Drgawki gorączkowe
Epidemiologia
Drgawki gorączkowe (febrile seizures) są najczęstszym zaburzeniem neurologicznym wieku dziecięcego, występującym u dzieci między 6. miesiącem a 5. rokiem życia, z częstością 2-5% w populacjach USA i Europy Zachodniej, a szczytem zachorowań między 12 a 18 miesiącem życia. Występują w kontekście gorączki bez objawów zakażenia OUN i wykazują znaczne zróżnicowanie geograficzne (np. 6-9% w Japonii, 14% na wyspie Guam, 0,35% w Hongkongu). Czynniki ryzyka obejmują płeć męską (proporcja 1,6:1), obciążony wywiad rodzinny, dysfunkcje neurologiczne, uczęszczanie do żłobka (zwiększające ryzyko 19,35-krotnie) oraz genetyczne predyspozycje (powiązania z chromosomem 2q i genami kanałów sodowych). Około 30-40% dzieci doświadcza nawrotów, a ryzyko wzrasta przy obecności czynników takich jak wiek <18 miesięcy, temperatura <40,0°C przy pierwszym napadzie oraz krótki czas (<1 godz.) między gorączką a drgawkami. Rokowanie jest dobre, z ryzykiem rozwoju padaczki po prostych drgawkach na poziomie 1-2%, a po złożonych 4-15%.
Epidemiologia drgawek gorączkowych
Drgawki gorączkowe (ang. febrile seizures) stanowią najczęstsze zaburzenie neurologiczne wieku dziecięcego, dotyczące dzieci pomiędzy 6. miesiącem a 5. rokiem życia. Częstość występowania drgawek gorączkowych wynosi 2-5% wśród dzieci w Stanach Zjednoczonych i Europie Zachodniej123. Szczyt zachorowań przypada na wiek między 12 a 18 miesiącem życia45. Charakterystyczną cechą drgawek gorączkowych jest ich związek z występowaniem gorączki, bez objawów zakażenia ośrodkowego układu nerwowego czy innej zdefiniowanej przyczyny6.
Występowanie geograficzne
Częstość występowania drgawek gorączkowych wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne. Podczas gdy w krajach zachodnich częstość ta wynosi 2-5%, to w Japonii obserwuje się wskaźnik 6-9%, w Indiach 5-10%, na wyspie Guam 14%, w Hongkongu 0,35%, a w Chinach 0,5-1,5%78. Te różnice mogą wynikać z czynników genetycznych, geograficznych oraz środowiskowych9.
W badaniach prowadzonych w Iranie zbiorczy wskaźnik chorobowości drgawek gorączkowych wśród innych napadów drgawkowych u dzieci wynosił 47,9% (95% CI 38,8-59,9%), z istotnymi różnicami geograficznymi: w centralnej części kraju – 40,03% (95% CI: 37,09%-42,07%), na wschodzie – 59,4% (95% CI: 38,2%-80,7%), na południu – 44,1% (95% CI: 37,4%-50,8%), a na zachodzie – 57,5% (95% CI: 49,1%-65,9%). Najniższy wskaźnik odnotowano na północy kraju – 33,0% (95% CI: 24,5%-41,5%)10.
W Turcji badania wykazały częstość występowania drgawek gorączkowych na poziomie 2,57% w prowincji Eskisehir11, a w Izmirze 4,8%12, co jest wartością niższą niż w poprzednich badaniach prowadzonych w tym regionie (9,7-12,8%). Różnice te mogą wynikać z rozwoju systemów opieki zdrowotnej oraz zwiększenia świadomości rodziców dotyczącej gorączki u dzieci13.
W Brazylii badanie populacyjne przeprowadzone w mieście Barra do Bugres wykazało częstość występowania drgawek gorączkowych na poziomie 6,4/1000 mieszkańców (95% CI: 3,8-10,1), co jest wartością niższą niż w innych regionach Brazylii (13,9-16,0/1000)1415.
W Korei badania z wykorzystaniem dużych zbiorów danych wykazały, że roczna częstość występowania drgawek gorączkowych określona na podstawie wskaźnika wizyt szpitalnych wynosiła 1,4%, z przewagą u chłopców (1,5%) nad dziewczynkami (1,2%) w wieku poniżej 5 lat. Szczyt częstości występowania przypadał na trzeci rok życia (2,2%)16.
Sezonowość występowania
Zaobserwowano sezonowy i dobowy związek drgawek gorączkowych w Japonii, Finlandii i USA, z większą liczbą epizodów występujących po południu i w miesiącach zimowych17. Badanie przeprowadzone we Włoszech na grupie 188 pierwszych przypadków drgawek gorączkowych wykazało znaczący wzrost ich występowania między godziną 18:00 a 23:59 oraz szczyt sezonowy w styczniu18.
Badanie ekologiczne wykazało 1,75-2,06-krotny roczny współczynnik ryzyka wystąpienia drgawek gorączkowych w okresie czerwiec-wrzesień, statystycznie potwierdzając rozpoznawalny zimowy szczyt zachorowań oraz przypisując sezonowy związek kilku infekcjom wirusowym, w tym nowatorskie powiązanie z ludzkim metapneumowirusem19.
W Korei miesięczna częstość występowania pokazała wyższe ryzyko drgawek gorączkowych w okresie od kwietnia do lipca, wynoszące 42,3% (test Manna-Whitneya, P=0,0001)20.
Czynniki ryzyka i predyspozycje
Drgawki gorączkowe występują częściej u chłopców niż u dziewczynek, z proporcją 1,6:12122. Badanie prowadzone w Danii potwierdziło, że drgawki gorączkowe były częstsze u chłopców niż u dziewcząt (21% różnicy względnego ryzyka)23.
Do czynników statystycznie skorelowanych z drgawkami gorączkowymi należą: obciążony wywiad rodzinny, objawy dysfunkcji neurologicznej lub niepełnosprawności rozwojowej, opóźnione wypisanie noworodka ze szpitala oraz uczęszczanie do żłobka24. W badaniu przeprowadzonym w Turcji wykazano, że uczęszczanie do żłobka zwiększa ryzyko drgawek gorączkowych 19,35 razy, obciążony wywiad rodzinny – 7,52 razy, a pokrewieństwo rodziców – 13,1 razy25.
Dominująca hipoteza etiopatogenetyczna sugeruje, że drgawki gorączkowe mają wyraźną predyspozycję genetyczną. Jeśli dziecko doświadcza drgawek gorączkowych, ryzyko, że jego rodzeństwo również ich doświadczy, waha się od 10 do 45%. Bliźnięta jednojajowe wykazują wyższe wskaźniki zgodności drgawek gorączkowych w porównaniu z bliźniętami dwujajowymi (53% wobec 18%)26.
Badania linkage donoszą o powiązaniach na wielu chromosomach, takich jak 2q, 5q, 8q, 19p i 19q, z najsilniejszym powiązaniem na chromosomie 2q, a konkretnie z genami odpowiedzialnymi za receptory kanałów sodowych27.
Nawroty i rokowanie
Około 30-40% dzieci, które doświadczyły pierwszego epizodu drgawek gorączkowych, będzie miało nawroty w okresie wczesnego dzieciństwa2829. Według innych źródeł, skumulowane ryzyko nawrotu drgawek gorączkowych po pierwszym napadzie wynosi 22,7%, bez różnicy między chłopcami a dziewczynkami. Ryzyko nawrotu wzrasta z każdym kolejnym prostym napadem drgawek gorączkowych: 35,6% szans na nawrót po drugim napadzie i 43,5% po trzecim30.
Do czynników ryzyka nawrotu należą: obciążony wywiad rodzinny w kierunku drgawek gorączkowych, wiek poniżej 18 miesięcy, temperatura niższa niż 40,0°C przy pierwszych drgawkach oraz czas krótszy niż 1 godzina między początkiem choroby gorączkowej a pierwszymi drgawkami31. Liczba czynników ryzyka jest wprost proporcjonalna do ryzyka nawrotu. Dziecko z dwoma lub więcej czynnikami ryzyka ma ponad 30% ryzyko nawrotu w wieku 2 lat, a ryzyko to podwaja się przy trzech czynnikach ryzyka32.
Ogólnie drgawki gorączkowe mają dobre rokowanie. Ryzyko rozwoju padaczki po prostym napadzie drgawek gorączkowych wynosi 1-2%, co jest wyższe niż w populacji ogólnej, ale klinicznie nieistotne3334. Natomiast złożone drgawki gorączkowe wiążą się z rozwojem padaczki w 4-15% przypadków, w zależności od liczby cech złożonych35.
Związek z infekcjami i szczepieniami
Infekcje wirusowe są dobrze opisanymi dominującymi czynnikami wywołującymi drgawki gorączkowe, wykrywanymi u nawet 82% dzieci z drgawkami gorączkowymi36. Najczęstsze infekcje związane z drgawkami gorączkowymi u dzieci to ospa wietrzna, grypa, infekcje ucha środkowego, infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych (takie jak zapalenie migdałków, zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli i zapalenie zatok), infekcje zębów oraz zapalenie żołądka i jelit (szczególnie wywołane przez rotawirusy)37.
W badaniu prowadzonym w Kanadzie w okresie pandemii COVID-19 (sierpień 2021 – grudzień 2022) spośród 3367 przypadków drgawek gorączkowych, 649 (19%) zostało hospitalizowanych, 156 (5%) miało potwierdzoną laboratoryjnie ostrą infekcję SARS-CoV-2, 363 (11%) miało infekcję inną niż SARS-CoV-2, a 107 (3%) wystąpiło jako niepożądane zdarzenia po szczepieniu (szczepieni w ciągu 15 dni przed wystąpieniem)38. Drgawki gorączkowe były częściej związane z infekcją niż ze szczepieniem39.
Pewne szczepionki, w tym szczepionki zawierające antygen odry oraz niektóre szczepionki przeciw grypie, są związane ze zwiększonym ryzykiem drgawek gorączkowych40. Kilka badań dotyczących dzieci w Stanach Zjednoczonych analizowało, czy szczepienie przeciw grypie jest związane ze zwiększonym ryzykiem drgawek gorączkowych. Chociaż w niektórych sezonach grypowych wykryto nieznacznie zwiększone ryzyko drgawek gorączkowych u małych dzieci po szczepionce przeciw grypie, dotyczyło to głównie dzieci w wieku 12-23 miesięcy, szczególnie gdy szczepionka przeciw grypie była podawana jednocześnie ze szczepionką przeciw pneumokokom (PCV13) i szczepionką zawierającą komponenty błonicy, tężca i krztuśca (DTaP)41.
Po szczegółowym przeglądzie danych dotyczących drgawek gorączkowych i rozważeniu korzyści płynących ze szczepienia dzieci przeciwko tym chorobom, CDC zdecydowało, że nie należy wprowadzać żadnych zmian w zaleceniach dotyczących szczepień dzieci42. Drgawki gorączkowe nie są powodem do unikania szczepień. Szczepienia pomagają zapobiegać infekcjom wywołanym przez powszechne wirusy lub bakterie, które mogą wywoływać drgawki gorączkowe, ostatecznie zmniejszając ogólne ryzyko43.
Wpływ pandemii COVID-19
Podczas pandemii COVID-19 w Kanadzie ryzyko drgawek gorączkowych nadal osiągało szczyt w drugim roku życia i wykazywało niewielką przewagę u płci męskiej. Tylko 13,9% hospitalizowanych przypadków drgawek gorączkowych miało pozytywny wynik testu na infekcję SARS-CoV-2, pomimo wysokiej transmisji SARS-CoV-2 w społeczności44.
Badanie wykazało ogólny spadek częstości występowania drgawek gorączkowych podczas pandemii koronawirusa w porównaniu z okresem przed pandemią. Zaobserwowano znaczne zmniejszenie częstości występowania infekcji wirusem grypy (p<0,001) podczas pandemii, podczas gdy częstość występowania infekcji rinowirusem nie zmieniła się znacząco (p=0,811). Co ciekawe, zaobserwowano znacznie wyższą częstość występowania infekcji wirusem paragrypy (p=0,001) podczas pandemii45.
Nie zaobserwowano statystycznie istotnych różnic między grupami w prezentacji klinicznej i wynikach drgawek gorączkowych przed i w trakcie pandemii46.
Metody nadzoru i monitorowania
W celu monitorowania drgawek gorączkowych i ich związku ze szczepieniami prowadzone są różne programy nadzoru. Przykładem jest kanadyjski program IMPACT (Canadian Immunization Monitoring Program Active), który prowadził aktywny nadzór nad hospitalizacjami z powodu chorób, którym można zapobiegać poprzez szczepienia, oraz nad wybranymi niepożądanymi oddziaływaniami po szczepieniu (AEFIs), w tym drgawkami gorączkowymi, w pediatrycznych ośrodkach opieki trzeciorzędowej w latach 1991-202347.
W Australii program PAEDS (Paediatric Active Enhanced Disease Surveillance) przeprowadził badanie w okresie od maja 2013 do czerwca 2014 r., zbierając szczegółowe informacje kliniczne i epidemiologiczne na temat wszystkich przypadków drgawek gorączkowych w 5 ośrodkach PAEDS. Dane te wykorzystano do określenia ryzyka drgawek gorączkowych po wprowadzeniu nowych szczepionek do Narodowego Programu Szczepień i porównania wyników klinicznych dzieci, które doświadczyły drgawek gorączkowych po szczepieniu, z dziećmi, które doświadczyły drgawek gorączkowych niezwiązanych ze szczepieniem48.
Niedawne innowacje w molekularnej diagnostyce wirusów układu oddechowego pozwalają na jednoczesne testowanie wielu wirusów przy użyciu multipleksowej reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR). W badaniu przeprowadzonym w południowo-wschodnim Melbourne analizowano czasowe związki między epidemiologią organizmów a wynikami zdrowotnymi. Ustanowiono metodę badania czasowych związków wirusów z chorobą poprzez wykorzystanie niezależnych zbiorów danych49.
Możliwość oszacowania przypisywalnej proporcji dla poszczególnych wirusów w przypadku stanów takich jak drgawki gorączkowe stwarza potencjał do informowania o obciążeniu chorobą związanym z organizmem i wynikających z tego ocen technologii zdrowotnych dla szczepionek przeciwwirusowych i terapeutyków50.
Klasyfikacja i obciążenie systemów opieki zdrowotnej
Drgawki gorączkowe są klasyfikowane jako proste drgawki gorączkowe, obejmujące pojedynczy napad trwający 15 minut lub krócej, lub złożone drgawki gorączkowe, charakteryzujące się wieloma napadami występującymi w ciągu 24 godzin z ogniskowymi cechami neurologicznymi lub napadem trwającym 15 minut lub dłużej51. Proste drgawki gorączkowe stanowią większość przypadków. Gorączkowy stan padaczkowy odnosi się do napadów trwających dłużej niż 30 minut i jest rzadkim podtypem drgawek gorączkowych związanym z gorszymi wynikami niż proste drgawki gorączkowe52.
Około 65-70% drgawek gorączkowych to proste drgawki gorączkowe, 20-35% to złożone drgawki gorączkowe, a około 5% to gorączkowy stan padaczkowy53. Około 80% przypadków drgawek gorączkowych występuje z infekcją wirusową54.
Drgawki gorączkowe stanowią 1-2% wszystkich wizyt na oddziałach ratunkowych rocznie55. Ocena drgawek gorączkowych polega głównie na scharakteryzowaniu typu drgawek gorączkowych pacjenta i określeniu podstawowej przyczyny gorączki poprzez ocenę kliniczną i badania diagnostyczne56.
Większość drgawek gorączkowych ustępuje samoistnie i dlatego może być leczona wyczekująco. Jednak złożone lub dłużej trwające drgawki gorączkowe mogą wymagać terapii farmakologicznej w celu zatrzymania aktywności napadowej57.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.