Przeciwwskazania stosowania
Tropikamid

Przeciwwskazania stosowania tropikamidu

Tropikamid jest środkiem o działaniu przeciwcholinergicznym stosowanym głównie w diagnostyce okulistycznej do rozszerzenia źrenicy (midriaza) i porażenia akomodacji (cykloplegia). Pomimo jego szerokiego zastosowania w praktyce klinicznej, istnieją określone przeciwwskazania do jego stosowania, które należy dokładnie rozważyć przed podaniem pacjentowi.¹

Nadwrażliwość na tropikamid i pochodne

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania tropikamidu jest nadwrażliwość na tę substancję czynną. Dotyczy to zarówno preparatów Tropicamidum WZF 0,5% (5 mg/ml), Tropicamidum WZF 1% (10 mg/ml), jak i preparatu złożonego Mydrane (0,2 mg + 3,1 mg + 10 mg)/ml.^{2 3 4}

W przypadku preparatu Mydrane, przeciwwskazaniem jest również znana nadwrażliwość na pochodne atropiny, do których tropikamid jest strukturalnie podobny.⁵

Przeciwwskazania związane z jaskrą

Szczególnie istotne przeciwwskazania dotyczą pacjentów z określonymi postaciami jaskry. Tropikamid nie powinien być stosowany u osób z:^{6 7}

• Jaskrą pierwotną z tendencją do zamykania kąta
• Jaskrą z wąskim kątem

^{8 9}

Stosowanie tropikamidu u tych pacjentów jest przeciwwskazane, ponieważ rozszerzenie źrenicy może wywołać ostry atak jaskry, który stanowi zagrożenie dla wzroku pacjenta. Midriaza spowodowana przez tropikamid może doprowadzić do zamknięcia kąta przesączania i gwałtownego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego u pacjentów z predyspozycją anatomiczną.

Przeciwwskazania związane z soczewkami kontaktowymi

Ze względu na zawartość chlorku benzalkoniowego jako substancji konserwującej, produkty Tropicamidum WZF 0,5% i Tropicamidum WZF 1% nie powinny być stosowane u pacjentów z założonymi miękkimi soczewkami kontaktowymi.^{10 11}

Chlorek benzalkoniowy może być absorbowany przez miękkie soczewki kontaktowe i potencjalnie powodować ich przebarwienie. Ponadto, substancja ta może powodować podrażnienie oczu, objawy zespołu suchego oka lub wpływać na film łzowy i powierzchnię rogówki.

Przeciwwskazania specyficzne dla preparatu Mydrane

W przypadku preparatu złożonego Mydrane, który oprócz tropikamidu zawiera również chlorowodorek fenylefryny (3,1 mg/ml) i chlorowodorek lidokainy jednowodny (10 mg/ml), należy uwzględnić dodatkowe przeciwwskazania wynikające z obecności tych substancji:¹²

• Znana nadwrażliwość na środki znieczulające typu amidowego (ze względu na zawartość lidokainy)

¹³

Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tropikamidu

Oprócz bezwzględnych przeciwwskazań, istnieją sytuacje kliniczne, w których należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu tropikamidu lub rozważyć alternatywne metody diagnostyczne lub terapeutyczne.

Ryzyko jaskry zatkowej

U pacjentów z płytką komorą przednią oka lub z anatomicznymi predyspozycjami do zamknięcia kąta przesączania, nawet jeśli nie zdiagnozowano jeszcze jaskry, stosowanie tropikamidu powinno być poprzedzone dokładną oceną anatomii oka. Jeśli istnieje jakiekolwiek podejrzenie wąskiego kąta przesączania, należy odradzić stosowanie tropikamidu bez wcześniejszej konsultacji z okulistą.

Pacjenci z soczewkami kontaktowymi

W przypadku pacjentów stosujących miękkie soczewki kontaktowe, należy zalecić ich usunięcie przed zastosowaniem kropli zawierających tropikamid i chlorek benzalkoniowy (Tropicamidum WZF 0,5% i 1%). Soczewki można ponownie założyć co najmniej 15 minut po zakończeniu badania, gdy efekt midriazy zaczyna ustępować.^{14 15}

Nadwrażliwość na substancje pomocnicze

Należy odradzić stosowanie preparatów z tropikamidu pacjentom ze znaną nadwrażliwością na którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w produktach:

• W przypadku Tropicamidum WZF 0,5% i 1% – szczególną uwagę należy zwrócić na chlorek benzalkoniowy (0,1 mg/ml)
• W przypadku Mydrane – należy uwzględnić zawartość sodu (0,59 mg na dawkę)

^{16 17 18}

Szczególne grupy pacjentów

Należy rozważyć odradzenie stosowania tropikamidu lub zachowanie szczególnej ostrożności u następujących grup pacjentów:

1. Pacjenci geriatryczni – ze względu na zwiększone ryzyko jaskry z zamkniętym kątem w tej grupie wiekowej
2. Pacjenci pediatryczni – szczególnie u niemowląt i małych dzieci, gdzie tropikamid może powodować bardziej nasilone działania ogólnoustrojowe
3. Pacjenci z ciężkimi chorobami układu sercowo-naczyniowego – szczególnie przy stosowaniu preparatu Mydrane, zawierającego także fenylefrynę, która może mieć działanie presyjne

Okoliczności wymagające ostrożności

Należy poinformować pacjenta, że po zastosowaniu tropikamidu mogą wystąpić następujące efekty, które mogą być przeciwwskazaniem do wykonywania określonych czynności:

• Przejściowe zaburzenia widzenia związane z rozszerzeniem źrenicy i porażeniem akomodacji
• Nadwrażliwość na światło (fotofobia)
• Zaburzenia zdolności prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn

W takich przypadkach należy odradzić pacjentowi prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn przez co najmniej kilka godzin po zastosowaniu tropikamidu, aż do ustąpienia działania midriazy i cykloplegii.

Podsumowując, stosowanie tropikamidu jest przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na tę substancję, u osób z jaskrą z wąskim kątem lub tendencją do zamykania kąta, a także przy noszeniu miękkich soczewek kontaktowych (w przypadku kropli zawierających chlorek benzalkoniowy). W przypadku preparatu złożonego Mydrane, należy także uwzględnić nadwrażliwość na środki znieczulające typu amidowego oraz pochodne atropiny.^{19 20 21}