjenci są bezobjawowi, a enzymy sercowe są prawidłowe przy przyjęciu.⁷ Śmiertelność w potwierdzonych przypadkach zapalenia mięśnia sercowego związanych z ukąszeniem skorpiona szacuje się na 7,3%. W prawie wszystkich przypadkach, które przeżyły, obserwowano szybkie wyzdrowienie i poprawę funkcji lewej komory.⁷

Chociaż zapalenie mięśnia sercowego związane z ukąszeniem skorpiona jest rzadkie, pozostaje poważnym i w niektórych przypadkach śmiertelnym następstwem ukąszenia skorpiona. W przypadku odpowiednich objawów, szczególnie u ukąszonych dzieci, należy rozważyć diagnozę zapalenia mięśnia sercowego. Wczesne badania przesiewowe z użyciem seryjnych markerów sercowych i echokardiografii mogą ukierunkować leczenie. Szybkie leczenie, które koncentruje się na wstrząsie kardiogennym i obrzęku płuc, zwykle prowadzi do korzystnego wyniku.⁷

Dynamika objawów i czas leczenia

Jeśli objawy szybko się nasilają w ciągu pierwszych 2-4 godzin po ukąszeniu, bardziej prawdopodobny jest niekorzystny wynik. Objawy mogą utrzymywać się przez kilka dni lub dłużej. Niektóre zgony wystąpiły nawet kilka tygodni po ukąszeniu, jeśli rozwinęły się powikłania.²³

Czas pomiędzy ukąszeniem a leczeniem jest również kluczowym czynnikiem wpływającym na rokowanie. W jednym z badań odnotowano, że w 74,1% przypadków ten czas wynosił mniej niż 3 godziny.⁸

Czynniki środowiskowe i prognozy ukąszeń

Ukąszenia skorpionów mają zauważalny wpływ na tropikalne populacje wiejskie, głównie rolników.⁸ Dwa skuteczne czynniki klimatyczne związane pozytywnie i negatywnie z przypadkami ukąszeń skorpionów to odpowiednio temperatura i wilgotność względna.⁸

Wyniki modeli szeregów czasowych i regresji do przewidywania trendów i determinantów ukąszeń skorpionów są prawie takie same.⁸ Zebrane dane wskazują, że przypadki skorpionizmu wykazywały podobną strukturę w okresie badania wynoszącym 51 miesięcy. Dlatego do przewidywania przyszłych przypadków skorpionizmu, wykorzystanie obu metod może dać w przybliżeniu takie same wyniki.⁹

Dwie główne zmienne wpływające na ciężkość skorpionizmu to:⁸

Charakterystyka ofiary (np. wiek i stan zdrowia)
Charakterystyka skorpiona (np. gatunek i siła jadu)

⁸

Według wyników analizy regresji, dwa istotne czynniki wpływające na wynik przypadków ukąszeń skorpionów to miesięczne średnie temperatury i wilgotności względnej.⁹

W niektórych regionach zarejestrowane przypadki skorpionizmu szacuje się na 40-50 tysięcy rocznie, a mimo leczenia około 20 osób umiera każdego roku.⁸

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 Scorpion Envenomation: Background, Pathophysiology, Etiology
https://emedicine.medscape.com/article/168230-overview
Prognosis is dependent on many factors, including species of scorpion, patient health, and access to medical care. Most patients recover fully after scorpion envenomation. […] Symptoms generally persist for 10-48 hours. If the victim survives the first few hours without severe cardiorespiratory or neurologic symptoms, the prognosis is usually good. Furthermore, surviving the first 24 hours after a scorpion sting also carries a good prognosis. […] A worse prognosis can be expected with the presence of systemic symptoms such as cardiovascular collapse, respiratory failure, seizures, and coma. Specifically, the following were associated with poor outcomes: Glasgow Coma Score less than 8 (odds ratio [OR], 9.87) and pulmonary edema (OR, 8.46). […] In children, the following factors were associated with a higher mortality: metabolic acidosis, tachypnea, myocarditis, pulmonary edema, encephalopathy, and priapism.
#2 Scorpions – UF Health
https://ufhealth.org/conditions-and-treatments/scorpions
Death from scorpion stings rarely occurs in people older than 6 years. If symptoms rapidly become worse within the first 2 to 4 hours after the sting, a poor outcome is more likely. Symptoms may last several days or longer. Some deaths have occurred as late as weeks after the sting if complications develop.
#3 Scorpions Information | Mount Sinai – New York
https://www.mountsinai.org/health-library/poison/scorpions
Outlook (Prognosis) […] Death from scorpion stings rarely occurs in people older than 6 years. If symptoms rapidly become worse within the first 2 to 4 hours after the sting, a poor outcome is more likely. Symptoms may last several days or longer. Some deaths have occurred as late as weeks after the sting if complications develop.
#4 Epidemiological, clinical characteristics and outcome of severe scorpion envenomation in South Tunisia: Multivariate analysis of 951 cases – ADS
https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2008Txcn…52..918B/abstract
The aim of this retrospective descriptive study was to describe both epidemiologically and clinically manifestations following severe scorpion envenomation and to define simple predictive factors which can be used in routine practice in general Intensive Care Units (ICU) as an indicator of poor prognosis. […] A multivariate analysis found the following factors to be correlated with a poor outcome: age less than 5 years (OR = 2.27), fever 38.5 C (OR = 2.79), coma with Glasgow coma score 8/15 (OR = 9.87), pulmonary edema (OR = 8.46), leucocytes 25 000 cells/mm 3 (OR = 2.35) and blood urea 8 mmol/l (OR = 4.02). […] In summary, in severe scorpion envenomation, age less than 5 years, fever 38.5 C, coma with Glasgow coma score 8/15, pulmonary edema, leucocytes 25 000 cells/mm 3 and blood urea 8 mmol/l were associated with a poor outcome.
#5 Predictors for Mortality in Children with Scorpion Envenomation Admitted to Pediatric Intensive Care Unit, Qena Governorate, Egypt
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6779185/
This study aimed to identify the clinical and laboratory manifestations that affect outcome of scorpion envenomation in children. […] Among studied cases, 21 deaths (13.6%) were registered; all of them belonged to class III severity. Mortality was significantly higher in children with agitation, coma, convulsions, arrhythmia, heart failure, pulmonary edema, and priapism. […] The presence of organ failure was associated with mortality. In addition, the need for mechanical ventilation and inotropic support were at increased risk of mortality. Moreover, a significant association was found between PRISM score and the number of failed organs with fatal outcome. […] Agitation, coma, convulsions, arrhythmia, heart failure, pulmonary edema, and priapism were major contributing factors predicting outcome in children with scorpion envenomation. In addition, non-survivors showed higher values of leukocytes, platelets, glucose, liver enzymes, and CPK than survivors did. Moreover, higher PRISM score and number of failed organs appeared to be associated with fatal outcome.
#6 Predictive Factors for Determining the Clinical Severity of Pediatric Scorpion Envenomation Cases in Southeastern Turkey – PubMed
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26432426/
Objective: The aim of this study was to define the epidemiological, clinical, and laboratory manifestations of scorpion envenomation and to identify factors that are predictive of severe cases. […] Multivariate analysis of laboratory parameters indicated that the most predictive factor for clinical severity is thrombocytosis (odds ratio 23.9; 95% CI: 1.6-353.5, P = .021). […] Although our results share some similarities with those of other reports, thrombocytosis was markedly increased in the severe group and served as the most predictive laboratory factor of clinical severity.
#7 Clinical Effects and Predictive Factors Affecting the Clinical Severity of Scorpion Envenomations in Western Turkey
https://ouci.dntb.gov.ua/en/works/7pORwrk9/
Increased PLT counts and PCT levels may be helpful in evaluating clinical severity in patients with scorpion sting envenomation. […] The possibility of myocarditis development in children should be remembered and cardiac enzymes should be checked, even if patients are asymptomatic and cardiac enzymes are normal on admission. […] Mortality in confirmed scorpion-related myocarditis cases is estimated at 7.3%. Almost all survived cases showed rapid recovery and improvement in the left ventricular function. […] Even though myocarditis associated with scorpion envenomation is rare, it remains a serious and in some of cases a fatal consequence of scorpion sting. In case of relative presentations, particularly in envenomed children, diagnosis of myocarditis should be considered. Early screening using serial cardiac markers and echocardiography can guide the treatment. Prompt treatment that focuses on cardiogenic shock and pulmonary edema usually results in a favorable outcome.
#8 Predictive determinants of scorpion stings in a tropical zone of south Iran: use of mixed seasonal autoregressive moving average model | Journal of Venomous Animals and Toxins including Tropical Diseases | Full Text
https://jvat.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40409-017-0129-4
Scorpion stings have a noticeable effect on tropical rural populations, mainly farmers. […] Two effective climate factors associated positively and negatively with scorpion sting cases are temperature and relative humidity, respectively. […] The results of time series and regression models to predict the trends and determinants of scorpion stings are almost the same. […] The two main variables that affect the severity of scorpionism are: the characteristics of the victim (such as age and health condition) and the characteristics of the scorpion (such as species and venom potency). […] The recorded scorpionism cases in the country had been estimated to be between 40,000-50,000 per year, and despite treatment approximately 20 people die every year. […] The time interval between the sting and treatment were less than 3 h for 74.1% of patients.
#9 Predictive determinants of scorpion stings in a tropical zone of south Iran: use of mixed seasonal autoregressive moving average model | Journal of Venomous Animals and Toxins including Tropical Diseases | Full Text
https://jvat.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40409-017-0129-4
According to the results of regression analysis, the two significant factors affect the outcome of scorpion sting cases are monthly averages of temperature and relative humidity. […] The present collected data indicated that scorpion sting cases presented a similar structure during the study period of 51 months. […] Therefore, to predict future cases of scorpionism, the use of both methods can approximately have the same results.