Leki w grupie
„lek do stosowania miejscowego”

Leki do stosowania miejscowego to preparaty farmaceutyczne przeznaczone do aplikacji bezpośrednio na miejsce, które wymaga leczenia, takie jak skóra, błony śluzowe, oczy, uszy lub inne dostępne z zewnątrz obszary ciała. Ich główną zaletą jest działanie miejscowe z ograniczoną absorpcją ogólnoustrojową, co zmniejsza ryzyko wystąpienia ogólnoustrojowych działań niepożądanych.

Wśród leków do stosowania miejscowego możemy wyróżnić kilka głównych podgrup: dermatologiczne (maści, kremy, żele, lotiony, płyny), okulistyczne (krople, maści do oczu), otologiczne (krople do uszu), doustne miejscowe (płyny do płukania jamy ustnej, aerozole, pastylki do ssania), donosowe (aerozole, krople do nosa) oraz doodbytnicze i dopochwowe (czopki, globulki).

Do najczęściej stosowanych substancji czynnych w preparatach miejscowych należą: kortykosteroidy (hydrokortyzon, mometazon, betametazon), antybiotyki (mupirocyna, neomycyna, gentamycyna), leki przeciwgrzybicze (klotrymazol, mikonazol, terbinafina), leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (diklofenak, ibuprofen, ketoprofen), leki znieczulające (lidokaina, benzokaina) oraz leki przeciwświądowe (dimetynden).

Polskie nazwy handlowe popularnych leków do stosowania miejscowego obejmują: Hydrocortisonum (hydrokortyzon), Elocom (mometazon), Nasivin (oksymetazolina), Otrivin (ksylometazolina), Dexak (diklofenak), Clotrimazolum (klotrymazol), Mupirox (mupirocyna), Bepanthen (dekspantenol), Altacet (octan glinu), Emla (lidokaina z prilokainą) czy Acatar (pseudoefedryna).

Główne zalety stosowania leków miejscowych to: ograniczenie działania leku do miejsca aplikacji, zmniejszenie ryzyka działań niepożądanych ogólnoustrojowych, możliwość stosowania wyższych stężeń substancji czynnych w miejscu docelowym, łatwość aplikacji przez pacjenta oraz często szybsze uzyskanie efektu terapeutycznego w miejscu podania w porównaniu z lekami podawanymi ogólnoustrojowo.

Niebezpieczeństwa związane z lekami do stosowania miejscowego obejmują: możliwość wystąpienia miejscowych reakcji alergicznych, ryzyko nadmiernej absorpcji przy długotrwałym stosowaniu niektórych preparatów (np. kortykosteroidów), możliwość interakcji z innymi równocześnie stosowanymi lekami miejscowymi, ryzyko działań niepożądanych przy stosowaniu na dużych powierzchniach lub na uszkodzoną skórę oraz ryzyko rozwoju oporności (w przypadku antybiotyków stosowanych miejscowo).

Stosowanie leków miejscowych wymaga znajomości zasad prawidłowej aplikacji, uwzględnienia specyfiki leczonego obszaru oraz świadomości, że mimo miejscowego podania, niektóre substancje mogą przenikać do krwiobiegu i powodować działania ogólnoustrojowe, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu na duże powierzchnie lub na uszkodzoną skórę.