Drgawki gorączkowe
Leczenie
Drgawki gorączkowe u dzieci w wieku 6 miesięcy do 5 lat definiuje się jako napady drgawkowe przy gorączce >38°C, bez infekcji OUN, zaburzeń elektrolitowych czy hipoglikemii. Większość napadów ustępuje samoistnie w ciągu kilku minut i nie wymaga leczenia. W przypadku trwania drgawek powyżej 5 minut wskazane jest podanie benzodiazepin: diazepamu doodbytniczego (0,5 mg/kg, max 10 mg), midazolamu donosowego (0,2 mg/kg) lub podpoliczkowego (0,4-0,5 mg/kg, max 10 mg), lorazepamu dożylnego (0,1 mg/kg, max 4 mg) bądź diazepamu dożylnego (0,3 mg/kg, max 5-10 mg). Drugą dawkę benzodiazepiny można podać po 5 minutach, jednak nie więcej niż dwie dawki ze względu na ryzyko depresji oddechowej. W przypadku nieskuteczności stosuje się fenytoinę, fenobarbital, walproinian lub lewetyracetam. Leczenie przyczyny gorączki i obniżanie temperatury (paracetamol, ibuprofen) poprawia komfort, ale nie zapobiega nawrotom drgawek.
Leczenie drgawek gorączkowych
Drgawki gorączkowe (febrile seizures) stanowią jeden z najczęstszych typów napadów padaczkowych występujących u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 5 lat. Charakteryzują się występowaniem napadów drgawkowych w przebiegu gorączki powyżej 38°C, przy braku infekcji ośrodkowego układu nerwowego (OUN), zaburzeń elektrolitowych czy hipoglikemii. Poniżej przedstawiono aktualne podejście do leczenia i postępowania w przypadku drgawek gorączkowych u dzieci.123
Postępowanie w trakcie napadu
Większość drgawek gorączkowych ustępuje samoistnie w ciągu kilku minut i nie wymaga specyficznego leczenia. Podczas napadu należy zachować spokój i podjąć następujące kroki:45
- Ułożyć dziecko na boku, na miękkiej płaskiej powierzchni (pozycja bezpieczna)
- Usunąć niebezpieczne przedmioty z otoczenia
- Poluzować ubranie wokół szyi i głowy
- Zmierzyć czas trwania napadu
- Nie wkładać niczego do ust dziecka
- Nie ograniczać ruchów dziecka
- Nie pozostawiać dziecka bez opieki
67
W przypadku drgawek gorączkowych trwających powyżej 5 minut należy wezwać pogotowie ratunkowe, gdyż może być konieczne podanie leków przerywających napad.8910
Farmakoterapia przerywająca napad
W przypadku drgawek gorączkowych trwających dłużej niż 5 minut lub w przypadku gorączkowego stanu padaczkowego (febrile status epilepticus) konieczne jest podanie leków przeciwdrgawkowych. Najczęściej stosowane są:111213
- Benzodiazepiny:
- Diazepam doodbytniczy (Diastat) w dawce 0,5 mg/kg masy ciała (maksymalnie 10 mg)
- Midazolam donosowy w dawce 0,2 mg/kg masy ciała lub podpoliczkowy w dawce 0,4-0,5 mg/kg masy ciała (maksymalnie 10 mg)
- Lorazepam dożylny w dawce 0,1 mg/kg masy ciała podawany w ciągu 1 minuty (maksymalnie 4 mg)
- Diazepam dożylny w dawce 0,3 mg/kg masy ciała podawany w ciągu 2 minut (maksymalnie 5 mg u niemowląt i 10 mg u starszych dzieci)
W przypadku niepowodzenia leczenia pierwszą dawką benzodiazepiny, można zastosować drugą dawkę po 5 minutach. Nie zaleca się podawania więcej niż dwóch dawek benzodiazepin ze względu na ryzyko depresji oddechowej.1415
Jeśli drgawki nadal się utrzymują, należy rozważyć podanie innych leków przeciwpadaczkowych, takich jak:1617
- Fenytoina lub fosfenytoina
- Fenobarbital
- Walproinian
- Lewetyracetam
Leczenie gorączki
Po ustąpieniu napadu drgawkowego należy skupić się na leczeniu przyczyny gorączki oraz obniżeniu temperatury ciała. Należy podkreślić, że samo obniżenie gorączki nie zapobiega wystąpieniu drgawek gorączkowych.181920
Leki przeciwgorączkowe mogą być stosowane w celu poprawy komfortu dziecka:2122
- Paracetamol (Tylenol) w odpowiedniej dawce dostosowanej do masy ciała
- Ibuprofen (Motrin, Advil) w odpowiedniej dawce dostosowanej do masy ciała
Dodatkowo można zastosować metody fizycznego ochładzania, takie jak:2324
- Wilgotny chłodny (nie zimny) okład na czoło
- Usunięcie nadmiaru ubrań
- Zapewnienie odpowiedniego nawodnienia
Leczenie profilaktyczne i zapobieganie nawrotom
Aktualne wytyczne nie zalecają rutynowego stosowania leków przeciwpadaczkowych w celu zapobiegania nawrotom drgawek gorączkowych. Jest to spowodowane faktem, że potencjalne działania niepożądane tych leków przewyższają korzyści wynikające z ich stosowania, biorąc pod uwagę łagodny przebieg większości drgawek gorączkowych.252627
Chociaż wykazano, że niektóre leki mogą zmniejszać ryzyko nawrotu drgawek gorączkowych, nie są one zalecane do rutynowego stosowania:282930
- Fenobarbital (5-8 mg/kg/dobę u dzieci w wieku 2-24 miesięcy, 3-5 mg/kg/dobę u dzieci powyżej 2 lat) – zmniejsza ryzyko nawrotu, ale powoduje znaczące działania niepożądane, w tym drażliwość i zaburzenia snu
- Walproinian (10-15 mg/kg/dobę w dawkach podzielonych, maksymalnie 60 mg/kg/dobę) – skuteczny, ale związany z istotnymi działaniami niepożądanymi
W wybranych przypadkach, szczególnie u dzieci z nawracającymi złożonymi drgawkami gorączkowymi lub wysokim ryzykiem nawrotu, można rozważyć okresowe stosowanie diazepamu podczas epizodów gorączkowych:313233
- Doustny diazepam (0,33 mg/kg co 8 godzin) podawany na początku choroby gorączkowej – badania wykazały 82% redukcję ryzyka wystąpienia drgawek gorączkowych w porównaniu z placebo
W przypadku dzieci z historią długotrwałych lub nawracających drgawek gorączkowych, lekarz może przepisać leki ratunkowe do podania w domu, gdy napad trwa dłużej niż 5 minut:343536
- Diazepam doodbytniczy (Diastat)
- Midazolam donosowy lub podpoliczkowy
- Klonazepam w postaci tabletki do rozpuszczania na języku
Nowoczesne podejścia terapeutyczne
Trwają badania nad nowymi metodami leczenia drgawek gorączkowych. Obiecujące wyniki uzyskano w badaniach nad blokerami kanałów wapniowych typu L, takimi jak nimodypina.3738
W badaniach na modelach zwierzęcych nimodypina znacząco zmniejszała częstość występowania i czas trwania drgawek gorączkowych. Może to stanowić alternatywny cel terapeutyczny dla drgawek gorączkowych, odmienny od obecnej terapii przeciwpadaczkowej, która zazwyczaj koncentruje się na blokowaniu kanałów sodowych. Blokery kanałów wapniowych typu L mogą być szczególnie pomocne u dzieci z genetycznymi zespołami padaczkowymi, w których napady są wywoływane przez gorączkę i dla których większość leków przeciwdrgawkowych działających na kanały sodowe jest szkodliwa.39
Inne nowe podejścia terapeutyczne obejmują:40
- Klobazam podawany okresowo – badania wykazały, że może być skuteczny w zapobieganiu nawrotom drgawek gorączkowych, szczególnie u dzieci z dodatnim wywiadem rodzinnym drgawek gorączkowych lub złożonymi drgawkami gorączkowymi
Wskazania do hospitalizacji
W większości przypadków proste drgawki gorączkowe nie wymagają hospitalizacji. Dziecko powinno być jednak zbadane przez lekarza po pierwszym epizodzie drgawek gorączkowych w celu wykluczenia poważniejszych przyczyn napadu i gorączki, takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.4142
Wskazania do hospitalizacji obejmują:4344
- Pierwszy epizod drgawek gorączkowych u dzieci poniżej 12 miesięcy życia
- Podejrzenie infekcji ośrodkowego układu nerwowego (np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych)
- Więcej niż jeden napad w ciągu 24 godzin
- Niestabilny stan kliniczny
- Przedłużająca się senność po napadzie (dłużej niż stan ponapadowy)
- Niepewna sytuacja domowa lub niejasna opieka po wypisie
- Wynik w skali Glasgow (GCS) poniżej 15 ponad godzinę po napadzie
- Wiek poniżej 18 miesięcy
- Wcześniejsze podanie antybiotyków przed napadem drgawkowym
- Niepełny status immunologiczny
Edukacja rodziców i opiekunów
Ważnym elementem postępowania w przypadku drgawek gorączkowych jest edukacja rodziców i opiekunów. Należy poinformować ich o:4546
- Łagodnym charakterze większości drgawek gorączkowych
- Sposobach postępowania podczas napadu
- Konieczności monitorowania czasu trwania napadu
- Zasadach stosowania leków przeciwgorączkowych
- Sytuacjach wymagających pilnej konsultacji lekarskiej
- Ryzyku nawrotu drgawek gorączkowych (30-50%)
- Bardzo niskim ryzyku rozwoju padaczki po prostych drgawkach gorączkowych
Rokowanie
Drgawki gorączkowe mają zasadniczo dobre rokowanie. Nawet bez leczenia większość dzieci nie doświadcza żadnych długotrwałych negatywnych konsekwencji.4748
Kluczowe informacje dotyczące rokowania:495051
- Ryzyko nawrotu drgawek gorączkowych wynosi około 30-50%, szczególnie u dzieci, które miały pierwszy napad przed ukończeniem 12 miesięcy życia
- Ryzyko rozwoju padaczki po prostych drgawkach gorączkowych jest bardzo niskie (1-2%)
- Drgawki gorączkowe nie powodują uszkodzenia mózgu, opóźnienia rozwojowego ani obniżenia inteligencji
- Większość dzieci wyrasta z drgawek gorączkowych przed ukończeniem 5-6 roku życia
W przypadku złożonych drgawek gorączkowych (trwających ponad 15 minut, ogniskowych lub nawracających w ciągu 24 godzin) ryzyko rozwoju padaczki jest nieco wyższe (2,5-5%), ale nadal stosunkowo niskie.52
Podsumowanie najważniejszych zasad postępowania
Podsumowując, leczenie drgawek gorączkowych opiera się na następujących zasadach:535455
- Proste drgawki gorączkowe najczęściej ustępują samoistnie i nie wymagają specyficznego leczenia
- Drgawki trwające dłużej niż 5 minut mogą wymagać podania leków przeciwdrgawkowych (głównie benzodiazepin)
- Leki przeciwgorączkowe mogą poprawić komfort dziecka, ale nie zapobiegają wystąpieniu drgawek gorączkowych
- Rutynowe stosowanie długotrwałego leczenia przeciwpadaczkowego nie jest zalecane ze względu na potencjalne działania niepożądane
- W wybranych przypadkach można rozważyć okresowe stosowanie benzodiazepin podczas epizodów gorączkowych
- Kluczowa jest właściwa edukacja rodziców i opiekunów
- Większość dzieci ma doskonałe rokowanie długoterminowe, bez żadnych negatywnych konsekwencji neuropsychologicznych
Każdy przypadek drgawek gorączkowych powinien być indywidualnie oceniony przez lekarza, który określi optymalny plan postępowania i dalszej obserwacji.5657
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.