kwasica metaboliczna
Wskazanie
Kwasica metaboliczna to zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu, charakteryzujące się spadkiem pH krwi tętniczej poniżej 7,35 oraz obniżeniem stężenia wodorowęglanów (HCO₃⁻) we krwi poniżej 22 mmol/l. Stan ten może być spowodowany przez nadmierne wytwarzanie kwasów (np. w ketozie cukrzycowej, kwasicy mleczanowej), niedostateczne wydalanie kwasów przez nerki (np. w przewlekłej chorobie nerek) lub nadmierną utratę wodorowęglanów (np. w biegunkach).
Objawy kwasicy metabolicznej mogą obejmować przyspieszone i pogłębione oddechy (oddech Kussmaula), nudności, wymioty, bóle brzucha, zaburzenia świadomości, a w ciężkich przypadkach śpiączkę. Diagnostyka opiera się na badaniach gazometrycznych krwi tętniczej, które wykazują obniżone pH, obniżone stężenie HCO₃⁻ oraz zwiększoną lukę anionową (w kwasicy z wysoką luką anionową).
Leczenie kwasicy metabolicznej zależy od jej przyczyny. W cukrzycowej kwasicy ketonowej stosuje się preparaty insuliny (np. Actrapid, Humulin R), płynoterapię (0,9% NaCl) oraz uzupełnianie elektrolitów. W kwasicy mleczanowej kluczowe jest leczenie przyczyny (np. sepsy, wstrząsu) oraz podaż płynów. W ciężkich przypadkach kwasicy metabolicznej można zastosować wodorowęglany sodu (np. Natrium Bicarbonatum 8,4%), jednak ich podaż jest kontrowersyjna i powinna być rozważana indywidualnie.
W przewlekłej kwasicy metabolicznej wywołanej chorobą nerek stosuje się doustne preparaty alkalizujące, takie jak cytrynian sodu/potasu (np. Citrolyt) czy wodorowęglan sodu (Soda Bemecka). W przypadkach kwasicy wywołanej biegunką stosuje się odpowiednią płynoterapię z uzupełnieniem elektrolitów (np. Gastrolit, Hydrosol Multiplex).
Największe trudności w leczeniu kwasicy metabolicznej stanowi identyfikacja jej przyczyny, co jest kluczowe dla właściwego postępowania terapeutycznego. Dodatkowym wyzwaniem jest stopniowe i kontrolowane wyrównywanie zaburzeń, gdyż zbyt szybka korekcja może prowadzić do zaburzeń elektrolitowych, obrzęku mózgu czy alkalozę z odbicia. U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek problematyczna może być również długoterminowa kontrola kwasicy, co wymaga regularnego monitorowania stanu pacjenta i dostosowywania dawek leków alkalizujących.