Właściwości farmakodynamiczne
Wapnia glukonian

Właściwości farmakodynamiczne wapnia glukonianu

Wapnia glukonian jest solą wapniową stosowaną głównie w zapobieganiu i leczeniu niedoboru wapnia. Jako podstawowa substancja dostarczająca jony wapniowe, odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu homeostazy wapniowej organizmu.¹

Mechanizm działania

Wapń jest niezbędnym elektrolitem w organizmie, koniecznym do prawidłowego funkcjonowania wielu układów fizjologicznych. Jest niezbędny do prawidłowego działania nerwów i mięśni, skurczu mięśni, pracy serca oraz krzepnięcia krwi.² Kation wapniowy stanowi ważny aktywator wielu reakcji enzymatycznych i jest niezbędny w wielu procesach fizjologicznych, takich jak:

• przekazywanie impulsów nerwowych
• skurcz mięśni (sercowego, gładkich i szkieletowych)
• czynność nerek
• oddychanie
• krzepnięcie krwi
• funkcje regulacyjne w uwalnianiu i przechowywaniu neuroprzekaźników i hormonów
• wychwyt i wiązanie aminokwasów
• wchłanianie cyjanokobalaminy (witaminy B12)
• wydzielanie gastryny

³

Wapń jest najczęściej występującym składnikiem mineralnym w organizmie człowieka, stanowiąc około 1,5% całkowitej masy ciała. Ponad 99% całkowitego wapnia w organizmie znajduje się w kościach i zębach, a jedynie 1% jest rozpuszczony w płynie wewnątrz- i zewnątrzkomórkowym, co stanowi pulę aktywną metabolicznie.⁴

Homeostaza wapniowa

Homeostaza wapniowa jest precyzyjnie regulowana przez trzy główne czynniki endokrynologiczne:

1. Hormon przytarczyc (parathormon) – wydzielany w odpowiedzi na spadek stężenia wapnia w osoczu. Przyspiesza uwalnianie wapnia z kości, zwiększa jego wchłanianie z jelit oraz wchłanianie zwrotne w nerkach.
2. Kalcytonina – obniża stężenie wapnia w osoczu, zmniejsza resorpcję kości i zwiększa wydalanie jonów przez nerki.
3. Witamina D – stymuluje wchłanianie wapnia w jelitach i zmniejsza jego wydalanie przez nerki.

⁵

Wapń z kości jest ciągle wymieniany z wapniem osocza. W sytuacji, gdy równowaga wapniowa jest zaburzona z powodu niedoboru w diecie lub innych przyczyn, wapń może być mobilizowany z zasobów tkanki kostnej, aby zaspokoić istotniejsze potrzeby organizmu. Dlatego w przypadku przewlekłych niedoborów wapnia, prawidłowa mineralizacja kości zależy od odpowiedniej całkowitej ilości wapnia w organizmie.⁶

Stężenie wapnia w organizmie

Fizjologiczne stężenie wapnia w osoczu utrzymuje się na poziomie 2,25-2,75 mmol/l. Ponieważ około 40-50% wapnia w osoczu wiąże się z albuminą, całkowite stężenie wapnia w osoczu jest powiązane ze stężeniem białek w osoczu. Stężenie zjonizowanego wapnia, który jest formą aktywną biologicznie, wynosi między 1,23 a 1,43 mmol/l i podlega ścisłej regulacji przez kalcytoninę i parathormon.⁷

Prawidłowe całkowite stężenie wapnia w surowicy waha się od 9 do 10,4 mg/dl (4,5-5,2 mEq/l), jednak tylko wapń w postaci zjonizowanej jest fizjologicznie aktywny. Stężenie wapnia w surowicy nie jest dokładnym wskaźnikiem całkowitej zawartości wapnia w organizmie: zawartość wapnia w organizmie może być zmniejszona pomimo hiperkalcemii, zaś hipokalcemia może wystąpić nawet jeśli całkowita zawartość wapnia w organizmie jest zwiększona. Około 50% całkowitego wapnia w surowicy ma postać jonową, a około 5% występuje w postaci kompleksów z fosforanami, cytrynianami i innymi anionami.⁸

Hipokalcemia i jej konsekwencje

Hipokalcemia definiowana jest jako całkowite stężenie wapnia poniżej 2,25 mmol/l lub stężenie zjonizowanego wapnia poniżej 1,23 mmol/l. Może być spowodowana różnymi czynnikami, takimi jak:

• niewydolność nerek
• niedobór witaminy D
• niedobór magnezu
• masywna transfuzja krwi
• nowotwory osteoblastyczne
• niedoczynność przytarczyc
• zatrucie fosforanami, szczawianami, fluorkami, strontem lub radem

⁹

Hipokalcemii mogą towarzyszyć następujące objawy kliniczne:

• zwiększona pobudliwość struktur nerwowo-mięśniowych aż do tężyczki
• parestezje
• skurcze mięśni podudzia i stopy
• skurcze mięśni gładkich (np. w postaci kolki jelitowej)
• osłabienie mięśni
• splątanie
• napady drgawkowe
• objawy ze strony serca: wydłużony odstęp QT, arytmia, a nawet ostra niewydolność mięśnia sercowego

¹⁰

Efekt terapeutyczny podawania wapnia glukonianu

Terapeutycznym skutkiem pozajelitowego uzupełniania wapnia w postaci wapnia glukonianu jest normalizacja patologicznie niskich zawartości wapnia w osoczu, a tym samym usuwanie objawów hipokalcemii.¹¹

Zastosowanie wapnia glukonianu w różnych grupach wiekowych

Zastosowanie u dzieci i młodzieży

Wapń w postaci glukonianu jest istotnym składnikiem preparatów stosowanych w pediatrii, w tym również u noworodków. W przypadku produktów do żywienia pozajelitowego, jak Pediaven NN1, wapnia glukonian dostarcza niezbędnych jonów wapniowych dostosowanych do specyficznych potrzeb noworodków, zarówno urodzonych przedwcześnie, jak i o czasie.¹²

Badania kliniczne wykazały istotność odpowiedniego dostarczania wapnia w populacji pediatrycznej. Bishop i współpracownicy (1997) w swoim badaniu ocenili neurotoksyczność glinu u wcześniaków otrzymujących dożylne roztwory do żywienia pozajelitowego. Porównano wpływ standardowych roztworów do żywienia pozajelitowego zawierających glin (45 μg/kg/dobę) z roztworami o zubożonej zawartości glinu (4,0-5,0 μg/kg/dobę) na rozwój neurologiczny niemowląt, wykorzystując wskaźnik rozwoju umysłowego Bayleya (ang. Bayley Mental Development Index, MDI).¹³

Wartości MDI we wszystkich grupach niemowląt otrzymujących dożylne roztwory do żywienia pozajelitowego przez 10 lub mniej dni były podobne. Jednakże u niemowląt otrzymujących roztwory standardowe przez ponad 10 dni zaobserwowano statystycznie istotny 10-punktowy deficyt w punktacji MDI (P = 0,02) w porównaniu do tych otrzymujących roztwory zubożone w glin. Wyniki te podkreślają znaczenie odpowiedniego doboru składników w roztworach do żywienia pozajelitowego, w tym prawidłowej formy dostarczania wapnia.¹⁴

Zastosowanie w preparatach multiwitaminowych

Wapnia glukonian jest często składnikiem preparatów multiwitaminowych, takich jak Multi-Sanostol, gdzie współdziała z innymi składnikami aktywnymi, w tym witaminami rozpuszczalnymi w tłuszczach (A, D3, E) i wodzie (B1, B2, B6, C, PP, dekspantenol).¹⁵

W takich preparatach wapń jest składnikiem mineralnym niezbędnym do utrzymania prawidłowej równowagi elektrolitowej organizmu. Uczestniczy w procesie krzepnięcia krwi, wpływa na aktywność niektórych enzymów i pełni rolę przekaźnika. Jest istotnym składnikiem tkanki kostnej, jego niedobór prowadzi do demineralizacji kości oraz zaburzeń nerwowo-mięśniowych. Dodatkowo zmniejsza przepuszczalność ścian naczyń krwionośnych i wykazuje działanie przeciwwysiękowo, przeciwobrzękowo, przeciwzapalnie oraz przeciwalergicznie.¹⁶

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

Wapnia glukonian klasyfikowany jest w zależności od zastosowania do różnych grup farmakoterapeutycznych:

• Jako składnik płynów infuzyjnych wpływających na równowagę elektrolitową: kod ATC B05BB01 (Calcium Gluconate hameln)¹⁷
• Jako związek mineralny, preparat wapnia: kod ATC A12AA03 (Calsiosol)¹⁸
• W preparatach multiwitaminowych z wapniem: kod ATC A11AA02 (Multi-Sanostol)¹⁹
• W roztworach do żywienia pozajelitowego: kod ATC B05BA10 (Pediaven NN1)²⁰

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Wapnia glukonian jest istotną solą wapniową stosowaną w terapii niedoborów wapnia oraz w profilaktyce stanów hipokalcemicznych. Dzięki swojej formie chemicznej zapewnia biodostępność jonów wapnia, które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania wielu układów fizjologicznych organizmu. Szczególne znaczenie ma w utrzymaniu prawidłowego działania układu nerwowego, mięśniowego, krzepnięcia krwi oraz metabolizmu kostnego.

Podawany pozajelitowo wapnia glukonian skutecznie normalizuje stężenie wapnia w osoczu, co prowadzi do ustąpienia objawów niedoboru wapnia. Znajduje zastosowanie zarówno w terapii doraźnej ciężkich stanów hipokalcemii, jak i w długotrwałym uzupełnianiu wapnia, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami wchłaniania lub zwiększonym zapotrzebowaniem na ten pierwiastek, w tym u noworodków i niemowląt.²¹²²