Mięsak ewinga
Diagnostyka i diagnoza
Mięsak Ewinga to agresywny nowotwór kości i tkanek miękkich, charakteryzujący się specyficzną translokacją chromosomową t(11;22)(q24;q12), prowadzącą do powstania genu fuzyjnego EWSR1-FLI1. Diagnostyka opiera się na kompleksowym podejściu, obejmującym dokładny wywiad, badanie fizykalne, zaawansowane badania obrazowe (MRI, RTG, CT, PET, scyntygrafia kości) oraz biopsję z analizą histopatologiczną, immunohistochemiczną (CD99 pozytywne w 95% przypadków) i molekularną (FISH, RT-PCR). MRI jest preferowaną metodą do oceny miejscowego zasięgu guza, natomiast PET i scyntygrafia kości służą do wykrywania przerzutów. Biopsja, najlepiej wykonana przez doświadczonego chirurga ortopedę, jest niezbędna do potwierdzenia rozpoznania i różnicowania z innymi małymi okrągłymi niebieskimi guzami komórkowymi.
Diagnostyka Mięsaka Ewinga
Mięsak Ewinga to wysoce agresywny nowotwór kości i tkanek miękkich, uznawany za jeden z najbardziej charakterystycznych przykładów mięsaków z translokacją, czyli choroby genetycznie stosunkowo prostej z określonym potencjalnie terapeutycznym celem neomorficznym. Wczesna i precyzyjna diagnostyka jest kluczowa, ponieważ choroba ta z definicji ma charakter mikrometastatyczny w momencie rozpoznania i wiąże się z niekorzystnym rokowaniem dla pacjentów z makroprzerzutami lub nawrotem choroby12.
Wczesne rozpoznanie mięsaka Ewinga pozostaje wyzwaniem diagnostycznym. Pomimo podobnych objawów, zmiany pseudoguzowate i łagodne zmiany kostne występują częściej. Zarówno wstępne określenie stopnia zaawansowania, biopsja, jak i terapia miejscowa oraz systemowa, a także opieka pooperacyjna opierają się na wynikach badań obrazowych34.
Badanie fizykalne i wywiad medyczny
Diagnostyka mięsaka Ewinga rozpoczyna się od dokładnego wywiadu medycznego i badania fizykalnego. Podczas badania fizykalnego lekarz koncentruje się na obszarach bolesnych, poszukując charakterystycznych objawów, takich jak guzki, zaczerwienienie i obrzęk5. Dodatkowo przeprowadzane jest badanie neurologiczne u pacjentów z potencjalnym zajęciem ośrodkowego układu nerwowego6.
W wywiadzie medycznym analizowane są czynniki rozwoju, nasilenia i progresji objawów. Wiek pacjenta jest również brany pod uwagę podczas diagnostyki mięsaka Ewinga, ponieważ choroba ta częściej występuje u nastolatków i dzieci7. Charakterystyczne objawy wymagające oceny to ból kości, ból stawów lub wyczuwalna masa8.
Badania obrazowe
Badania obrazowe są pierwszymi badaniami wykonywanymi w przypadku podejrzenia guza kości, takiego jak mięsak Ewinga9. Wybór odpowiedniej metody obrazowania dla pacjentów z mięsakiem Ewinga ma decydujące znaczenie zarówno dla oceny diagnostycznej, jak i terapeutycznej, jednocześnie określając strategię leczenia10.
Obecnie podstawowym narzędziem diagnostycznym w przypadku bólu kości, szczególnie u dzieci, jest rezonans magnetyczny (MRI), który ma wysoką negatywną wartość predykcyjną dla złośliwych guzów kości1112. MRI jest metodą z wyboru do wizualizacji miejscowego zasięgu guza13. Jest szczególnie przydatny do oceny rozmiaru guza, zajęcia tkanek miękkich oraz relacji do naczyń krwionośnych i nerwów14.
Innymi metodami obrazowania stosowanymi w diagnostyce mięsaka Ewinga są:
- Zdjęcie rentgenowskie (RTG) – często jest to pierwsze badanie wykonywane w diagnostyce. Klasyczny obraz radiologiczny mięsaka Ewinga obejmuje rozlaną infiltrację z destrukcją zajętej kości, często ukazującą charakterystyczny obraz „łuski cebuli” (reakcja okostnowa)1516.
- Tomografia komputerowa (CT) – używana do wykrycia zajęcia tkanek miękkich, zniszczenia kości i przerzutów do płuc17. CT klatki piersiowej jest zwykle wykonywana w celu sprawdzenia, czy nowotwór rozprzestrzenił się do płuc18.
- Pozytonowa tomografia emisyjna (PET) – bazuje na zasadzie, że szybko dzielące się komórki wymagają więcej energii niż komórki o normalnym podziale. Technika ta wykorzystuje radioaktywne analogi cukru, które są wstrzykiwane do organizmu i są głównie pobierane przez komórki guza19. PET jest bardzo przydatny do poszukiwania przerzutów20.
- Scyntygrafia kości – wykorzystuje radioaktywny barwnik wstrzyknięty do żył pacjenta, który gromadzi się w kościach zajętych przez guzy. Badanie to jest stosowane do wykrywania przerzutów kostnych w całym organizmie2122.
Ostatnie badania wykazały, że MRI lub PET są preferowane względem CT do określania stadium zaawansowania i diagnostyki23.
Biopsja
Chociaż badania obrazowe mogą sugerować obecność guza kostnego, jedynym sposobem na pewne rozpoznanie mięsaka Ewinga jest pobranie wycinka zmienionej kości i zbadanie go pod mikroskopem. Procedura ta nazywa się biopsją24. Jest to kluczowy etap diagnostyczny, ponieważ mięsak Ewinga może być trudny do odróżnienia od innych podobnych guzów25.
Istnieje kilka metod biopsji stosowanych w diagnostyce mięsaka Ewinga:
- Biopsja igłowa – w tym rodzaju biopsji kostnej lekarz używa dużej, pustej igły, którą wprowadza przez skórę do guza kostnego, aby pobrać mały fragment. Ten rodzaj biopsji nie wymaga operacji. W większości przypadków pacjent jest przytomny, ale obszar jest znieczulony. Lekarz może użyć CT do kierowania igłą w odpowiednie miejsce2627.
- Biopsja chirurgiczna – jeśli guz jest duży, lekarz może usunąć małą jego część przez nacięcie skóry. Jeśli guz jest blisko skóry, pacjent może otrzymać leki uspokajające, a chirurg znieczuli obszar do biopsji. Jeśli guz znajduje się głęboko w ciele, może być konieczne znieczulenie ogólne2829.
- Biopsja wycinająca – jeśli guz jest mały, chirurg może przeciąć skórę i wyciąć (wyciąć) cały guz. Ten rodzaj operacji często wymaga znieczulenia ogólnego3031.
Zdecydowanie zaleca się, aby biopsję diagnostyczną przeprowadził chirurg ortopeda z wiedzą i doświadczeniem w leczeniu guzów kości, najlepiej ten sam chirurg, który przeprowadzi operację kontroli miejscowej. Umożliwia to odpowiednie śledzenie biopsji i może pomóc w zachowaniu opcji rekonstrukcyjnych32.
Ostateczna diagnoza mięsaka Ewinga powinna być postawiona (lub zweryfikowana) w referencyjnym ośrodku mięsaków na podstawie biopsji, dostarczając wystarczającą ilość materiału do konwencjonalnej histologii, immunohistochemii, patologii molekularnej i biobanku3334.
Badania patologiczne i molekularne
Patolog ocenia wszystkie próbki biopsyjne pod mikroskopem, aby sprawdzić, czy zawierają komórki nowotworowe. Jeśli zostanie wykryty rak, często można również określić konkretny typ raka35. Badanie mikroskopowe komórek guza wykazuje obecność arkuszy małych okrągłych komórek, z okrągłymi jądrami wykazującymi drobną dyskretną chromatynę i małe jąderka36.
Charakterystyka patologiczna mięsaka Ewinga obejmuje:
- Arkusze monotonnych małych okrągłych niebieskich komórek
- Wysoki stosunek jądro:cytoplazma
- Możliwe występowanie pseudorozetek (krąg komórek z martwicą w centrum)37
Badania immunohistochemiczne są kluczowe w diagnostyce mięsaka Ewinga. CD99 to glikoproteina powierzchni komórki, która wykazuje wzór barwienia błony komórkowej typu „chain-mail” (kolczugi) w ponad 90% przypadków mięsaka Ewinga38. Barwienie immunohistochemiczne jest pozytywne dla CD99 (w 95%), MIC2, CD45, wimentyny, PAS-dodatnie (wewnątrzkomórkowy glikogen), specyficznej enolazy neuronowej (NSE), S100 i Leu7 (CD57)39.
Obecnie diagnoza mięsaka Ewinga może być potwierdzona tylko przez badanie patologii molekularnej, które jest obowiązkowe, jeśli przypadki mają nietypowe cechy kliniczne i patologiczne4041. W około 90-95% przypadków mięsaka Ewinga występuje specyficzna translokacja chromosomowa t(11;22)(q24;q12), która prowadzi do fuzji genu EWSR1 na chromosomie 22 z genem FLI1 na chromosomie 11. Ta translokacja tworzy gen fuzyjny EWSR1-FLI1, który napędza wzrost guza, działając jako nieprawidłowy czynnik transkrypcyjny42.
Wykrywanie rearanżacji EWSR1 na podstawie FISH (fluorescencyjna hybrydyzacja in situ) i/lub wykrywanie fuzji genów FET-ETS specyficznych dla mięsaka Ewinga metodą RT-PCR jest stosowane od 25 lat jako narzędzie diagnostyczne43. Wykrycie tego transkryptu fuzyjnego pomaga w diagnozie mięsaka Ewinga44.
Diagnostyka różnicowa
Objawy mięsaka Ewinga mogą być podobne do objawów innych guzów kości i nowotworów. Mięsak Ewinga należy wziąć pod uwagę w diagnostyce różnicowej, jeśli pacjent w wieku 10-30 lat ma masę tkanek miękkich lub kostnych, która skłania lekarza do rozważenia obecności nowotworu45.
Lekarze powinni rozważyć następujące stany w diagnostyce różnicowej:
- Łagodny guz kości
- Zapalenie szpiku kostnego
- Kostniakomięsak
- Chrzęstniakomięsak
- Pierwotny chłoniak kości
- Przerzuty z guza niekostnego46
Ponieważ mięsaki Ewinga są rzadkie, często nie są brane pod uwagę w diagnostyce różnicowej, dopóki biopsja nie ujawni nowotworu znanego jako mały okrągły niebieski guz komórkowy (small round blue cell tumor). Złośliwość jest zazwyczaj uwzględniana w diagnostyce różnicowej przed biopsją. Z tego powodu konsultacja z onkologiem dziecięcym jest kluczowa47.
Ocena stopnia zaawansowania
Po postawieniu diagnozy mięsaka Ewinga (Ewing sarcoma), konieczne są dodatkowe badania, które pomagają lekarzom dowiedzieć się więcej o nowotworze. Mogą one pokazać, czy nowotwór rozrósł się do pobliskich tkanek lub rozprzestrzenił na inne części ciała. Wyniki tych badań pomagają lekarzom współpracować z pacjentem w celu ustalenia najlepszych sposobów leczenia nowotworu48.
Etap określania stopnia zaawansowania (staging) opiera się na wynikach badań obrazowych i biopsji głównego guza oraz innych tkanek ciała49. Dla celów leczenia lekarze często stosują uproszczony system, opisując guzy Ewinga jako zlokalizowane lub przerzutowe50.
Mięsak Ewinga zlokalizowany
Lekarze nazywają guz Ewinga zlokalizowanym, jeśli można go wykryć tylko w obszarze, w którym się rozpoczął, lub w pobliskich tkankach, takich jak mięśnie lub ścięgna51.
Guz Ewinga jest uważany za zlokalizowany tylko po przeprowadzeniu wszystkich badań (w tym badań obrazowych, takich jak zdjęcia rentgenowskie, skany CT lub MRI oraz skany PET lub kości, a potencjalnie także biopsji szpiku kostnego), które nie wykazują, że nowotwór rozprzestrzenił się do odległych części ciała52.
Nawet gdy badania obrazowe nie wykazują, że nowotwór rozprzestrzenił się do odległych obszarów, większość pacjentów prawdopodobnie ma mikrometastazy (bardzo małe obszary rozprzestrzeniania się raka, których nie można wykryć za pomocą badań)53. Dlatego chemioterapia, która może dotrzeć do wszystkich części ciała, jest ważną częścią leczenia wszystkich guzów Ewinga54.
Mięsak Ewinga przerzutowy
Przerzutowy guz Ewinga wyraźnie rozprzestrzenił się z miejsca, w którym się rozpoczął, do odległych części ciała55.
Najczęściej rozprzestrzenia się do płuc lub do innych kości lub szpiku kostnego. Około 1 na 5 pacjentów będzie miało wyraźne rozprzestrzenianie się, które zostanie znalezione za pomocą badań obrazowych56.
Badania po diagnozie
Po diagnozie mięsaka Ewinga wykonuje się szereg badań w celu oceny zakresu choroby i poszukiwania potencjalnych przerzutów:
- CT klatki piersiowej – wykonywane w celu sprawdzenia, czy nowotwór rozprzestrzenił się do płuc57.
- MRI – wykorzystywane do określenia dokładnego rozmiaru i zakresu rozprzestrzenienia się głównego guza. Jest również bardzo przydatne do oglądania nerwów i naczyń krwionośnych w pobliżu guza. MRI można również wykorzystać do poszukiwania obszarów rozprzestrzeniania się raka w innych częściach ciała58.
- Scyntygrafia kości – pozwala obejrzeć cały szkielet. Służy do poszukiwania rozprzestrzeniania się guzów kości w całym ciele59.
- PET – umożliwia obejrzenie całego ciała. To badanie jest bardzo dobre do poszukiwania raka, który rozprzestrzenił się z miejsca, w którym po raz pierwszy się rozpoczął60.
- Aspiracja szpiku kostnego i biopsja – te badania są wykonywane w tym samym czasie i mogą być potrzebne po zdiagnozowaniu mięsaka Ewinga. Mogą one pomóc pokazać, czy nowotwór rozprzestrzenił się do szpiku kostnego61.
- Badania krwi – są powszechnie wykonywane po zdiagnozowaniu mięsaka Ewinga. Mogą być wykorzystywane do poznania ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Mogą pokazać, jak dobrze funkcjonuje szpik kostny, nerki, wątroba i inne narządy62.
Czynniki prognostyczne
Pewne czynniki wpływają na rokowanie (szansę na wyzdrowienie). Jeśli u dziecka zdiagnozowano mięsaka Ewinga, prawdopodobnie pacjent lub rodzic mają pytania dotyczące tego, jak poważny jest nowotwór i jakie są szanse przeżycia dziecka63.
Przed zastosowaniem jakiegokolwiek leczenia, rokowanie zależy od:
- Niezależnymi czynnikami prognostycznymi w momencie rozpoznania są wiek, objętość, lokalizacja guza pierwotnego i zasięg choroby64.
- Rokowanie jest istotnie gorsze w przypadku obecności odległych przerzutów w momencie rozpoznania, co jest znacznie częstsze w przypadku miednicy (25-30%) w porównaniu z kończynami (10%)65.
Po zastosowaniu leczenia, rokowanie zależy od:
- Odpowiedzi histologicznej, która ma istotny wpływ na wskaźniki kontroli miejscowej w badaniach europejskich. Mimo istnienia różnych kryteriów, odpowiednią odpowiedź na chemioterapię należy przyjąć jako 90% martwicy guza66.
- Status marginesu chirurgicznego jest wiarygodnym wskaźnikiem guza pozostawionego u pacjenta. Odpowiedni margines chirurgiczny to taki, w którym nie ma żywotnego guza na brzegu wyciętego preparatu, co można uzyskać przez szerokie wycięcie guza, tj. odpowiedni margines bezpieczeństwa od strefy reaktywnej guza67.
Badania przedstawiają łatwe w użyciu narzędzie kliniczne do prognozowania całkowitego przeżycia od momentu rozpoznania w mięsaku Ewinga, oparte na wieku, objętości guza, lokalizacji guza pierwotnego i stopniu zaawansowania choroby. Po operacji odpowiedź histologiczna jest silnym dodatkowym czynnikiem prognostycznym dla przeżycia całkowitego68.
Wyzwania diagnostyczne
Wczesna diagnoza mięsaka Ewinga pozostaje wyzwaniem. Pomimo podobnych objawów, zmiany pseudoguzowe i łagodne zmiany kostne występują częściej6970.
Nie jest rzadkością, że pacjenci, u których ostatecznie rozpoznano mięsaka Ewinga, początkowo są leczeni z powodu urazów ortopedycznych lub sportowych. Kluczowy element: lekarze muszą zachęcać pacjentów i rodziny do powrotu, jeśli ból nie ustąpi w ciągu kilku tygodni, mówi chirurg ortopeda Kristy Weber, MD71.
Dokładna diagnoza mięsaka Ewinga może być trudna, ale jest niezbędna do skutecznego leczenia. Nasi patolodzy specjalizują się w mięsakach i używają najnowszych, najbardziej zaawansowanych testów, aby dokładnie określić typ i zakres nowotworu72.
Ważność interdyscyplinarności
Prawidłowa diagnoza mięsaka Ewinga pozostaje kluczowa i wymaga interdyscyplinarnego podejścia. Po podejrzeniu klinicznym i potwierdzeniu radiologicznym dostępnych jest wiele opcji uzyskania niezbędnego materiału biologicznego do postawienia histologicznej diagnozy podejrzewanego guza kości7374.
Najważniejszym czynnikiem, który może pomóc pacjentowi z mięsakiem Ewinga, jest prawidłowa diagnoza i ustalenie planu leczenia przez onkologa z znacznym doświadczeniem w leczeniu mięsaka Ewinga75.
Mięsak Ewinga jest leczony najlepiej przy zastosowaniu interdyscyplinarnego podejścia zespołowego. Optymalne leczenie raka dziecięcego wymaga wysokiego poziomu podejrzenia ze strony lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej i wczesnego skierowania do onkologa dziecięcego76.
Podsumowanie diagnostyki
Diagnostyka mięsaka Ewinga obejmuje kompleksowe podejście, które łączy:
- Dokładny wywiad medyczny i badanie fizykalne
- Zaawansowane badania obrazowe (MRI, CT, PET, scyntygrafia kości)
- Biopsję guza z analizą histopatologiczną
- Badania immunohistochemiczne (markery takie jak CD99)
- Diagnostykę molekularną (wykrywanie charakterystycznych translokacji chromosomowych)
- Ocenę stopnia zaawansowania nowotworu
Złożoność i rzadkość mięsaka Ewinga podkreśla znaczenie diagnozy i leczenia w specjalistycznych ośrodkach referencyjnych z doświadczeniem w leczeniu tego typu nowotworów. Wczesne rozpoznanie i prawidłowe określenie stopnia zaawansowania są kluczowe dla optymalizacji wyników leczenia.77
| Metoda diagnostyczna | Zastosowanie | Charakterystyczne cechy w mięsaku Ewinga |
|---|---|---|
| Badanie rentgenowskie (RTG) | Wstępna ocena podejrzanej zmiany kostnej | Obraz „łuski cebuli” (reakcja okostnowa), rozlana infiltracja z destrukcją zajętej kości |
| Rezonans magnetyczny (MRI) | Ocena miejscowego zasięgu guza, tkanek miękkich | Dokładne obrazowanie rozmiaru guza i naciekania okolicznych tkanek |
| Tomografia komputerowa (CT) | Ocena zniszczeń kostnych, przerzutów do płuc | Szczegółowe obrazowanie struktury kości i ewentualnych przerzutów |
| Pozytonowa tomografia emisyjna (PET) | Wykrywanie aktywnych metabolicznie obszarów guza | Zwiększony wychwyt radioznacznika w miejscach aktywnych nowotworowo |
| Scyntygrafia kości | Ocena rozprzestrzeniania guza w układzie kostnym | Ogniska wzmożonego wychwytu znacznika w miejscach zajęcia kostnego |
| Biopsja | Potwierdzenie diagnozy | Małe, okrągłe, niebieskie komórki z wysokim stosunkiem jądro:cytoplazma |
| Badania immunohistochemiczne | Charakterystyka fenotypu komórek nowotworowych | Dodatnie barwienie CD99 (wzór kolczugi), MIC2, CD45, wimentyna, PAS |
| Badania molekularne (FISH, RT-PCR) | Wykrywanie specyficznych zmian genetycznych | Translokacja t(11;22)(q24;q12), gen fuzyjny EWSR1-FLI1 |
| Aspiracja i biopsja szpiku kostnego | Wykrywanie zajęcia szpiku kostnego | Obecność komórek nowotworowych w szpiku kostnym |
| Badania krwi | Ocena ogólnego stanu zdrowia | Możliwa anemia, leukocytoza, podwyższone markery zapalne |
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.