Atrezja płucna z ubytkiem przegrody międzykomorowej
Leczenie
Atrezja płucna z ubytkiem przegrody międzykomorowej (PA-VSD) to złożona wada wrodzona serca, charakteryzująca się całkowitym lub częściowym zamknięciem zastawki płucnej oraz obecnością ubytku w przegrodzie międzykomorowej. Wymaga natychmiastowej interwencji po urodzeniu, początkowo z zastosowaniem dożylnej prostaglandyny E1 w celu utrzymania drożności przewodu tętniczego i zapewnienia przepływu krwi do tętnic płucnych. Diagnostyka obejmuje cewnikowanie serca z oceną anatomii tętnic płucnych i obecności MAPCAs. Leczenie chirurgiczne jest wieloetapowe i zależy od anatomii tętnic płucnych oraz obecności MAPCAs. Standardowo stosuje się zmodyfikowane zespolenie Blalock-Taussig (MBT) z protezą Gore-Tex, co zwiększa przepływ krwi do płuc i umożliwia wzrost dziecka przed kolejnymi etapami. W wybranych przypadkach możliwa jest jednoczasowa całkowita korekcja (zamknięcie VSD i wytworzenie drogi odpływu z prawej komory do tętnicy płucnej za pomocą konduitu naczyniowego), wykonywana zwykle w pierwszych 4 tygodniach życia lub między 6 a 12 miesiącem.
- Atrezja płucna z ubytkiem przegrody międzykomorowej – metody leczenia
- Operacje chirurgiczne w leczeniu PA-VSD
- Zespolenia naczyniowe (shunty)
- Jednoczasowa korekcja całkowita
- Leczenie chirurgiczne przy obecności MAPCAs
- Rehabilitacja tętnic płucnych
- Leczenie etapowe vs. jednoczasowe
- Alternatywne metody terapeutyczne
- Opieka pooperacyjna i długoterminowa
- Postępy w leczeniu
- Współczesne podejście do leczenia PA-VSD
Atrezja płucna z ubytkiem przegrody międzykomorowej – metody leczenia
Atrezja płucna z ubytkiem przegrody międzykomorowej (PA-VSD) to rzadka i złożona wrodzona wada serca charakteryzująca się nierozwiniętą lub całkowicie zablokowaną zastawką płucną, uniemożliwiającą przepływ krwi z prawej komory do płuc, z jednoczesnym ubytkiem w przegrodzie międzykomorowej. Stan ten wymaga natychmiastowego leczenia zaraz po urodzeniu, gdyż jest zagrażający życiu.123 Strategia leczenia zależy od struktury tętnic płucnych oraz obecności dużych tętnic obocznych aortalno-płucnych (MAPCAs).4
Leczenie doraźne
Pierwszym etapem terapii jest zastosowanie prostaglandyny E1 podawanej dożylnie w celu utrzymania drożności przewodu tętniczego (ductus arteriosus).56 To pozwala na przepływ krwi z aorty do tętnic płucnych, zapewniając odpowiednie natlenienie organizmu do czasu interwencji chirurgicznej.7 Jednak terapia prostaglandynami nie jest rozwiązaniem długoterminowym – daje ona lekarzom czas na zaplanowanie odpowiedniego rodzaju zabiegu.89
Noworodki często trafiają na oddział intensywnej terapii (OIOM), gdzie mogą wymagać wspomagania oddychania za pomocą respiratora, tlenoterapii oraz leków dożylnych poprawiających funkcję serca i płuc.1011
Procedury przezskórne w leczeniu PA-VSD
Alternatywą dla natychmiastowej operacji mogą być mniej inwazyjne zabiegi wykonywane przez kardiologów interwencyjnych:1213
- Cewnikowanie diagnostyczne – ocena anatomii i fizjologii krążenia płucnego, mapowanie tętnic płucnych i MAPCAs.1415
- Implantacja stentu do przewodu tętniczego – umieszczenie metalowej siateczki utrzymującej drożność przewodu tętniczego, co zapewnia przepływ krwi do płuc.1617
- Balonowa septostomia przedsionkowa – poszerzenie otworu w przegrodzie międzyprzedsionkowej przy użyciu cewnika z balonem, co pozwala na lepszy przepływ krwi z prawego do lewego przedsionka.1819
Operacje chirurgiczne w leczeniu PA-VSD
Dzieci z atrezją płucną z VSD wymagają jednej lub kilku operacji w celu poprawy przepływu krwi do płuc. Wybór metody chirurgicznej zależy od wielu czynników anatomicznych i hemodynamicznych.2021
Zespolenia naczyniowe (shunty)
W pierwszych dniach życia często wykonuje się operację zespolenia systemowo-płucnego, najczęściej zmodyfikowane zespolenie Blalock-Taussig (MBT).2223 Polega ono na wszczepieniu małej protezy naczyniowej (zwykle wykonanej z Gore-Texu) pomiędzy tętnicą podobojczykową a tętnicą płucną.24 Taka procedura zwiększa przepływ krwi do płuc i pozwala na wzrost i rozwój dziecka przed kolejnymi etapami leczenia.25 Ryzyko zgonu podczas operacji zespolenia jest stosunkowo niskie (około 2%), podobnie jak ryzyko uszkodzenia mózgu (około 1%).26
Poprawę wyników w okresie międzyoperacyjnym można uzyskać poprzez wczesne włączenie leków przeciwzakrzepowych (np. kwasu acetylosalicylowego w dawce 10 mg/kg) oraz intensywną opiekę ambulatoryjną z częstymi wizytami kontrolnymi.2728
Jednoczasowa korekcja całkowita
W niektórych przypadkach możliwe jest przeprowadzenie jednoczasowej korekcji całkowitej, zwłaszcza gdy tętnice płucne są dobrze rozwinięte, a dziecko nie ma MAPCAs.2930 Operacja ta obejmuje:
- Zamknięcie ubytku przegrody międzykomorowej za pomocą łaty (z Dacronu, politetrafluoroetylenu lub osierdzia)31
- Wytworzenie drogi odpływu z prawej komory do tętnicy płucnej za pomocą protezy naczyniowej z zastawką (konduit)3233
Całkowita korekcja jednoczasowa może być wykonana w pierwszych 4 tygodniach życia (tzw. korekcja noworodkowa)34 lub w późniejszym okresie, zwykle między 6 a 12 miesiącem życia, po wcześniejszym zabiegu paliatywnym.35
Leczenie chirurgiczne przy obecności MAPCAs
W przypadku pacjentów z MAPCAs leczenie jest bardziej złożone i często wymaga kilku etapów.3637 Celem jest rekonstrukcja prawidłowego łożyska naczyniowego płucnego i ostatecznie zamknięcie VSD.38
Unifokalizacja
Kluczową procedurą u pacjentów z MAPCAs jest unifokalizacja – operacja polegająca na połączeniu wszystkich MAPCAs i wytworzeniu scentralizowanego krążenia płucnego.3940 Może być wykonana:
- Jednoczasowo (one-stage complete repair) – wszystkie MAPCAs są łączone w jednej operacji, po czym zamyka się VSD i wytwarza połączenie między prawą komorą a tętnicami płucnymi; procedura ta wykonywana jest zwykle między 4 a 6 miesiącem życia4142
- Etapowo (staged unifocalization) – gdy MAPCAs są małe lub mają liczne zwężenia, łączenie ich przeprowadza się etapami, co pozwala na wzrost tętnic przed ostateczną korekcją4344
Podejście unifokalizacji przez linię środkową (midline unifocalization) stosowane m.in. na Uniwersytecie Stanford jest obecnie preferowaną metodą u pacjentów z przeważającymi pojedynczymi MAPCAs i było stosowane u około 80% pacjentów w ich ośrodku, z czego 85% miało jednoczasową całkowitą korekcję, a 15% unifokalizację z zespoleniem.4546
Rehabilitacja tętnic płucnych
U niektórych pacjentów stosuje się strategię rehabilitacji tętnic płucnych, mającą na celu indukcję wzrostu natywnych tętnic płucnych.47 W ramach tej strategii można zastosować:
- Pierwotną rehabilitację – początkową procedurę skierowaną na małe MAPCAs, mającą na celu poprawę stanu centralnych tętnic płucnych za pomocą protezy centralnego zespolenia lub ponownej implantacji głównej tętnicy płucnej do boku aorty (shunt Melbourne)48
- Wtórną rehabilitację – zespolenie z prawej komory do tętnicy płucnej (zespolenie Sano) lub łatanie tętnicy płucnej49
Leczenie etapowe vs. jednoczasowe
Wybór między strategią etapową a jednoczasową korekcją całkowitą pozostaje kontrowersyjny.5051
Zalety korekcji etapowej
Leczenie etapowe pozwala na odroczenie operacji definitywnej do czasu, gdy dziecko urośnie i będzie mogło przejść naprawę z relatywnie niższym ryzykiem powikłań związanych z krążeniem pozaustrojowym.52 Dodatkowo można zastosować większy konduit RV-PA z przedłużoną trwałością.53 Badania wykazały, że strategia etapowa, w porównaniu z pierwotną naprawą, wiązała się z porównywalnym przeżyciem ogólnym przy rzadszych reinterwencjach po naprawie u małych dzieci z PA/VSD.5455
Wady korekcji etapowej
Główną wadą strategii etapowej jest ryzyko śmiertelności w okresie między etapami leczenia.56 Kluczem do lepszych wyników chirurgicznych może być obniżenie śmiertelności międzyoperacyjnej po początkowej palliacji poprzez czujną opiekę ambulatoryjną i agresywne monitorowanie domowe.5758
Wskazania do korekcji jednoczasowej
Wczesna całkowita korekcja jest preferowana głównie w łagodnych przypadkach.59 Niektóre ośrodki stwierdziły, że niemowlęta z podstawowym nasyceniem tlenem wyższym niż 85% mają dobrze rozwinięte naczynia płucne, które nadają się do interwencji jednoetapowej.60 Ponadto niemowlęta z jawną zastoinową niewydolnością serca mogą wymagać wczesnej korekcji.61
Alternatywne metody terapeutyczne
Zabieg Fontana i Glenna
W przypadkach, gdy prawa komora jest zbyt mała, aby pełnić funkcję pompy, można zastosować strategię jednokomorową z operacjami etapowymi typu Glenna i Fontana.6263 Procedury te pozwalają na przepływ krwi przez płuca w celu pobrania tlenu, a następnie na jej dystrybucję w całym organizmie.64
- Operacja Glenna – zwykle wykonywana, gdy dziecko ma około 6-12 miesięcy; chirurdzy przenoszą żyłę główną górną z serca i łączą ją z tętnicą płucną, umożliwiając przepływ krwi do płuc bez przechodzenia przez serce65
- Operacja Fontana – trzeci etap operacji, zazwyczaj wykonywany gdy dziecko ma 2-6 lat; obejmuje przyłączenie rurki od żyły głównej dolnej do tętnicy płucnej, dzięki czemu większość krwi z organizmu przepływa bezpośrednio do płuc66
Przeszczep serca
W niektórych przypadkach, szczególnie przy całkowicie atretycznym układzie płucnym lub po niepowodzeniu chirurgicznych środków naprawczych, przeszczep serca może być realną opcją.676869 Przeszczep rozważany jest również u pacjentów ze znacznymi nieprawidłowościami wieńcowymi, którzy nie mają dobrego zaopatrzenia w krew mięśnia sercowego.70
Opieka pooperacyjna i długoterminowa
Po operacji dziecko będzie wymagało pobytu w szpitalu przez 1-2 tygodnie, w tym część czasu na oddziale intensywnej terapii.71 Dalsze leczenie obejmuje:
- Antybiotyki zapobiegające infekcji72
- Płyny i odżywianie dożylne73
- Leki nasercowe dożylne lub doustne74
- Drenaż klatki piersiowej75
- Tlenoterapię76
Wszystkie dzieci z atrezją płucną z VSD wymagają regularnej opieki kardiologicznej przez całe życie.7778 Pacjenci są narażeni na ryzyko infekcji w sercu (zapalenie wsierdzia) zarówno przed, jak i po operacji.79
Rokowanie i reoperacje
Rokowanie po interwencji chirurgicznej jest ogólnie dobre, jednak całkowite wyleczenie nie jest możliwe.8081 Wiele dzieci będzie wymagało dodatkowych operacji lub zabiegów w przyszłości:
- Wymiana konduitu RV-PA ze względu na jego niewystarczający wzrost wraz z dzieckiem82
- Interwencje cewnikowe w przypadku zwężeń tętnic płucnych83
- Wymiana zastawki płucnej84
Wskaźniki przeżycia po leczeniu PA-VSD są dobre: jedno z badań wykazało wskaźniki przeżycia na poziomie 90% po 6 miesiącach, 85% po 20 miesiącach i 81% po 10 latach od operacji.85 Zastosowanie mniejszych zespoleń podczas operacji prowadziło do szybszych całkowitych napraw, ale zwiększało również ryzyko powikłań między operacjami.86
Postępy w leczeniu
W ciągu ostatnich 40 lat nastąpił znaczny postęp w leczeniu atrezji płucnej z VSD. Od pierwszej operacji naprawczej wykonanej przez Kirklina w klinice Mayo w 1964 roku, techniki chirurgiczne i procedury cewnikowania stale się rozwijają.87 Procedury unifokalizacyjne umożliwiły ostateczną całkowitą korekcję u pacjentów z nieciągłymi segmentami tętnicy płucnej, a postępy w chirurgii niemowląt pozwoliły większości pacjentów na osiągnięcie korekcji we wczesnych latach dzieciństwa.88
Niezależnie od strategii, wyniki zmieniły naturalną historię choroby, z całkowitym wskaźnikiem wyleczenia na poziomie około 80% oraz niską wczesną i późną śmiertelnością.89 Dalsze postępy w chirurgii i technikach cewnikowania interwencyjnego dają wielką nadzieję na coraz lepsze wyniki u dzieci urodzonych z tą złożoną wrodzoną wadą sercowo-naczyniową.90
Współczesne podejście do leczenia PA-VSD
Współczesne podejście do leczenia PA-VSD z MAPCAs jest syntezą dziesięcioleci doświadczeń wiodących światowych ośrodków w leczeniu tej choroby.91 Idealnym celem leczenia jest ustanowienie przepływu krwi płucnej z prawej komory (RV) do możliwie najbardziej normalnego łożyska naczyniowego płucnego, aby umożliwić zamknięcie VSD z najniższym możliwym ciśnieniem RV po naprawie.92
Wykorzystanie śródoperacyjnego badania przepływu jako funkcjonalnej miary wydajności naczyń płucnych i przydatności do zamknięcia VSD zostało po raz pierwszy opisane przez Reddy’ego i współpracowników.93 W niektórych ośrodkach pacjenci, którzy nie otrzymali zamknięcia VSD w pierwszej kolejności, są ponownie oceniani 6-12 miesięcy po operacji za pomocą cewnikowania serca, możliwie w połączeniu z rezonansem magnetycznym serca.94
Zastosowanie aspiryny jest zalecane przed i po operacji w celu zmniejszenia prawdopodobieństwa tworzenia się skrzepów krwi w naczyniach lub zespoleniach chirurgicznych.95
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.