Niealergiczny nieżyt nosa
Objawy
Niealergiczny nieżyt nosa (NAR) to przewlekły stan zapalny błony śluzowej nosa, charakteryzujący się objawami podobnymi do alergicznego nieżytu nosa, lecz bez reakcji immunologicznej typu IgE i bez przyczyn infekcyjnych. Występuje u 20-30 milionów pacjentów w USA, stanowiąc około 25% wszystkich nieżytów nosa, z przewagą u kobiet (stosunek 2-3:1) i najczęściej rozpoczynając się po 20. roku życia. Objawy obejmują przewlekłe lub nawracające przekrwienie i obturację nosa, wodnistą rhinorrheę, kichanie, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, kaszel oraz zmniejszenie lub utratę węchu, przy braku świądu nosa, oczu i gardła, co odróżnia NAR od postaci alergicznej. Objawy mogą nasilać się pod wpływem czynników środowiskowych, takich jak zmiany temperatury, wilgotności, ciśnienia atmosferycznego, ekspozycja na dym tytoniowy, zanieczyszczenia, silne zapachy, a także czynniki hormonalne i leki. NAR obejmuje różne podtypy, m.in. idiopatyczny (naczynioruchowy), NARES (z eozynofilią), atroficzny, gustatoryczny, polekowy, hormonalny i zawodowy, zróżnicowane pod względem patofizjologii i obrazu klinicznego.
- Niealergiczny nieżyt nosa – definicja
- Objawy niealergicznego nieżytu nosa
- Podtypy niealergicznego nieżytu nosa
- Neuropatia niealergiczna
- Niealergiczny nieżyt nosa z eozynofilią
- Atroficzny nieżyt nosa
- Nieżyt nosa starczy
- Gustatoryczny nieżyt nosa
- Nieżyt nosa indukowany lekami
- Hormonalny nieżyt nosa
- Zawodowy nieżyt nosa
- Czynniki wyzwalające i nasilające objawy
- Wpływ na jakość życia
- Powikłania niealergicznego nieżytu nosa
- Przebieg i rokowanie
- Podsumowanie charakterystyki objawów
Niealergiczny nieżyt nosa – definicja
Niealergiczny nieżyt nosa (ang. non-allergic rhinitis) to stan zapalny błony śluzowej nosa, charakteryzujący się objawami podobnymi do alergicznego nieżytu nosa, ale przy braku reakcji alergicznej lub przyczyn infekcyjnych. Dawniej określany był jako naczynioruchowy nieżyt nosa (vasomotor rhinitis), jednak obecnie ta nazwa jest rzadziej stosowana z powodu braku dowodów na naczyniowe pochodzenie schorzenia1. Najnowsze dowody naukowe wskazują, że we wszystkich postaciach niealergicznego nieżytu nosa występuje dysregulacja nocyceptorów i nerwów autonomicznych2. Stanowi on około 25% wszystkich przypadków nieżytów nosa i dotyczy 20-30 milionów pacjentów tylko w Stanach Zjednoczonych3.
Objawy niealergicznego nieżytu nosa
Niealergiczny nieżyt nosa charakteryzuje się szeregiem objawów zbliżonych do alergicznego nieżytu nosa, które mogą występować przewlekle lub w sposób nawracający. Główne objawy to:12
- Przekrwienie i zatkanie nosa (obturacja)
- Wodnisty wyciek z nosa (rhinorrhea)
- Kichanie (mniej nasilone niż w alergicznym nieżycie nosa)
- Spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła (post-nasal drip)
- Kaszel
- Zmniejszenie lub utrata węchu
Charakterystyczną cechą niealergicznego nieżytu nosa, odróżniającą go od postaci alergicznej, jest brak lub rzadkie występowanie takich objawów jak:12
- Świąd nosa
- Świąd oczu
- Świąd gardła
- Łzawienie oczu
W ciężkich przypadkach lub bardziej zaawansowanych stadiach mogą również pojawić się:1
- Gęsta, nieprzyjemnie pachnąca wydzielina śluzowo-ropna
- Tworzenie się strupów w jamie nosowej
- Krwawienia z nosa
Charakterystyka objawów
Objawy niealergicznego nieżytu nosa często pojawiają się i ustępują przez cały rok1. W przeciwieństwie do alergicznego nieżytu nosa, który zwykle ma charakter sezonowy, objawy niealergicznego nieżytu nosa mogą występować całorocznie, choć ich nasilenie może zmieniać się w zależności od warunków pogodowych, jak np. zmiany ciśnienia atmosferycznego, temperatury czy wilgotności1. Część pacjentów zauważa pogorszenie objawów wraz z nadejściem frontu atmosferycznego2.
Należy podkreślić, że niealergiczny nieżyt nosa zwykle rozwija się u osób dorosłych, najczęściej po 20. roku życia, natomiast rzadko występuje u dzieci12. Charakteryzuje się stosunkiem płci żeńskiej do męskiej wynoszącym 2:1 do 3:1, co oznacza, że schorzenie to jest 2-3 razy częstsze u kobiet niż u mężczyzn1.
Nasilenie i progresja objawów
Nasilenie objawów niealergicznego nieżytu nosa może być różne – od łagodnych, które powodują niewielkie niedogodności, do ciężkich, które znacząco wpływają na jakość życia1. Ciężkie objawy mogą wpływać na pracę, szkołę, życie domowe i społeczne2.
Badania pokazują, że nawet 52% pacjentów doświadcza pogorszenia choroby w miarę upływu czasu, z 12% wzrostem trwałości objawów i 9% wzrostem ich nasilenia1. Dla wielu osób niealergiczny nieżyt nosa jest schorzeniem przewlekłym, które może utrzymywać się przez całe życie12.
Badania jakości życia wykazały, że obciążenie związane z nieżytem nosa nie ogranicza się tylko do nosa i zatok, ale może wiązać się z zaburzeniami snu, nadmierną sennością w ciągu dnia, problemami z koncentracją i zwiększoną drażliwością1. Osoby cierpiące na niealergiczny nieżyt nosa często doświadczają przewlekłego dyskomfortu, zmęczenia, niskiej energii i problemów ze snem1.
Podtypy niealergicznego nieżytu nosa
Niealergiczny nieżyt nosa nie jest jednorodnym schorzeniem, ale obejmuje grupę zaburzeń o różnej patofizjologii. Najczęstsze podtypy to:12
Neuropatia niealergiczna
Dawniej znana jako naczynioruchowy nieżyt nosa lub idiopatyczny niealergiczny nieżyt nosa. Jest to najczęstsza postać niealergicznego nieżytu nosa, charakteryzująca się objawami nosowymi wywołanymi przez warunki środowiskowe, takie jak silne zapachy lub zmiany temperatury, wilgotności czy ciśnienia atmosferycznego1. Typowo objawy nie obejmują świądu nosa i podniebienia ani napadów kichania2.
Niealergiczny nieżyt nosa z eozynofilią
Znany również jako zespół NARES (Non-Allergic Rhinitis with Eosinophilia Syndrome). Jest to zapalny typ nieżytu nosa ze zwiększoną liczbą eozynofilów w wydzielinie i w biopsji nosa, ze zwiększoną liczbą komórek tucznych i oznakami degranulacji komórek tucznych, ale bez dodatnich wyników testów alergicznych1. Pacjenci z NARES to zazwyczaj osoby w średnim wieku z całorocznymi objawami kichania, świądu i wodnistej wydzieliny z nosa oraz okresowymi zaostrzeniami1. Czasami występuje u nich również upośledzenie węchu2.
Atroficzny nieżyt nosa
Obejmuje zanik błony śluzowej nosa, co może prowadzić do strupienia i wysuszenia nosa1. Jest to podtyp niezapalny i wyróżnia się przede wszystkim unikalnymi wynikami badania fizykalnego2. Atroficzny nieżyt nosa powoduje powiększenie jam nosowych, tworzenie się strupów i nieprzyjemny zapach kolonizacji bakteryjnej, przekrwienie nosa, brak węchu oraz krwawienia z nosa, które mogą być nawracające i ciężkie1.
Nieżyt nosa starczy
Wyróżnia się późnym początkiem, występującym głównie u starszych pacjentów. Objawia się wodnistą wydzieliną z nosa, która nasila się w odpowiedzi na czynniki wyzwalające zidentyfikowane przez pacjenta, w tym żywność, zapachy lub drażniące środowisko1. Często nakłada się z nieżytem nosa gustatorycznym2.
Gustatoryczny nieżyt nosa
Reprezentuje reakcję nosa na spożywanie określonych pokarmów (np. pikantnych potraw) lub płynów (np. alkoholu). Wyróżnia się przede wszystkim czynnikiem wyzwalającym1.
Nieżyt nosa indukowany lekami
Może wystąpić przy stosowaniu różnych leków i narkotyków, w tym leków przeciwnadciśnieniowych, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, inhibitorów fosfodiesterazy-5 i kokainy1.
Hormonalny nieżyt nosa
Odnosi się do wystąpienia obrzęku i wydzieliny z nosa związanych z endogennymi hormonami żeńskimi. Odpowiedź na hormony ciążowe jest najbardziej klasycznym i powszechnym przykładem1. Objawy ustępują wraz z zakończeniem ciąży2.
Zawodowy nieżyt nosa
Jest wynikiem narażenia zawodowego, od lateksu i mąki po chemikalia i cząstki. Objawy zazwyczaj nasilają się w ciągu tygodnia pracy i poprawiają się w czasie wolnym od pracy1.
Czynniki wyzwalające i nasilające objawy
W przeciwieństwie do alergicznego nieżytu nosa, który jest wywoływany przez alergeny, niealergiczny nieżyt nosa jest wyzwalany przez inne czynniki. Najczęstsze czynniki wyzwalające to:12
- Zmiany pogody i temperatury
- Zmiany ciśnienia atmosferycznego i wilgotności
- Ekspozycja na dym tytoniowy
- Ekspozycja na zanieczyszczenia powietrza, spaliny samochodowe
- Silne zapachy, perfumy, farby, chemikalia
- Pikantne potrawy i alkohol
- Zmiany hormonalne (ciąża, cykl miesiączkowy, dojrzewanie)
- Długotrwałe stosowanie donosowych leków zmniejszających przekrwienie błony śluzowej
- Niektóre leki, w tym aspiryna, beta-blokery, inhibitory ACE i leki przeciwzapalne
Osoby z niealergicznym nieżytem nosa często mają zwiększoną wrażliwość na różne substancje i zmiany środowiskowe, które wywołałyby reakcję u większości ludzi, ale w większych ilościach1. U pacjentów z przeważającą wydzieliną z nosa (czasami określaną jako cholinergiczny nieżyt nosa) wydaje się występować wzmożona cholinergiczna aktywność wydzielnicza gruczołów, ponieważ atropina skutecznie zmniejsza ich wydzieliny1.
Wpływ na jakość życia
Niealergiczny nieżyt nosa może znacząco wpłynąć na jakość życia pacjentów. Przewlekłe objawy mogą prowadzić do:12
- Zaburzeń snu i bezdechu sennego
- Nadmiernej senności w ciągu dnia
- Problemów z koncentracją
- Zwiększonej drażliwości
- Zmęczenia i osłabienia
- Bóli głowy
- Złego samopoczucia i braku apetytu
Przewlekły niealergiczny nieżyt nosa często wpływa na wydajność pracy i uczęszczanie do szkoły z powodu utraty produktywności i częstych wizyt u lekarza1. Niektórzy pacjenci opisują swoje doświadczenia jako posiadanie „przeziębienia przez cały rok” i zgłaszają, że nie mogą oddychać przez nos, mają niską energię i zmęczenie, nie mogą dobrze spać, mają lekki ból gardła z powodu spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła i stale wytwarzają i połykają śluz każdego dnia1.
Powikłania niealergicznego nieżytu nosa
Nieleczony lub źle kontrolowany niealergiczny nieżyt nosa może prowadzić do różnych powikłań:12
- Zapalenie zatok przynosowych (sinusitis) – długotrwałe przekrwienie nosa może zwiększyć ryzyko zapalenia zatok1
- Dysfunkcja trąbki słuchowej – może prowadzić do uczucia zatkania uszu i problemów ze słuchem1
- Przewlekłe infekcje ucha1
- Utrata węchu – długotrwały stan zapalny może zaburzyć funkcjonowanie receptorów węchowych1
- Astma – pacjenci z niealergicznym nieżytem nosa mają zwiększone ryzyko astmy i odwrotnie12
- Obturacyjny bezdech senny1
- Polipy nosa – miękkie narośla, które tworzą się na tkance wyściełającej wnętrze nosa w wyniku przewlekłego stanu zapalnego12
Polipy nosowe nie są nowotworami, ale mogą blokować przepływ powietrza przez nos, utrudniając oddychanie1. Małe polipy mogą nie powodować problemów, ale większe mogą blokować przepływ powietrza przez nos, co utrudnia oddychanie1.
Przebieg i rokowanie
Niealergiczny nieżyt nosa jest zazwyczaj schorzeniem przewlekłym, które w większości przypadków utrzymuje się przez całe życie1. Objawy mogą się z czasem nasilać i słabnąć, a u niektórych pacjentów schorzenie może z czasem się zmniejszyć, a nawet całkowicie ustąpić1.
Badania wskazują, że u aż 52% pacjentów choroba ulega pogorszeniu, z 12% wzrostem trwałości i 9% wzrostem nasilenia objawów nosowych1. Dla większości pacjentów objawy utrzymują się przez całe życie i zwykle wymagają codziennego i długoterminowego leczenia12.
Niealergiczny nieżyt nosa, choć może być bardzo niekomfortowy dla pacjentów, nie jest poważnym problemem zdrowotnym i w większości przypadków nie ma znaczących powikłań1. Jednak jego przewlekły charakter może znacząco wpływać na jakość życia i wymaga często długotrwałego podawania leków, aby utrzymać komfort pacjenta2.
Podsumowanie charakterystyki objawów
Niealergiczny nieżyt nosa charakteryzuje się objawami podobnymi do alergicznego nieżytu nosa, ale bez reakcji immunologicznej typu IgE. Główne objawy to przekrwienie nosa, wyciek z nosa, kichanie i spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła. W przeciwieństwie do alergicznego nieżytu nosa, rzadko występuje świąd nosa, oczu i gardła12.
Objawy mogą występować całorocznie lub nasilać się w określonych warunkach, takich jak zmiany pogody czy ekspozycja na drażniące substancje. Schorzenie to częściej występuje u dorosłych, szczególnie po 20. roku życia, i znacznie częściej dotyka kobiet niż mężczyzn12.
Niealergiczny nieżyt nosa jest zazwyczaj schorzeniem przewlekłym, które może znacząco obniżać jakość życia poprzez wpływ na sen, koncentrację i ogólne samopoczucie. Może również prowadzić do powikłań, takich jak zapalenie zatok, dysfunkcja trąbki słuchowej, utrata węchu czy astma12.
Rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia jest kluczowe dla złagodzenia objawów i zapobiegania powikłaniom. Leczenie zwykle obejmuje unikanie czynników wyzwalających oraz stosowanie miejscowych kortykosteroidów, leków przeciwhistaminowych czy innych leków w zależności od dominujących objawów12.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.