profilaktyka owrzodzenia dwunastnicy związana ze stosowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych u pacjentów z grupy ryzyka
Wskazanie

Profilaktyka owrzodzenia dwunastnicy związana ze stosowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) to ważny element ochrony pacjentów przed poważnymi powikłaniami gastroenterologicznymi. NLPZ, takie jak ibuprofen, diklofenak, ketoprofen czy naproksen, choć skuteczne w leczeniu bólu i stanów zapalnych, mogą prowadzić do uszkodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego, a w konsekwencji do owrzodzeń żołądka i dwunastnicy.

Szczególnie narażeni na te powikłania są pacjenci z grupy ryzyka, do której zaliczamy: osoby powyżej 65. roku życia, pacjentów z wywiadem choroby wrzodowej, osoby jednocześnie przyjmujące glikokortykosteroidy, antykoagulanty lub leki przeciwpłytkowe, chorych z Helicobacter pylori, pacjentów z ciężkimi chorobami współistniejącymi oraz osoby stosujące wysokie dawki NLPZ lub terapię skojarzoną kilkoma lekami z tej grupy.

W farmakoterapii profilaktycznej stosuje się przede wszystkim inhibitory pompy protonowej (IPP), które skutecznie hamują wydzielanie kwasu solnego. Do najpopularniejszych preparatów IPP na polskim rynku należą: Controloc, Nolpaza, Pantopraz (pantoprazol), Emanera, Nexium (ezomeprazol), Gasec, Heligen, Ortanol (omeprazol), Lanzul (lansoprazol) oraz Acclav (rabeprazol). Alternatywę stanowią antagoniści receptora H₂, jak Ranigast, Ranital (ranitydyna) czy Famotydyna WZF (famotydyna), jednak ich skuteczność jest niższa niż IPP.

Innym podejściem jest stosowanie selektywnych inhibitorów COX-2 (koksybów), które wykazują mniejszą gastrotoksyczność niż klasyczne NLPZ. Na polskim rynku dostępny jest Aclexa (celekoksyb). W przypadku zakażenia Helicobacter pylori należy rozważyć eradykację bakterii przed rozpoczęciem długotrwałej terapii NLPZ.

Największe trudności w prowadzeniu profilaktyki przeciwwrzodowej obejmują niską świadomość pacjentów odnośnie ryzyka powikłań po NLPZ, co prowadzi do nieprzestrzegania zaleceń lekarskich. Problematyczne jest również równoważenie korzyści terapeutycznych NLPZ z ryzykiem powikłań żołądkowo-jelitowych, szczególnie u pacjentów wymagających długotrwałego leczenia przeciwbólowego czy przeciwzapalnego. Dodatkowym wyzwaniem jest współwystępowanie ryzyka sercowo-naczyniowego, które może ograniczać stosowanie niektórych NLPZ i koksybów, co wymaga indywidualizacji terapii i starannego monitorowania pacjenta.

Kluczowe dla skutecznej profilaktyki jest systematyczna ocena ryzyka powikłań u każdego pacjenta rozpoczynającego terapię NLPZ oraz regularne kontrole w trakcie leczenia, ze szczególnym uwzględnieniem objawów dyspeptycznych, które mogą świadczyć o rozwijających się powikłaniach ze strony przewodu pokarmowego.