Przedawkowanie
Retynol

Przedawkowanie retynolu: niebezpieczeństwa związane z nadmierną ekspozycją

Retynol (witamina A) jest związkiem rozpuszczalnym w tłuszczach, stosowanym w lecznictwie w postaci różnych preparatów, przede wszystkim jako retynolu palmitynian. Nadmierne spożycie lub stosowanie produktów zawierających retynol może prowadzić do szeregu poważnych objawów klinicznych, określanych mianem hiperwitaminozy A.¹

Objawy ostrego przedawkowania

Ostra toksyczność witaminy A może wystąpić po jednorazowym przyjęciu dużych dawek. U dzieci objawy ostrego zatrucia mogą pojawić się już po przekroczeniu dawki 75000-350000 j.m., natomiast u dorosłych po przyjęciu około 1000000 j.m.²

Charakterystycznymi objawami ostrego zatrucia witaminą A są:

• Bóle głowy
• Nudności i wymioty
• Obrzęk tarcz nerwów wzrokowych
• Zaburzenia widzenia (głównie u dzieci, związane ze wzrostem ciśnienia wewnątrzczaszkowego)
• Omamy słuchowe
• Obrzęk tkanki podskórnej i tkanek wokół kości długich
• Bóle mięśniowo-kostno-stawowe
• Hiperkalcemia
• Wybroczyny i krwawienia
• Nerwowość, uczucie zmęczenia, drażliwość, senność

³

U dzieci, szczególnie charakterystycznym objawem jest wzrost ciśnienia śródczaszkowego prowadzący do wymiotów.⁴

Zmiany skórne przy przedawkowaniu

Przedawkowanie retynolu wywołuje charakterystyczne objawy dermatologiczne, takie jak:

• Sucha, swędząca skóra
• Rumieniowe zapalenie skóry
• Pękanie naskórka ust
• Uogólnione złuszczenie naskórka (może wystąpić w ciągu 24 godzin od przyjęcia dawki toksycznej)

⁵

Przewlekłe przedawkowanie

Długotrwałe przyjmowanie nadmiernych dawek retynolu prowadzi do przewlekłej hiperwitaminozy A, która charakteryzuje się szerszym spektrum objawów. Przy przedawkowaniu przewlekłym, oprócz objawów wymienionych w ostrym zatruciu, mogą wystąpić: utrata łaknienia, podwójne widzenie, złe samopoczucie, łysienie, pękanie warg, nadmierna pobudliwość, podokostnowe zgrubienie kości i bóle kostne, powiększenie wątroby i śledziony, a także objawy hematologiczne takie jak niedokrwistość hipoplastyczna i leukopenia.⁶

Przy znacznym i długotrwałym przedawkowaniu witaminy A mogą wystąpić również:

• Anemia, małopłytkowość, neutropenia
• Objawy neurologiczne i psychiczne
• Anoreksja, rzekomy guz mózgu
• Zapalenie dziąseł
• Uszkodzenie wątroby (marskość, włóknienie, zaburzenia krążenia wrotnego)
• Zaburzenia widzenia (podwójne widzenie)
• Zaburzenia czynności oddechowej
• Łysienie, zapalenie skóry, wyprysk, rumień, świąd
• Przebarwienia skóry
• Osteoporoza
• Stwardnienie kości (osteoskleroza)

⁷

Szczególne objawy u dzieci

U dzieci, przewlekłe przedawkowanie witaminy A może powodować specyficzne objawy związane z rozwojem układu kostnego:

• Przedwczesne kostnienie nasad kości długich⁸
• Wodogłowie⁹

Przedawkowanie produktów zewnętrznych

W przypadku preparatów zewnętrznych zawierających retynol (jak Aksoderm, Aksoderm Forte), nie są znane typowe objawy przedawkowania. Zaleca się jednak, aby w razie zastosowania większej dawki leku niż zalecana, usunąć nadmiar maści.^{10 11}

Przy stosowaniu produktów takich jak Maść z witaminą A LGO czy Dermosavit, w razie podrażnienia i zaczerwienienia skóry, należy zaprzestać stosowania preparatu.^{12 13}

Jeśli dojdzie do przypadkowego połknięcia preparatu zewnętrznego, pacjent powinien skontaktować się z lekarzem.^{14 15}

Przedawkowanie preparatów złożonych

W przypadku preparatów wielowitaminowych zawierających retynol, jak Juvit Multi, przedawkowanie może wywołać łagodne objawy niepożądane ze strony przewodu pokarmowego (nudności, biegunka), a także hiperwitaminozę A i D oraz hiperkalcemię.¹⁶

Preparaty do żywienia pozajelitowego zawierające witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (Vitalipid N Adult, Vitalipid N Infant) mogą potencjalnie powodować objawy toksyczności przy przedawkowaniu, jednak brak jest danych dotyczących toksyczności podczas stosowania tych produktów w zalecanych dawkach.^{17 18}

Po jednorazowym przedawkowaniu witamin rozpuszczalnych w tłuszczach zwykle nie występują działania niepożądane i nie jest konieczne specyficzne leczenie.^{19 20}

Postępowanie przy przedawkowaniu

W przypadku przedawkowania preparatów doustnych zawierających retynol, należy:

• Natychmiast odstawić produkt²¹
• Zastosować leczenie objawowe²²

Przy przedawkowaniu preparatów zewnętrznych należy:

• Usunąć nadmiar maści ze skóry^{23 24}
• W przypadku podrażnienia skóry zaprzestać stosowania preparatu^{25 26}
• W przypadku połknięcia maści skontaktować się z lekarzem^{27 28}

Tabela objawów przedawkowania retynolu