Leki w grupie
„płyny izotoniczne”
Płyny izotoniczne to roztwory, których ciśnienie osmotyczne jest zbliżone do ciśnienia osmotycznego płynów ustrojowych (osocza krwi), co oznacza, że zawierają podobną koncentrację cząsteczek rozpuszczonych. Dzięki tej właściwości nie powodują przesunięć wody między przestrzeniami płynowymi organizmu. Są one podstawowym elementem leczenia zaburzeń wodno-elektrolitowych oraz służą do nawadniania pacjentów.
Najczęściej stosowane płyny izotoniczne to: 0,9% roztwór chlorku sodu (sól fizjologiczna), płyn Ringera, płyn Ringera z mleczanami oraz płyn wieloelektrolitowy (PWE). Roztwór 0,9% NaCl (nazwy handlowe: Natrium Chloratum, Solutio Natrii Chlorati Isotonica) to najpopularniejszy płyn używany w praktyce klinicznej. Płyn Ringera (nazwy handlowe: Ringer, Płyn Ringera Baxter) zawiera oprócz chlorku sodu także chlorek potasu i wapnia. Płyn Ringera z mleczanami (Lactated Ringer’s, Ringerfundin) dodatkowo zawiera mleczan sodu, który działa jako bufor.
Do płynów izotonicznych zaliczają się również roztwory wieloelektrolitowe naśladujące skład osocza (nazwy handlowe: Sterofundin, Plasmalyte, Ringerfundin), które zawierają zbilansowaną mieszaninę elektrolitów. Istnieją także płyny izotoniczne z dodatkiem glukozy (np. 5% glukoza z 0,9% NaCl), które dostarczają zarówno płynów, jak i niewielkich ilości kalorii.
Główne zalety stosowania płynów izotonicznych obejmują szybką i efektywną resuscytację płynową w stanach odwodnienia, hipowolemii czy wstrząsie, bezpieczeństwo stosowania u większości pacjentów oraz uniwersalność zastosowania. Są one pierwszym wyborem w nagłych przypadkach, gdy konieczne jest szybkie uzupełnienie objętości krążącej krwi, a także stanowią doskonały nośnik dla wielu leków podawanych dożylnie.
Należy jednak pamiętać o potencjalnych zagrożeniach związanych z ich stosowaniem. Nadmierne podawanie 0,9% NaCl może prowadzić do kwasicy hiperchloremicznej ze względu na wysoką zawartość chlorków. Długotrwałe stosowanie dużych objętości płynów izotonicznych może powodować przewodnienie, obrzęki, a nawet obrzęk płuc u pacjentów z niewydolnością serca czy nerek. U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami elektrolitowymi, zwłaszcza sodowymi, konieczna jest ostrożność w doborze odpowiedniego płynu izotonicznego.
Płyny izotoniczne można podzielić na: zbilansowane (zawierające elektrolity w proporcjach zbliżonych do osocza, np. płyn Ringera) oraz niezbilansowane (zawierające głównie NaCl, np. 0,9% NaCl). Inny podział uwzględnia obecność buforów: płyny z buforami (np. mleczanem, octanem czy wodorowęglanem) oraz płyny bez buforów. Istnieją również specjalistyczne płyny izotoniczne przeznaczone do konkretnych zastosowań, np. płyny do irygacji ran czy do przepłukiwania podczas zabiegów endoskopowych.