Alergia na orzeszki ziemne
Etiologia i przyczyny
Alergia na orzeszki ziemne jest IgE-zależną reakcją immunologiczną typu I, w której białka orzeszków ziemnych, głównie Ara h 1, Ara h 2, Ara h 3 i Ara h 6, wywołują odpowiedź alergiczną u ponad 50% pacjentów uczulonych. Mechanizm patofizjologiczny obejmuje aktywację komórek dendrytycznych przez reszty węglowodanowe, indukcję odpowiedzi limfocytów T pomocniczych typu 2 (TH2) oraz produkcję swoistych IgE, które po ponownym kontakcie z alergenem powodują degranulację komórek tucznych i uwolnienie histaminy. Częstość występowania alergii na orzeszki ziemne w USA wynosi około 1-2%, z wzrostem o 21% w latach 2010-2017. Czynniki ryzyka obejmują predyspozycje genetyczne (m.in. geny HLA-DR i -DQ), atopowe zapalenie skóry, astmę, alergię na jajka oraz opóźnione wprowadzenie orzeszków ziemnych do diety, co potwierdzają badania takie jak LEAP. Wczesne wprowadzenie orzeszków ziemnych (4-6 miesiąc życia) u niemowląt z wysokim ryzykiem znacząco redukuje ryzyko rozwoju alergii, co zostało uwzględnione w aktualnych wytycznych NIAID i AAP.
- Etiologia alergii na orzeszki ziemne
- Czynniki ryzyka alergii na orzeszki ziemne
- Czynniki genetyczne i rodzinne
- Wczesna ekspozycja i czas wprowadzenia orzeszków
- Inne choroby alergiczne
- Wiek jako czynnik ryzyka
- Hipotezy dotyczące wzrostu częstotliwości alergii na orzeszki ziemne
- Hipoteza higieniczna
- Niedobór witaminy D
- Zmiana zaleceń dotyczących wprowadzania orzeszków ziemnych
- Metody przygotowania orzeszków ziemnych
- Zwiększenie ekspozycji na orzeszki ziemne
- Drogi ekspozycji na alergeny orzeszków ziemnych
- Spożywanie orzeszków ziemnych
- Kontakt skórny i produkty kosmetyczne
- Ekspozycja poprzez drogi oddechowe
- Reakcje krzyżowe z innymi pokarmami
- Zanieczyszczenie krzyżowe
- Zapobieganie alergii na orzeszki ziemne
- Leczenie alergii na orzeszki ziemne
Etiologia alergii na orzeszki ziemne
Alergia na orzeszki ziemne to nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego, w której białka zawarte w orzeszkach ziemnych są błędnie identyfikowane jako zagrożenie dla organizmu. W odpowiedzi na to układ odpornościowy uwalnia do krwiobiegu substancje wywołujące objawy alergiczne. Jest to jedna z najczęstszych alergii pokarmowych, dotykająca około 1-2% populacji USA, przy czym częstość jej występowania wzrosła o około 21% w latach 2010-2017.12
Mechanizm immunologiczny alergi na orzeszki ziemne
Alergia na orzeszki ziemne jest głównie wynikiem reakcji immunologicznej typu I zależnej od immunoglobuliny E (IgE). Kiedy osoba uczulona na orzeszki ziemne spożywa produkt zawierający orzeszki, układ odpornościowy produkuje przeciwciała IgE, które wiążą się z komórkami tucznymi. Podczas kolejnego kontaktu z alergenem, białka orzeszków wiążą się z przeciwciałami IgE na powierzchni komórek tucznych, co prowadzi do uwolnienia histaminy i innych mediatorów zapalnych do krwiobiegu.12
Na poziomie molekularnym, komórki dendrytyczne mają specyficzne receptory do identyfikacji reszt węglowodanowych. Reszty węglowodanowe na powierzchni orzeszków ziemnych mogą aktywować komórki dendrytyczne i wywołać alergiczną odpowiedź immunologiczną. W procesie tym komórka dendrytyczna, która wykryła alergen orzeszka ziemnego, przemieszcza się do węzła chłonnego, aby wejść w interakcję ze specyficznym receptorem limfocytu T.12
W środowisku bogatym w interleukiny (IL-4, IL-5 i IL-13) inicjowana jest odpowiedź limfocytów T pomocniczych typu 2 (TH2). Odpowiedź TH2 sygnalizuje limfocytom B produkcję swoistych klonalnych IgE. Gdy osoba jest następnie narażona na alergen orzeszka ziemnego, alergen może natychmiast wiązać się z IgE na powierzchni komórek tucznych, prowadząc do wywołania reakcji alergicznej.1
Alergeny orzeszków ziemnych
Zidentyfikowano co najmniej 11 białek orzeszków ziemnych, które mogą wywoływać reakcje alergiczne. Najważniejsze alergeny orzeszków ziemnych to:12
- Ara h 1 (należący do nadrodziny kupin)
- Ara h 2 (należący do nadrodziny prolamin)
- Ara h 3 (należący do nadrodziny kupin)
- Ara h 6 (należący do nadrodziny prolamin)
- Ara h 5 (należący do nadrodziny profilin)
- Ara h 7, 8, 9 (należące do różnych nadrodzin)
Spośród tych alergenów, Ara h 1, Ara h 2, Ara h 3 i Ara h 6 są uważane za główne alergeny, co oznacza, że wywołują odpowiedź immunologiczną u ponad 50% populacji alergicznej.1
Orzeszki ziemne są wysoce alergenne ze względu na obfitość alergenów w białkach magazynowych nasion. Są one również wysoce odporne na enzymatyczne trawienie w przewodzie pokarmowym, a ich alergeny zachowują swoją konformacyjną strukturę epitopu (trójwymiarowy zwinięty polipeptyd).1
Czynniki ryzyka alergii na orzeszki ziemne
Chociaż dokładna przyczyna alergii na orzeszki ziemne nie jest w pełni zrozumiała, zidentyfikowano kilka czynników ryzyka, które mogą przyczyniać się do jej rozwoju.1
Czynniki genetyczne i rodzinne
Istnieją silne dowody na to, że czynniki genetyczne mogą odgrywać dużą rolę w rozwoju alergii na orzeszki ziemne. Badanie z 2015 roku dotyczące alergii pokarmowych wykazało, że określone geny były obecne u 20% uczestników z alergią na orzeszki ziemne.1 Badania wykazały, że około 20% alergii na orzeszki ziemne ma związek z regionami genów HLA-DR i -DQ na chromosomie.1
Jeśli w rodzinie występują przypadki alergii, zwłaszcza alergii pokarmowych, zwiększa to ryzyko rozwoju alergii na orzeszki ziemne u dziecka. Młodsze rodzeństwo dzieci, które są uczulone na orzeszki ziemne, może być bardziej narażone na alergię na orzeszki ziemne.12
Wczesna ekspozycja i czas wprowadzenia orzeszków
Czas wprowadzenia orzeszków ziemnych do diety dziecka może wpływać na ryzyko rozwoju alergii. Obecnie wytyczne zalecają wprowadzenie orzeszków ziemnych tak wcześnie jak w wieku 4-6 miesięcy u niemowląt z wysokim ryzykiem.1
Badanie Learning Early About Peanut Allergy (LEAP) było prospektywnym randomizowanym badaniem, w którym jedna grupa unikała orzeszków ziemnych do 5 roku życia, podczas gdy druga grupa miała powtarzającą się ekspozycję na orzeszki ziemne od 4-6 miesiąca do 5 roku życia. Wyniki badania LEAP wykazały, że wczesne wprowadzenie orzeszków ziemnych u niemowląt z wysokim ryzykiem może zapobiec rozwojowi alergii na orzeszki ziemne.1
Inne badanie oceniało częstość występowania alergii na orzeszki ziemne u izraelskich dzieci żydowskich w porównaniu z dziećmi żydowskimi mieszkającymi w Wielkiej Brytanii. Wprowadzenie orzeszków ziemnych różni się w tych dwóch populacjach, przy czym w Izraelu żywność zawierająca orzeszki ziemne nie jest ograniczana, podczas gdy w Wielkiej Brytanii jest zwykle opóźniana do 2 roku życia. Wyniki wykazały, że izraelskie dzieci mają zmniejszoną częstość rozwoju alergii na orzeszki ziemne w porównaniu z grupą z Wielkiej Brytanii, co sugeruje, że wczesne wprowadzenie orzeszków ziemnych może oferować ochronę przed rozwojem alergii na orzeszki ziemne.1
Inne choroby alergiczne
Czynniki ryzyka obejmują również osobiste lub rodzinne występowanie stanów alergicznych, takich jak astma, katar sienny (alergiczny nieżyt nosa) i szczególnie egzema (atopowe zapalenie skóry).1 Niemowlęta z ciężkim wypryskiem i/lub alergią na jajka mają wyższe ryzyko alergii na orzeszki ziemne.1
Alergie na orzeszki ziemne są częstsze u osób, które mają inne choroby alergiczne jak astma czy egzema. Około 82% dzieci z alergią na orzeszki ziemne cierpi również na atopowe zapalenie skóry, co sugeruje, że oba stany mogą mieć podobne mechanizmy wyzwalające, w tym czynniki środowiskowe i genetyczne.1
Wiek jako czynnik ryzyka
Alergie na orzeszki ziemne są częstsze u małych dzieci, ale alergie mogą rozwinąć się w każdym wieku, nawet w wieku dorosłym. W miarę dojrzewania układu pokarmowego zmniejsza się podatność na alergie, co powoduje, że osoby starsze są mniej podatne na reakcje alergiczne na orzeszki ziemne.1
Alergia na orzeszki ziemne to zazwyczaj alergia na całe życie: tylko około 20% dzieci z alergią na orzeszki ziemne wyrasta z niej z czasem.12
Hipotezy dotyczące wzrostu częstotliwości alergii na orzeszki ziemne
W ostatnich dekadach zaobserwowano znaczący wzrost częstości występowania alergii na orzeszki ziemne w krajach rozwiniętych. Istnieje kilka hipotez wyjaśniających ten trend.12
Hipoteza higieniczna
Jedna z prawdopodobnych przyczyn zwiększonej liczby alergii na orzeszki ziemne ma związek z poprawą higieny. Teoria ta wskazuje, że narażenie dzieci na zarazki i niektóre infekcje w bardzo wczesnym wieku pomaga rozwinąć ich układ odpornościowy, dając im lepsze umiejętności rozróżniania między nieszkodliwymi i szkodliwymi substancjami. Bez tej ekspozycji dziecko jest bardziej narażone na rozwój alergii.1
Hipoteza higieniczna zakłada, że stosunkowo niska częstość występowania alergii na orzeszki ziemne u dzieci z krajów rozwijających się jest wynikiem ekspozycji na orzeszki ziemne we wczesnym okresie życia, co zwiększa zdolność immunologiczną.1
Niedobór witaminy D
Inną potencjalną przyczyną wzrostu alergii na orzeszki ziemne jest niedobór witaminy D. Ten niezbędny składnik odżywczy pomaga utrzymać układ odpornościowy. Jednak większość ludzi nie dostaje wystarczającej ilości witaminy D; w samych Stanach Zjednoczonych niedobory tej witaminy prawie podwoiły się w ciągu około dekady. Rezultatem jest układ odpornościowy bardziej podatny na reakcje alergiczne.1
Zmiana zaleceń dotyczących wprowadzania orzeszków ziemnych
W Stanach Zjednoczonych alergie na orzeszki ziemne gwałtownie wzrosły w latach 90. i na początku 2000 roku, a odsetek osób z alergią na orzeszki ziemne nadal rośnie. Między 1997 a 2008 rokiem wskaźnik alergii na orzeszki ziemne u dzieci więcej niż potroił się.1
Ale pod koniec lat 90. i na początku 2000 roku lekarze zmienili swoje podejście. Błędnie myśleli, że opóźnienie karmienia orzeszkami ziemnymi o kilka lat jest najlepszym podejściem do zapobiegania alergiom na orzeszki ziemne. W rzeczywistości Amerykańska Akademia Pediatrii wydała (obecnie nieaktualną) rekomendację w 2000 roku, która nakazywała rodzicom unikać karmienia dziecka orzeszkami ziemnymi, dopóki nie osiągnie ono wieku trzech lat, szczególnie jeśli dziecko było narażone na wysokie ryzyko alergii na orzeszki ziemne.1
Dziś wiemy, że to podejście polegające na opóźnieniu wprowadzenia orzeszków ziemnych w rzeczywistości zwiększa ryzyko alergii pokarmowej i był to główny czynnik, który doprowadził do gwałtownego wzrostu alergii na orzeszki ziemne.12
Metody przygotowania orzeszków ziemnych
Metody, jakimi przygotowywane są orzeszki ziemne, mogą przyczyniać się do zwiększonej częstości występowania alergii na orzeszki ziemne w zachodniej hemisferze.1
Prażenie orzeszków ziemnych może mieć efekt przeciwny, czyniąc orzeszki ziemne bardziej alergennymi. Gdy orzeszki ziemne są prażone, przechodzą nieenzymatyczną reakcję glikozylacji zwaną reakcją Maillarda, co może wpływać na ich alergiczność.12
Zwiększenie ekspozycji na orzeszki ziemne
Dzieci są również narażone na orzeszki ziemne w młodszym wieku, co prowadzi do zwiększonych reakcji alergicznych. Inne czynniki związane ze wzrostem reakcji alergicznych związanych z orzeszkami ziemnymi obejmują zwiększoną ekspozycję środowiskową. Coraz więcej osób przyjmuje diety wegetariańskie i zastępuje mięso orzeszkami ziemnymi i orzechami drzewnymi jako źródło białka.1
Niektórzy badacze sugerują, że obecnie jemy więcej orzeszków ziemnych i produktów je zawierających niż kiedykolwiek wcześniej, co może być przyczyną zwiększonej liczby osób z alergią na orzeszki ziemne.1
Drogi ekspozycji na alergeny orzeszków ziemnych
Aby rozwinąć alergię na orzeszki ziemne, osoba musi być narażona na jeden z alergenów orzeszków ziemnych poprzez drogę żołądkowo-jelitową, skórną lub oddechową.1
Spożywanie orzeszków ziemnych
Najczęstszą przyczyną alergii na orzeszki ziemne jest spożywanie orzeszków ziemnych lub żywności zawierającej orzeszki ziemne.1
Większość reakcji alergicznych na orzeszki ziemne jest spowodowana spożyciem orzeszków ziemnych lub żywności zawierającej orzeszki ziemne, ale samo dotykanie orzeszków ziemnych może wywołać reakcję u niektórych osób uczulonych.1
Kontakt skórny i produkty kosmetyczne
Czasami bezpośredni kontakt skórny z orzeszkami ziemnymi może wywołać reakcję alergiczną.1
Pewne witaminy i produkty do pielęgnacji skóry, takie jak filtry przeciwsłoneczne, kremy i kosmetyki, mogą zawierać białka orzeszków ziemnych.1
Badanie wykazało, że czynniki, które były związane z alergią na orzeszki ziemne, to m.in. picie mleka sojowego, wysypka dotykająca zagięć nad stawami, wysypka, która sączyła się i tworzyła strupy, oraz (co ciekawe) używanie kremów lub balsamów do skóry zawierających olej z orzeszków ziemnych w przeszłości. Olej z orzeszków ziemnych w kremach do skóry mógł być przyczyną uczulenia układu odpornościowego dziecka na orzeszki ziemne, przygotowując grunt pod reakcje alergiczne po spożyciu orzeszków ziemnych.1
Ekspozycja poprzez drogi oddechowe
Wdychanie kurzu lub aerozoli zawierających orzeszki ziemne, takich jak mąka z orzeszków ziemnych, może powodować reakcję alergiczną.1
Białko orzeszka ziemnego, które stało się zawieszone w powietrzu za pośrednictwem mąki z orzeszków ziemnych i sprayu do gotowania z orzeszków ziemnych lub podczas procesów mielenia lub pulweryzacji, również może powodować reakcje.1
Reakcje krzyżowe z innymi pokarmami
Niektóre osoby z alergią na orzeszki ziemne mogą również doświadczać objawów podczas spożywania innych pozornie niezwiązanych pokarmów. Jest to nazywane reaktywnością krzyżową i występuje, gdy układ odpornościowy identyfikuje białka, lub składniki, w różnych substancjach jako strukturalnie podobne lub biologicznie powiązane, co wywołuje odpowiedź.1
Jeśli masz alergię na orzeszki ziemne, możesz również reagować na niektóre warzywa (rośliny strączkowe), takie jak soja, fasolka szparagowa, fasola, fasola pieczona i groszek zielony, ponieważ te pokarmy zawierają podobne alergeny do orzeszków ziemnych.1
Łubin, choć relatywnie nowy na rynku amerykańskim, jest powszechnym składnikiem żywności w Europie, który ma wysoki wskaźnik reaktywności krzyżowej z orzeszkami ziemnymi.1
Zanieczyszczenie krzyżowe
Zanieczyszczenie krzyżowe to niezamierzone wprowadzenie orzeszków ziemnych do produktu. Często zdarza się to, gdy żywność jest narażona na kontakt z orzeszkami ziemnymi podczas przetwarzania lub obróbki.12
Nawet gdy nie spożywasz bezpośrednio żywności zawierającej orzeszki ziemne, nadal możesz ryzykować reakcję alergiczną z powodu zanieczyszczenia krzyżowego. Prawdopodobieństwo zanieczyszczenia krzyżowego jest wysokie w zakładach produkcyjnych, i może powodować problemy dla osób cierpiących na alergię na orzeszki ziemne.1
Zapobieganie alergii na orzeszki ziemne
Najnowsze badania i wytyczne sugerują, że wczesne wprowadzenie orzeszków ziemnych do diety dziecka może pomóc zapobiec rozwojowi alergii na orzeszki ziemne, szczególnie u niemowląt z wysokim ryzykiem.1
Wczesne wprowadzenie orzeszków ziemnych
Dzięki przełomowym badaniom klinicznym wiemy teraz, że przeciwne podejście – karmienie dziecka orzeszkami ziemnymi wcześnie i często, zanim skończy rok – jest najlepszym sposobem zapobiegania alergiom na orzeszki ziemne.1
Badanie LEAP wykazało, że wprowadzenie orzeszków ziemnych u niemowląt wcześnie i często zmniejszyło ryzyko alergii na orzeszki ziemne o ponad 80%.1
W 2017 roku Narodowy Instytut Alergii i Chorób Zakaźnych (NIAID) wydał nowe zaktualizowane wytyczne w celu zdefiniowania niemowląt o wysokim, umiarkowanym i niskim ryzyku rozwoju alergii na orzeszki ziemne. Zaktualizowane wytyczne stanowią przełom w zapobieganiu alergii na orzeszki ziemne. Alergia na orzeszki ziemne stała się znacznie bardziej powszechna w ostatnich latach, a teraz jest mapa drogowa do zapobiegania wielu nowym przypadkom.1
Zgodnie z nowymi wytycznymi, niemowlę o wysokim ryzyku rozwoju alergii na orzeszki ziemne to takie, które ma ciężki wyprysk i/lub alergię na jajka. Wytyczne zalecają wprowadzenie pokarmów zawierających orzeszki ziemne już w wieku 4-6 miesięcy dla niemowląt z wysokim ryzykiem, które już rozpoczęły przyjmowanie stałych pokarmów, po ustaleniu, że jest to bezpieczne.1
Co istotne, AAP całkowicie odwróciła zalecenie, które dała w 2000 roku. Teraz, w swoich wytycznych z 2019 roku, AAP zaleca wprowadzenie do diety dziecka orzeszków ziemnych już w wieku 4-6 miesięcy, szczególnie jeśli jest ono narażone na wysokie ryzyko alergii na orzeszki ziemne. Jak podają wytyczne, „silne dowody sugerują, że wprowadzenie orzeszków ziemnych w pierwszym roku życia może zmniejszyć ryzyko alergii pokarmowej na orzeszki ziemne.”1
Badania przesiewowe przed wprowadzeniem orzeszków
Jeśli Twoje dziecko zostanie określone jako osoba o wysokim ryzyku, wytyczne zalecają przeprowadzenie badań na alergię na orzeszki ziemne. Alergolog może zdecydować, aby dziecko nie próbowało orzeszków ziemnych w ogóle, jeśli ma bardzo dużą reakcję na test skórny. Zamiast tego, mogą doradzić, aby dziecko całkowicie unikało orzeszków ziemnych ze względu na dużą szansę istniejącej alergii na orzeszki ziemne.1
Leczenie alergii na orzeszki ziemne
Obecnie nie ma lekarstwa na alergię na orzeszki ziemne. Jednak około 20% dzieci wyrasta z alergii na orzeszki ziemne. Najlepszym leczeniem jest unikanie orzeszków ziemnych i produktów je zawierających.12
Immunoterapia doustna
W styczniu 2020 roku FDA zatwierdziła pierwsze leczenie alergii na orzeszki ziemne dla dzieci i nastolatków w wieku od 4 do 17 lat. Leczenie nosi nazwę Palforzia i jest terapią doustną, która musi być przyjmowana codziennie. Działa poprzez modyfikację układu odpornościowego. Poprzez narażenie alergicznego dziecka na małe, rosnące ilości oczyszczonego białka orzeszka ziemnego, sprawia, że ryzyko reakcji alergicznej poprzez przypadkowe spożycie jest mniej prawdopodobne lub mniej dotkliwe. Niemniej jednak nie jest to lekarstwo i nie usuwa alergii na orzeszki ziemne.1
Działa poprzez modyfikację układu odpornościowego. Dziecko z alergią jest stopniowo narażane na orzeszki ziemne, co zmniejsza prawdopodobieństwo, że ich układ odpornościowy zareaguje, jeśli przypadkowo spożyją produkt z orzeszków ziemnych.1
Badania nad terapią desensytyzacyjną w alergii pokarmowej i na orzeszki ziemne wykazują obiecujące wyniki, szczególnie w przypadku alergii na orzeszki ziemne.1
Leczenie reakcji alergicznych
Najpoważniejszym powikłaniem alergii na orzeszki ziemne jest anafilaksja, lub obrzęk w wielu układach ciała. Anafilaksja może powodować niekontrolowane wymioty, trudności w oddychaniu i poważny spadek ciśnienia krwi (wstrząs anafilaktyczny). Ciężka anafilaksja może być śmiertelna.1
Głównym leczeniem ostrej ciężkiej reakcji alergicznej jest epinefryna. Osoby z alergią na orzeszki ziemne lub orzechy drzewne powinny nosić ze sobą urządzenia do samodzielnego wstrzykiwania, takie jak EpiPen, przez cały czas.1
Zgony są często związane z opóźnieniem podania epinefryny lub niepodania epinefryny w ogóle.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.