Właściwości farmakokinetyczne
Tropikamid

Właściwości farmakokinetyczne tropikamidu – charakterystyka ogólna

Tropikamid jest substancją z grupy antagonistów receptorów muskarynowych, która znajduje zastosowanie w okulistyce jako środek rozszerzający źrenice (mydriasis) i powodujący porażenie akomodacji (cykloplegia). Jego właściwości farmakokinetyczne są kluczowe dla zrozumienia profilu działania klinicznego, czasu utrzymywania się efektu oraz potencjalnych działań ogólnoustrojowych.¹

Czas rozpoczęcia działania farmakologicznego

Działanie tropikamidu po podaniu do worka spojówkowego rozpoczyna się stosunkowo szybko. Badania kliniczne przeprowadzone w Klinice Okulistyki AM w Łodzi i Klinice Okulistyki AM w Warszawie wykazały, że rozszerzenie źrenicy (mydriasis) oraz jej porażenie następuje już po 5 minutach od aplikacji produktu do worka spojówkowego. Ta szybkość działania jest istotną właściwością farmakokinetyczną, która determinuje użyteczność kliniczną tropikamidu w procedurach diagnostycznych i terapeutycznych w okulistyce.^{2 3}

Czas do osiągnięcia maksymalnego efektu

Maksymalny efekt rozszerzenia źrenicy po zastosowaniu tropikamidu zależy od stężenia podanego preparatu. W przypadku produktu Tropicamidum WZF 0,5% maksymalne rozszerzenie źrenicy występuje po 15-20 minutach od podania i utrzymuje się przez około godzinę.⁴

Natomiast w przypadku produktu o wyższym stężeniu, Tropicamidum WZF 1%, maksymalne rozszerzenie źrenicy również występuje po 15-20 minutach od podania, jednak efekt ten utrzymuje się dłużej – przez około 2 godziny.⁵

Efekt porażenia akomodacji

W przypadku działania cykloplegicznego (porażenie akomodacji), po dwukrotnym podaniu produktu Tropicamidum WZF 1%, maksymalne porażenie akomodacji uzyskuje się po 25 minutach od aplikacji do worka spojówkowego. Ten efekt utrzymuje się przez około 30 minut. Całkowite ustąpienie porażenia akomodacji występuje po około 3 godzinach od momentu podania preparatu.⁶

Czas ustąpienia efektu klinicznego

Całkowite ustąpienie objawów rozszerzenia źrenicy po zastosowaniu tropikamidu, zarówno w stężeniu 0,5% jak i 1%, występuje po 3-5 godzinach od momentu aplikacji. Ta cecha farmakokinetyczna stanowi zaletę w porównaniu z innymi środkami mydriacyjnymi o dłuższym czasie działania (np. atropina), szczególnie w przypadku badań diagnostycznych wymagających jedynie krótkotrwałego rozszerzenia źrenicy.^{7 8}

Wchłanianie ogólnoustrojowe tropikamidu

Tropikamid, mimo że jest stosowany miejscowo w oku, może w pewnym stopniu przenikać do krążenia ogólnego. Przenikanie to jest szczególnie istotne w przypadku populacji pediatrycznej oraz osób w podeszłym wieku, u których bariera krew-oko może być mniej szczelna, co zwiększa ryzyko wystąpienia działań ogólnoustrojowych.^{9 10}

Stężenia osoczowe po podaniu dokomorowym

Interesujące dane farmakokinetyczne pochodzą z badania produktu Mydrane, zawierającego tropikamid w połączeniu z fenylefryną i lidokainą, przeznaczonego do wstrzyknięć dokomorowych podczas operacji zaćmy. Po wykonaniu dokomorowej iniekcji Mydrane u 15 pacjentów operowanych z powodu zaćmy, porównano stężenia substancji czynnych w osoczu oznaczone po 2, 12 i 30 minutach po wstrzyknięciu ze stężeniami po zastosowaniu kropli do oczu zawierających 10% fenylefrynę i 0,5% tropikamid.¹¹

Wyniki tego badania wykazały, że w odniesieniu do tropikamidu u wszystkich pacjentów w grupie stosującej Mydrane stężenia były poniżej granicy oznaczalności (<0,1 ng/ml), natomiast u wszystkich pacjentów w grupie referencyjnej (stosującej krople do oczu) stężenie było powyżej tego poziomu. Oznacza to, że podanie dokomorowe preparatu Mydrane wiąże się z minimalnną ekspozycją ogólnoustrojową na tropikamid w porównaniu do tradycyjnego podania w postaci kropli do oczu.<sup data-drug="Mydrane" data-section="Właściwości farmakokinetyczne" title="W odniesieniu do tropikamidu u wszystkich pacjentów w grupie stosującej Mydrane stężenia były poniżej granicy oznaczalności (12

Parametry farmakokinetyczne tropikamidu – zestawienie tabelaryczne

Porównanie różnych form podania tropikamidu

Podanie w postaci kropli do oczu

Przy podaniu tropikamidu w postaci kropli do oczu (Tropicamidum WZF 0,5% i 1%) substancja wykazuje typową dla tej formy podania farmakodynamikę – szybki początek działania i względnie krótki czas utrzymywania się efektu w porównaniu z innymi lekami o podobnym mechanizmie działania. Należy zaznaczyć, że podanie miejscowe w postaci kropli do oczu wiąże się z pewnym stopniem wchłaniania ogólnoustrojowego, co potwierdzono w badaniach porównawczych z produktem Mydrane.^{13 14}

Podanie dokomorowe

W przypadku tropikamidu podawanego dokomorowo jako składnik produktu Mydrane, zaobserwowano znacznie niższe stężenia ogólnoustrojowe w porównaniu do podania w postaci kropli do oczu. Stężenia tropikamidu w osoczu po podaniu dokomorowym były poniżej granicy oznaczalności (<0,1 ng/ml). Jednocześnie produkt ten wykazuje wysoką skuteczność kliniczną – 99,4% pacjentów nie wymagało zastosowania dodatkowego środka rozszerzającego źrenice i osiągnęło szerokość źrenic tuż przed kapsuloreksją >6 mm.^{6 mm”>15} <sup data-drug="Mydrane" data-section="Właściwości farmakokinetyczne" title="W odniesieniu do tropikamidu u wszystkich pacjentów w grupie stosującej Mydrane stężenia były poniżej granicy oznaczalności (16

Wnioski kliniczne dotyczące farmakokinetyki tropikamidu

Właściwości farmakokinetyczne tropikamidu sprawiają, że jest on substancją o preferowanym profilu w wielu procedurach okulistycznych, zarówno diagnostycznych jak i terapeutycznych. Jego stosunkowo krótki czas działania (w porównaniu z innymi środkami mydriacyjnymi) oraz szybki początek efektu farmakologicznego czynią go optymalnym wyborem w procedurach ambulatoryjnych.^{17 18}

W przypadku zabiegów chirurgicznych, zastosowanie tropikamidu w formie dokomorowej (produkt Mydrane) oferuje dodatkową korzyść w postaci minimalnego wchłaniania ogólnoustrojowego przy zachowaniu pełnej skuteczności miejscowej, co jest szczególnie korzystne u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego, u których ogólnoustrojowe działanie leków sympatykomimetycznych (np. fenylefryny) mogłoby stanowić ryzyko.<sup data-drug="Mydrane" data-section="Właściwości farmakokinetyczne" title="W odniesieniu do tropikamidu u wszystkich pacjentów w grupie stosującej Mydrane stężenia były poniżej granicy oznaczalności (19

Warto podkreślić, że należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu tropikamidu u dzieci i osób w podeszłym wieku, u których wchłanianie ogólnoustrojowe może być zwiększone, co wiąże się z wyższym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych.^{20 21}