Właściwości farmakokinetyczne
Witamina D3

Właściwości farmakokinetyczne witaminy D3

Witamina D3 (cholekalcyferol) to substancja o szerokim zastosowaniu klinicznym, której właściwości farmakokinetyczne są dobrze poznane i przebadane. Charakterystyka procesu wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu oraz wydalania witaminy D3 wykazuje pewne cechy specyficzne, które mają istotne znaczenie w kontekście jej stosowania terapeutycznego.¹

Wchłanianie

Witamina D3 jest wchłaniana głównie w jelicie cienkim. W dawkach spotykanych w pożywieniu, cholekalcyferol jest prawie całkowicie wchłaniany z przewodu pokarmowego. Efektywność tego procesu szacuje się na około 60-90%, a według niektórych źródeł nawet do 80%.^{2 3 4}

Proces wchłaniania witaminy D3 jest ściśle związany z obecnością lipidów i kwasów żółciowych. Cholekalcyferol jako związek rozpuszczalny w tłuszczach wchłaniany jest wraz z tłuszczami zawartymi w pokarmie przy udziale kwasów żółciowych. Z tego powodu podawanie witaminy D3 z głównym posiłkiem, szczególnie bogatym w tłuszcze, może znacząco ułatwić jej wchłanianie.^{5 6}

Wchłanianie zachodzi głównie metodą dyfuzji biernej, co zostało potwierdzone w badaniach preparatu Vitaminum A + D3 Medana.⁷

Dystrybucja

Po wchłonięciu z przewodu pokarmowego, witamina D3 transportowana jest w osoczu krwi przy udziale specyficznych białek transportowych. W przypadku witaminy D3 pochodzącej ze skóry, transport odbywa się za pomocą białek wiążących witaminę D (vitamin D-binding protein), natomiast witamina D3 przyjęta wraz z pokarmem transportowana jest głównie przez chylomikrony.⁸

Witamina D3 i jej metabolity krążą we krwi związane ze specyficzną α-globiną (lub α1-globiną/α2-globiną w zależności od preparatu), co umożliwia ich transport do tkanek docelowych.^{9 10 11}

Witamina D3 jest magazynowana głównie w tkance tłuszczowej, wątrobie i mięśniach. W ciągu kilku godzin po przyjęciu witaminy D3 lub jej syntezie w skórze, jest ona transportowana do wątroby, gdzie ulega przemianom metabolicznym lub jest dostarczana w postaci niezmienionej do miejsc magazynowania.^{12 13}

Biologiczny okres półtrwania niehydroksylowanej witaminy D3 w tkankach magazynujących wynosi około 50-60 dni (około 2 miesiące), co wskazuje na możliwość długotrwałego przechowywania tej substancji w organizmie.^{14 15}

Metabolizm

Witamina D3 podlega dwuetapowemu procesowi aktywacji metabolicznej, w którym uczestniczą głównie wątroba i nerki.¹⁶

Pierwszym etapem jest hydroksylacja cholekalcyferolu w wątrobie przy udziale hydroksylazy mikrosomalnej do 25-hydroksycholekalcyferolu (25(OH)D3, kalcydiol). 25(OH)D3 stanowi główną formę magazynową witaminy D3 we krwi, choć w stężeniach fizjologicznych jest biologicznie nieaktywny.^{17 18}

W drugim etapie, 25(OH)D3 ulega hydroksylacji w nerkach do 1,25-dihydroksycholekalcyferolu (1,25(OH)2D3, kalcytriol), który stanowi główną aktywną biologicznie formę witaminy D3.^{19 20}

Prawidłowe stężenie 25(OH)D3 w osoczu, wskazujące na wystarczający poziom witaminy D3 w organizmie, wynosi 20-30 ng/mL (50-75 nmol/L), a stężenie aktywnego 1,25(OH)2D3 jest znacznie niższe i wynosi około 0,04 ng/mL (0,1 nmol/L).²¹

Kinetyka i eliminacja

Po podaniu pojedynczej dawki doustnej cholekalcyferolu, maksymalne stężenie w surowicy jego głównej postaci magazynowanej (25(OH)D3) osiągane jest po około 7 dniach.^{22 23}

25(OH)D3 jest następnie powoli wydalany z organizmu, a jego okres półtrwania w surowicy wynosi około 50 dni (według niektórych źródeł 13-15 dni).^{24 25}

Po przyjęciu dużych dawek witaminy D3, stężenie 25(OH)D3 w surowicy może być podwyższone przez kilka miesięcy. Hiperkalcemia wywołana przez przedawkowanie może utrzymywać się przez kilka tygodni.^{26 27}

Eliminacja witaminy D3 i jej metabolitów odbywa się głównie drogą żółciowo-kałową, a jedynie niewielkie ilości są wydalane z moczem. W przypadku produktu końcowego przemiany witaminy D3 – kwasu kalcytriolowego, obserwuje się wydalanie przez nerki.^{28 29 30}

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Właściwości farmakokinetyczne witaminy D3 mogą być zmienione w niektórych populacjach pacjentów, co ma istotne implikacje kliniczne przy dobieraniu dawkowania.

U pacjentów z niewydolnością nerek obserwuje się obniżony klirens metaboliczny witaminy D3. Według danych z charakterystyk produktów leczniczych, klirens metaboliczny może być niższy nawet o 57% w porównaniu ze zdrowymi ochotnikami.^{31 32}

U pacjentów z zaburzeniami wchłaniania obserwuje się zmniejszone wchłanianie witaminy D3 oraz zwiększone jej wydalanie, co może wymagać dostosowania dawki.^{33 34}

Osoby otyłe wykazują mniejszą zdolność do utrzymania odpowiedniego poziomu witaminy D3 poprzez ekspozycję na światło słoneczne. Wynika to z sekwestracji witaminy D3 w tkance tłuszczowej i jej mniejszej biodostępności. Pacjenci z nadwagą mogą wymagać stosowania większych dawek witaminy D3 w celu uzupełnienia niedoborów.^{35 36}

Niektóre metabolity cholekalcyferolu mogą przenikać do mleka kobiecego, co należy uwzględnić podczas stosowania suplementacji witaminą D3 u kobiet karmiących piersią.³⁷