Niekontrolowane wypróżnianie się
Epidemiologia
Inkontynencja kałowa (IK) jest powszechnym problemem zdrowotnym, dotykającym około 7-15% populacji krajów zachodnich, ze średnią częstością 8,3% dorosłych poza instytucjami opiekuńczymi. Występuje u obu płci z podobną częstością (kobiety 8,9%, mężczyźni 7,7%, p=0,31), a jej częstość wzrasta wraz z wiekiem – od 2,6% w grupie 20-29 lat do 15,3% u osób ≥70 lat. Najczęstszym typem jest inkontynencja płynnego stolca (6,2%), następnie śluzu (3,1%) i stałego stolca (1,6%). W placówkach opieki długoterminowej częstość IK sięga 45-70%, a w szpitalach 33%. Czynniki ryzyka obejmują m.in. wiek, cukrzycę, zespół jelita drażliwego, stwardnienie rozsiane, uszkodzenia okołoporodowe, biegunkę, otyłość oraz prolaps odbytnicy. U kobiet po porodzie drogami natury lub cesarskim cięciu 13-25% zgłasza IK w ciągu 3-6 miesięcy po porodzie.
- Epidemiologia niekontrolowanego wypróżniania się
- Rozpowszechnienie w populacji ogólnej
- Charakterystyka objawów
- Różnice związane z płcią
- Związek z wiekiem
- Niekontrolowane wypróżnianie w placówkach opiekuńczych
- Czynniki ryzyka niekontrolowanego wypróżniania się
- Konsekwencje społeczne i ekonomiczne
- Wyzwania w diagnostyce i monitorowaniu
- Prognozy i trendy
- Znaczenie monitorowania epidemiologicznego
- Kolejne rozdziały
Epidemiologia niekontrolowanego wypróżniania się
Niekontrolowane wypróżnianie się (inkontynencja kałowa) jest powszechnym, lecz często niedostatecznie zgłaszanym i rozpoznawanym problemem zdrowotnym, który dotyka znaczącą część populacji ogólnej. Problem ten ma istotny wpływ na jakość życia pacjentów i wiąże się z poważnymi konsekwencjami psychospołecznymi oraz ekonomicznymi.12
Rozpowszechnienie w populacji ogólnej
Na podstawie reprezentatywnych badań epidemiologicznych szacuje się, że niekontrolowane wypróżnianie się występuje u około 7-15% populacji krajów zachodnich, ze średnią wartością około 8,3% dorosłych mieszkających poza instytucjami opiekuńczymi.13 W badaniu przeprowadzonym na reprezentatywnej próbie populacji Stanów Zjednoczonych wykazano, że inkontynencja kałowa występująca co najmniej raz w ciągu ostatniego miesiąca dotyczy 8,3% dorosłych (95% CI, 7,1-9,5), co odpowiada około 18 milionom osób.1
Częstość występowania inkontynencji kałowej różni się w zależności od badanej populacji i przyjętych kryteriów:4
- W internetowym badaniu przeprowadzonym w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Kanadzie, 16% respondentów zgłosiło występowanie niekontrolowanego wypróżniania się2
- W National Gastrointestinal Survey, które objęło ponad 70 000 Amerykanów, 1 na 7 respondentów doświadczył inkontynencji kałowej w przeszłości3
- Jedna na 20 osób zgłosiła epizody inkontynencji kałowej w ciągu ostatnich 7 dni3
- W Meksyku, według badania SIGAME, częstość występowania wynosi 4,7% w populacji ogólnej4
- W Australii, niekontrolowane wypróżnianie się dotyka 10% kobiet i 6% mężczyzn5
- W Japonii, częstość występowania inkontynencji kałowej u osób powyżej 65 roku życia wynosi 8,7% wśród mężczyzn i 6,6% wśród kobiet6
Charakterystyka objawów
Badania epidemiologiczne wykazały, że u osób z niekontrolowanym wypróżnianiem się najczęściej występuje:1
- Inkontynencja płynnego stolca – u 6,2% badanych
- Inkontynencja stałego stolca – u 1,6% badanych
- Inkontynencja śluzu – u 3,1% badanych
Niekontrolowane wypróżnianie się występuje co najmniej raz w tygodniu u 2,7% populacji, a codziennie u 0,9%.1 Najbardziej powszechnym typem inkontynencji kałowej jest utrata płynnego stolca, następnie utrata śluzu, podczas gdy inkontynencja stałego stolca co najmniej raz w miesiącu jest zgłaszana przez 1,6% populacji.1
Różnice związane z płcią
Wbrew wcześniejszym założeniom, że niekontrolowane wypróżnianie się dotyczy głównie kobiet, najnowsze badania epidemiologiczne wskazują na podobną częstość występowania u obu płci.3 W reprezentatywnym badaniu populacji amerykańskiej wykazano, że inkontynencja kałowa występuje u 8,9% kobiet (95% CI, 7,2-10,5) i 7,7% mężczyzn (95% CI, 6,0-9,4), a różnica ta nie jest istotna statystycznie (p=0,31).1
Ważne jest podkreślenie, że uwzględnianie w statystykach wyłącznie kobiet może prowadzić do znacznego niedoszacowania rzeczywistej częstości występowania tego problemu.3 Liczne badania epidemiologiczne o dużej skali wykazały podobne wskaźniki częstości występowania inkontynencji kałowej u mężczyzn i kobiet.3
Związek z wiekiem
Wiek jest najsilniejszym i najlepiej udokumentowanym czynnikiem ryzyka niekontrolowanego wypróżniania się.3 Częstość występowania tego problemu wzrasta wraz z wiekiem – od 2,6% u osób w wieku 20-29 lat do 15,3% u osób w wieku 70 lat i starszych.1
U osób powyżej 65. roku życia wskaźniki występowania przekraczają 15%.3 Szacuje się, że w 2010 roku około 1,17 miliona Australijczyków w wieku 65 lat i starszych mieszkających w społeczności oraz 128 473 Australijczyków w placówkach opieki długoterminowej cierpiało na inkontynencję.5
U kobiet częstość występowania niekontrolowanego wypróżniania się osiąga szczyt w piątej dekadzie życia (22%) i utrzymuje się na stabilnym poziomie aż do dziewiątej dekady życia.3 Ten wzorzec epidemiologiczny sugeruje hipotezę wieloczynnikową rozwoju inkontynencji kałowej u kobiet.3
Niekontrolowane wypróżnianie w placówkach opiekuńczych
Inkontynencja kałowa jest szczególnie rozpowszechniona wśród osób przebywających w szpitalach i domach opieki:3
- W domach opieki wskaźniki występowania inkontynencji kałowej sięgają 45-70%78
- W szpitalach wskaźniki występowania sięgają 33%3
- Od 75% do 81% mieszkańców placówek opieki długoterminowej cierpi na inkontynencję, przy czym większość z nich wymaga najbardziej intensywnej opieki5
Niekontrolowane wypróżnianie się jest jedną z trzech głównych przyczyn (obok zmniejszonej mobilności i demencji) przyjęcia do placówki opieki długoterminowej.5 W 2009 roku 55% mieszkańców placówek opieki dla osób starszych wymagało opieki z powodu inkontynencji kałowej.5
Czynniki ryzyka niekontrolowanego wypróżniania się
Badania epidemiologiczne zidentyfikowały liczne czynniki ryzyka związane z niekontrolowanym wypróżnianiem się:49
- Czynniki fizjologiczne: wiek, płeć
- Choroby współistniejące: cukrzyca (szczególnie z niedostateczną kontrolą glikemii), zespół jelita drażliwego (zwłaszcza z biegunką), stwardnienie rozsiane (do 30% pacjentów)
- Czynniki położnicze: mnogość porodów, poród domowy, pierwszy poród pochwowy, poród z użyciem kleszczy
- Uszkodzenia okołoporodowe: uszkodzenie zwieracza odbytu, uszkodzenie nerwu sromowego
- Czynniki chirurgiczne: hemoroidektomia związana z uszkodzeniem wewnętrznego zwieracza odbytu, sfinkterotomia boczna w leczeniu szczeliny odbytu, chirurgiczne leczenie przetok odbytu, rozszerzanie odbytu
- Inne czynniki: biegunka, zaparcie z przepełnieniem, otyłość, niepełnosprawność fizyczna, niepełnosprawność umysłowa, prolaps odbytnicy
U kobiet po porodzie drogami natury lub przez cesarskie cięcie, w okresie 3-6 miesięcy po porodzie, aż 13-25% zgłasza występowanie inkontynencji kałowej.10 W badaniu obserwacyjnym kobiet 30 lat po porodzie wykazano, że odsetek kobiet z uciążliwą inkontynencją gazów był wyższy w grupie z uszkodzeniem zwieracza (58%) w porównaniu z grupą po nacięciu krocza (30%) i grupą po cesarskim cięciu (15%).10
Udowodniono, że regularne występowanie luźnych lub wodnistych stolców jest silnym czynnikiem ryzyka niekontrolowanego wypróżniania się, co sugeruje, że wykrywanie i leczenie biegunki może być skuteczną metodą zmniejszania częstości występowania i nasilenia inkontynencji kałowej.1
Konsekwencje społeczne i ekonomiczne
Niekontrolowane wypróżnianie się ma istotny wpływ na jakość życia, prowadząc do izolacji społecznej, utraty poczucia własnej wartości i pewności siebie oraz depresji.10 Problem ten jest często nieujawniany z powodu wstydu i stygmatyzacji społecznej, co prowadzi do izolacji i ograniczenia aktywności do środowiska domowego.3
Koszty ekonomiczne związane z niekontrolowanym wypróżnianiem się są znaczące:10
- Ponad 400 milionów dolarów rocznie jest wydawanych na pieluchy dla dorosłych kontrolujące inkontynencję moczową i kałową
- Jest to druga najważniejsza przyczyna przyjęcia do placówek opieki długoterminowej w Stanach Zjednoczonych
- Średni koszt leczenia jednego pacjenta z inkontynencją kałową spowodowaną urazami położniczymi wynosił 17 166 dolarów (dane z 1996 roku)
- W latach 1998-2003 około 21 000 kobiet przeszło operację z powodu inkontynencji kałowej (około 3500 kobiet rocznie)
- Całkowite koszty stopniowo wzrosły z 34 milionów dolarów w 1998 roku do 57,5 miliona dolarów w 2003 roku
- Średni koszt przyjęcia chirurgicznego w 2003 roku wynosił 16 847 dolarów
Wyzwania w diagnostyce i monitorowaniu
Jednym z głównych wyzwań w ocenie epidemiologii niekontrolowanego wypróżniania się jest jego niedostateczne rozpoznawanie i zgłaszanie.11 Mniej niż 30% kobiet z inkontynencją kałową szuka pomocy medycznej.10 W badaniu przeprowadzonym przez Johansona i Lafferty’ego tylko jedna trzecia osób z inkontynencją kałową omówiła ten problem z lekarzem.10
Pacjenci często niechętnie zgłaszają problem inkontynencji kałowej, nawet podczas rozmowy z własnym lekarzem.11 Z drugiej strony, pracownicy służby zdrowia rzadko pytają o ten objaw podczas rutynowych wizyt.10 W australijskim badaniu tylko 14,6% osób z inkontynencją kałową zgłosiło, że lekarz zapytał ich o ten problem.12
Zróżnicowanie definicji (nietrzymanie stolca stałego, biegunki lub gazów) i częstotliwości niekontrolowanego wypróżniania się w badaniach populacyjnych dodatkowo utrudnia dokładną ocenę rozpowszechnienia tego problemu.10
Prognozy i trendy
Przewiduje się, że w ciągu najbliższych 30 lat częstość występowania niekontrolowanego wypróżniania się wzrośnie o 60%, dotykając do 17 milionów amerykańskich kobiet.3 Wzrost ten będzie prawdopodobnie związany ze starzeniem się populacji oraz zwiększoną świadomością i zgłaszalnością tego problemu.13
Według analizy DelveInsight, całkowita liczba przypadków inkontynencji kałowej w siedmiu głównych rynkach (USA, Wielka Brytania, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania i Japonia) wynosiła 11 345 694 w 2020 roku, przy czym oczekuje się, że liczba ta wzrośnie do 2030 roku.14 Stany Zjednoczone odpowiadały za najwięcej przypadków inkontynencji kałowej, około 5 587 268 przypadków w siedmiu głównych rynkach w 2018 roku.14
Zgodnie z szacunkami Narodowych Instytutów Zdrowia, jedna na trzy osoby może doświadczyć niekontrolowanego wypróżniania się w ciągu swojego życia.15
Znaczenie monitorowania epidemiologicznego
Dokładne dane epidemiologiczne dotyczące niekontrolowanego wypróżniania się są niezbędne do opracowania skutecznych strategii profilaktycznych i terapeutycznych.16 Lepsze zrozumienie epidemiologii i czynników ryzyka może pomóc w identyfikacji osób zagrożonych oraz w wdrożeniu odpowiednich interwencji.17
Mimo podstawowego zrozumienia inkontynencji kałowej, nadal istnieją znaczące luki w wiedzy na temat epidemiologii i patogenezy tej choroby, co wymaga dalszych badań klinicznych.17 Narodowe Instytuty Zdrowia zwracają uwagę na potrzebę większej liczby badań koncentrujących się na niekontrolowanym wypróżnianiu się, aby lepiej zrozumieć ten problem i opracować skuteczniejsze metody leczenia.13
Regularne pytanie pacjentów o objawy inkontynencji kałowej, zwłaszcza tych z czynnikami ryzyka, może przyczynić się do wcześniejszego rozpoznania i leczenia tego problemu, poprawiając jakość życia pacjentów.18
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.