Leki w grupie
„leki przeciwcukrzycowe doustne”

Doustne leki przeciwcukrzycowe to grupa preparatów stosowanych w terapii cukrzycy typu 2, stanowiących podstawę farmakoterapii u pacjentów, u których leczenie niefarmakologiczne (dieta, aktywność fizyczna) jest niewystarczające. Ich głównym działaniem jest obniżanie stężenia glukozy we krwi poprzez różne mechanizmy, takie jak zwiększenie wrażliwości tkanek na insulinę, zmniejszenie wchłaniania glukozy z przewodu pokarmowego, zwiększenie wydzielania insuliny przez komórki beta trzustki czy zmniejszenie wątrobowej produkcji glukozy.

Doustne leki przeciwcukrzycowe można podzielić na kilka głównych grup: pochodne biguanidu, pochodne sulfonylomocznika, inhibitory alfa-glukozydazy, tiazolidynediony (glitazony), inhibitory DPP-4 (gliptyny), inhibitory SGLT-2 (flozyny) oraz agoniści receptora GLP-1 w formie doustnej.

Pochodne biguanidu reprezentuje metformina (preparaty: Metformax, Glucophage, Siofor, Formetic), która jest lekiem pierwszego wyboru w terapii cukrzycy typu 2. Zmniejsza ona wątrobową produkcję glukozy, zwiększa wrażliwość tkanek obwodowych na insulinę i hamuje wchłanianie glukozy z przewodu pokarmowego.

Pochodne sulfonylomocznika to m.in. gliklazyd (Diabrezide, Diaprel MR), glimepiryd (Amaryl, Glimepiride Genoptim), glipizyd (Glipizide BP). Leki te stymulują wydzielanie insuliny przez komórki beta trzustki, co powoduje obniżenie stężenia glukozy we krwi.

Inhibitory alfa-glukozydazy, jak akarboza (Glucobay), spowalniają trawienie węglowodanów w jelicie cienkim, co prowadzi do zmniejszenia poposiłkowego wzrostu stężenia glukozy we krwi.

Tiazolidynediony (pioglitazon – Actos, Pioglitazone Bioton) zwiększają wrażliwość tkanek na insulinę poprzez aktywację receptorów PPAR-gamma, co prowadzi do zwiększonego wychwytu glukozy przez tkanki.

Inhibitory DPP-4 (gliptyny), takie jak sitagliptyna (Januvia, Ristaben), wildagliptyna (Galvus), linagliptyna (Trajenta), saksagliptyna (Onglyza), hamują enzym rozkładający inkretyny, co prowadzi do zwiększenia wydzielania insuliny i zmniejszenia wydzielania glukagonu w sposób zależny od stężenia glukozy.

Inhibitory SGLT-2 (flozyny), takie jak dapagliflozyna (Forxiga), empagliflozyna (Jardiance), kanagliflozyna (Invokana), blokują transportery SGLT-2 w nerkach, co zwiększa wydalanie glukozy z moczem i prowadzi do obniżenia jej stężenia we krwi.

Największymi zaletami stosowania doustnych leków przeciwcukrzycowych są: wygoda podawania (w porównaniu do iniekcji insuliny), możliwość indywidualizacji terapii, mniejsze ryzyko hipoglikemii (szczególnie w przypadku metforminy, inhibitorów DPP-4, inhibitorów SGLT-2 i inhibitorów alfa-glukozydazy) oraz dodatkowe korzyści zdrowotne wykraczające poza kontrolę glikemii (np. redukcja ryzyka sercowo-naczyniowego przy stosowaniu niektórych inhibitorów SGLT-2 i agonistów receptora GLP-1).

Największe niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem doustnych leków przeciwcukrzycowych obejmują: ryzyko hipoglikemii (szczególnie przy stosowaniu pochodnych sulfonylomocznika), działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego (metformina, akarboza), retencja płynów i zwiększone ryzyko niewydolności serca (tiazolidynediony), zakażenia układu moczowo-płciowego i hipowolemia (inhibitory SGLT-2), kwasica mleczanowa (rzadkie, ale poważne powikłanie terapii metforminą, szczególnie u pacjentów z niewydolnością nerek). Z tego powodu wybór leku musi być dostosowany do indywidualnej sytuacji klinicznej pacjenta, uwzględniając jego schorzenia współistniejące, wiek oraz ryzyko działań niepożądanych.

Lista leków w tej grupie

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl