Właściwości farmakodynamiczne
Wyciąg z głogu

Właściwości farmakodynamiczne wyciągu z głogu

Wyciąg z głogu (Crataegi folii cum flore) wykazuje wielokierunkowe działanie na układ sercowo-naczyniowy. Substancja ta należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w chorobach serca (kod ATC: C 01 EB 04). Główne działania farmakodynamiczne wyciągu z głogu obejmują: wzmocnienie siły skurczów mięśnia sercowego (efekt inotropowy dodatni), zwiększenie przepływu krwi w naczyniach wieńcowych i mięśniu sercowym, zmniejszenie pobudliwości mięśnia sercowego (efekt batmotropowy ujemny) oraz łagodne działanie hipotensyjne.¹

Efekt inotropowy dodatni (wzrost kurczliwości serca)

Działanie inotropowe dodatnie wyciągu z głogu zostało potwierdzone zarówno w badaniach in vitro, jak i in vivo. W warunkach laboratoryjnych, przy zastosowaniu różnych modeli badawczych, wykazano znaczący wpływ wyciągu na kurczliwość mięśnia sercowego.²

Badania in vitro

W modelach sercowych Langendorffa, wyizolowanych mięśniach brodawkowych oraz wyizolowanych komórkach mięśnia sercowego wykazano wyraźny pozytywny efekt inotropowy wyciągów z głogu. Szczególnie istotne wyniki uzyskano w modelu sercowym Langendorffa perfuzowanym w stałym ciśnieniu, gdzie wyciąg standaryzowany na zawartość flawonoidów w stężeniu 3 µg/ml powodował wzrost kurczliwości o 9,5%.³

Badania in vivo

W badaniach przeprowadzonych na znieczulonych psach wykazano, że wyciąg z głogu standaryzowany na zawartość oligomerycznych procyjanidyn, podawany dożylnie w dawkach 7,5-30,0 mg/kg, powodował znaczący wzrost maksymalnej szybkości skurczu lewej komory (dp/dt max). Efekt ten wahał się w zakresie 16,8-31,1%, co potwierdza istotne działanie inotropowe dodatnie wyciągu z głogu w warunkach in vivo.⁴

Wpływ na przepływ wieńcowy

Wyciąg z głogu wykazuje istotny wpływ na zwiększenie przepływu krwi w naczyniach wieńcowych i mięśniu sercowym, co potwierdzono w licznych badaniach eksperymentalnych.⁵

Badania in vitro

W modelu sercowym Langendorffa perfuzowanym pod stałym ciśnieniem zaobserwowano znaczący wzrost perfuzji wieńcowej po zastosowaniu wyciągu z głogu. Wyciąg standaryzowany na zawartość flawonoidów w stężeniu 3 µg/ml wywoływał 64,3% wzrost perfuzji wieńcowej. Natomiast niestandaryzowany wyciąg w stężeniu 100 µg/ml powodował wzrost perfuzji wieńcowej o 32,1%.⁶

Badania in vivo

Badania przeprowadzone na znieczulonych psach potwierdziły, że wyciąg z głogu standaryzowany na zawartość oligomerycznych procyjanidyn podawany dożylnie w dawkach 7,5-30 mg/kg wywołuje zależny od dawki wzrost wieńcowego przepływu krwi w zakresie 46,7-89,4%. Ten znaczący efekt wazodylatacyjny w obrębie naczyń wieńcowych jest jednym z kluczowych mechanizmów działania terapeutycznego wyciągu z głogu.⁷

Efekt batmotropowy ujemny

Efekt batmotropowy ujemny, czyli zmniejszenie pobudliwości mięśnia sercowego, jest ważnym aspektem działania farmakodynamicznego wyciągu z głogu, który przyczynia się do stabilizacji czynności elektrycznej serca.⁸

Badania in vitro

W modelu sercowym Langendorffa wykazano, że wyciąg z głogu standaryzowany na zawartość flawonoidów w stężeniu 500 ng/ml powodował przedłużenie efektywnego czasu refrakcji komorowej o 3,8%. Efekt ten nasilał się w sposób zależny od dawki, osiągając 9,9% przy stężeniu 10 µg/ml. Wydłużenie okresu refrakcji jest istotnym mechanizmem antyarytmicznym, który może przyczyniać się do stabilizacji elektrycznej mięśnia sercowego.⁹

Badania in vivo

Badania przeprowadzone na szczurach z normalnym ciśnieniem krwi wykazały, że doustne podawanie maceratów i płynnych wyciągów z głogu powodowało spadek częstości skurczów serca. W szczególności, macerat glicerolowo-etanolowy w dawce odpowiadającej 12,5 mg/kg wysuszonego surowca obniżał częstość skurczów serca z 504 uderzeń/min do 450 uderzeń/min po 2 godzinach od podania. Efekt ten świadczy o istotnym działaniu chronotropowym ujemnym wyciągu z głogu.¹⁰

Działanie kardioprotekcyjne w warunkach niedokrwienia i reperfuzji

Wyciąg z głogu wykazuje istotne działanie ochronne wobec mięśnia sercowego w warunkach niedokrwienia i reperfuzji, co ma szczególne znaczenie w prewencji uszkodzeń serca.¹¹

Badania in vitro

W badaniach na wyizolowanym, niedokrwionym i reperfuzowanym pracującym sercu wykazano, że wyciąg z głogu rozpuszczony w wodzie (w stężeniu 0,05%) wykazuje wielokierunkowe działanie kardioprotekcyjne:

• poprawia mechaniczną czynność serca podczas reperfuzji
• przyspiesza naprawę metabolizmu energetycznego
• redukuje poziom mleczanu podczas niedokrwienia

¹²

Badania in vivo

Badania przeprowadzone na szczurach potwierdziły znaczące działanie kardioprotekcyjne wyciągu z głogu w warunkach in vivo. Wyciąg standaryzowany na zawartość oligomerycznych procyjanidyn podawany dożylnie w dawce 5 mg/kg na 5 minut przed niedrożnością naczyń wieńcowych zmniejszał zarówno występowanie, jak i czas trwania migotania komór indukowanych reperfuzją oraz tachykardii.¹³

Doustne podawanie tego samego wyciągu w dawce 100 mg/kg przez 6 dni wykazywało jeszcze silniejsze działanie kardioprotekcyjne:

• całkowita ochrona przed śmiertelnym migotaniem komór (0% w grupie badanej wobec 100% w grupie kontrolnej)
• ochrona przed kryzysem hipotensyjnym
• redukcja występowania komorowej tachykardii (62% w grupie badanej wobec 100% w grupie kontrolnej)
• skrócenie czasu trwania komorowej tachykardii (20 s w grupie badanej wobec 47,1 s w grupie kontrolnej)

¹⁴

Wpływ na obwodowy opór naczyniowy

Wyciąg z głogu wykazuje działanie obniżające obwodowy opór naczyniowy, co przekłada się na łagodny efekt hipotensyjny. Efekt ten został potwierdzony zarówno przy jednorazowym, jak i długotrwałym podawaniu preparatów.¹⁵

W badaniach na szczurach z normalnym ciśnieniem krwi oraz szczurach z nadciśnieniem wywołanym octanem deoksykortykosteronu (DOCA) wykazano, że doustne podawanie płynnych wyciągów i maceratów z liści i kwiatów głogu obniżało ciśnienie krwi. Potwierdzono również, że u znieczulonych szczurów (przy dawce 30 mg/kg podawanej dożylnie) i psów (przy dawce 15 mg/kg podawanej dożylnie) wyciąg standaryzowany na zawartość oligomerycznych procyjanidyn wywoływał spadek całkowitego obwodowego oporu naczyniowego u obu gatunków, czemu towarzyszył spadek ciśnienia krwi obserwowany u psów.¹⁶

Podsumowanie efektów farmakodynamicznych

Wyciąg z głogu, obecny m.in. w preparacie Neo-Cardiol w dawce 124,8 mg, wykazuje kompleksowe działanie na układ sercowo-naczyniowy poprzez kilka mechanizmów farmakodynamicznych:

• wzmocnienie siły skurczów mięśnia sercowego (efekt inotropowy dodatni)
• zwiększenie przepływu krwi w naczyniach wieńcowych i mięśniu sercowym
• zmniejszenie pobudliwości mięśnia sercowego (efekt batmotropowy ujemny)
• ochronę mięśnia sercowego przed uszkodzeniami związanymi z niedokrwieniem i reperfuzją
• łagodne działanie hipotensyjne poprzez zmniejszenie obwodowego oporu naczyniowego

¹⁷

Ta wielokierunkowa aktywność farmakodynamiczna stanowi podstawę zastosowania wyciągu z głogu w terapii schorzeń układu sercowo-naczyniowego, szczególnie w przypadkach łagodnej niewydolności serca oraz jako środek wspomagający w leczeniu zaburzeń rytmu serca.¹⁸