Właściwości farmakokinetyczne
Olej sojowy

Farmakokinetyka oleju sojowego

Olej sojowy to ważny składnik emulsji tłuszczowych stosowanych w żywieniu pozajelitowym. Jego właściwości farmakokinetyczne są ściśle związane z metabolizmem triglicerydów i kwasów tłuszczowych w organizmie człowieka, przy czym szczególne znaczenie ma fakt, że olej sojowy zawiera niezbędne kwasy tłuszczowe, w tym kwas linolowy i α-linolenowy.^{1 2}

Dystrybucja i metabolizm oleju sojowego

Po podaniu dożylnym emulsji zawierającej olej sojowy, jego komponenty są dystrybuowane i metabolizowane w sposób podobny do naturalnie występujących chylomikronów. Emulsje tłuszczowe zawierające olej sojowy mają podobne właściwości biologiczne jak endogenne chylomikrony, choć – w przeciwieństwie do nich – nie zawierają estrów cholesterolu ani apolipoprotein, a zawartość fosfolipidów jest znacząco większa.³

Wyróżniającą cechą kropli tłuszczowych w emulsjach zawierających olej sojowy jest ich wielkość, która ma istotny wpływ na szybkość eliminacji. Wielkość kropelek tłuszczu w emulsjach jest zbliżona do wielkości chylomikronów, co wpływa na podobną szybkość eliminacji.^{4 5}

Klirens oleju sojowego

Olej sojowy, jako trigliceryd o długim łańcuchu (LCT), charakteryzuje się określoną szybkością eliminacji z układu krążenia. W porównaniu z triglicerydami o średniej długości łańcucha (MCT), olej sojowy wykazuje wolniejszy klirens.^{6 7}

Szybkość eliminacji tłuszczu egzogennego z krążenia zależy od składu tłuszczów, stanu odżywienia pacjenta, choroby oraz od szybkości infuzji. U zdrowych ochotników maksymalna szybkość eliminacji emulsji tłuszczowej zawierającej olej sojowy po nocy, na czczo, odpowiada 3,8 ± 1,5 g triglicerydów/kg mc./dobę.⁸

Okres półtrwania emulsji zawierających olej sojowy w osoczu wynosi około 9 minut.^{9 10}

Wpływ czynników indywidualnych i patofizjologicznych

Na farmakokinetykę oleju sojowego wpływ mają liczne czynniki indywidualne:

• Dawka i szybkość infuzji¹¹
• Stan metaboliczny organizmu¹²
• Poziom odżywienia¹³

Na metabolizm oleju sojowego wpływają również stany patofizjologiczne. Zarówno szybkość eliminacji, jak i utleniania zależą od stanu klinicznego pacjenta; eliminacja jest szybsza, a wykorzystanie zwiększone u pacjentów po operacjach oraz po urazach. Natomiast u pacjentów z niewydolnością nerek i hipertriglicerydemią wykorzystanie egzogennych emulsji tłuszczowych zawierających olej sojowy jest wolniejsze.¹⁴

Metabolizm i eliminacja oleju sojowego

Proces metabolizmu

Po infuzji dożylnej emulsji zawierającej olej sojowy, triglicerydy są hydrolizowane do glicerolu i kwasów tłuszczowych. Te związki są następnie włączane do różnych szlaków metabolicznych, służących do:¹⁵

• Produkcji energii¹⁶
• Syntezy biologicznie czynnych cząsteczek¹⁷
• Glukoneogenezy¹⁸
• Resyntezy tłuszczów¹⁹

Egzogenne cząsteczki tłuszczu, w tym olej sojowy, ulegają hydrolizie w układzie krążenia i są wychwytywane przez obwodowe receptory lipoprotein niskiej gęstości (LDL) oraz przez wątrobę.²⁰

Eliminacja oleju sojowego

Triglicerydy pochodzące z oleju sojowego są całkowicie metabolizowane do CO₂ i H₂O.^{21 22}

Niewielkie ilości tłuszczów są tracone wraz ze złuszczającymi się komórkami skóry i innych nabłonków.²³ Wydalanie triglicerydów przez nerki praktycznie nie zachodzi.²⁴

Szczególne aspekty farmakokinetyki oleju sojowego

Powinowactwo do białek osocza

Kwasy tłuszczowe z oleju sojowego, jako triglicerydy długołańcuchowe (LCT), wykazują powinowactwo do albumin osocza. Jeśli przestrzegane są zalecenia dotyczące dawkowania, triglicerydy pochodzące z oleju sojowego są odpowiednio wiązane z albuminami osocza.²⁵

Przenikanie przez bariery biologiczne

Przy prawidłowym dawkowaniu triglicerydy długołańcuchowe, w tym olej sojowy, nie przenikają przez barierę krew-mózg.²⁶

Co więcej, triglicerydy o dużej długości łańcucha, w tym olej sojowy, wywierają działanie hamujące na hydrolizę triglicerydów o średniej długości łańcucha, co zapobiega potencjalnemu toksycznemu działaniu na mózg.²⁷

Transport przez łożysko

Transport kwasów tłuszczowych z oleju sojowego przez łożysko jest procesem złożonym. Tkanki łożyska pobierają wielonienasycone kwasy tłuszczowe o dużej długości łańcucha z krwiobiegu matki i regulują ich przekazywanie do krwiobiegu płodu. Proces ten angażuje liczne białka błonowe i cytozolowe wiążące kwasy tłuszczowe, a dokładny mechanizm wciąż pozostaje nie w pełni poznany.²⁸

Łożysko przejmuje z krwiobiegu matki niezestryfikowane kwasy tłuszczowe i kwasy tłuszczowe uwalniane szlakiem lipazy lipoproteinowej i śródbłonkowej. Niezestryfikowane kwasy tłuszczowe wnikają do komórki na drodze biernej dyfuzji lub dzięki białkom błony komórkowej, a następnie są przyłączane do białek cytozolowych wiążących kwasy tłuszczowe w celu współdziałania z subkomórkowymi organellami.²⁹

Maksymalne stężenie triglicerydów

Przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami, stężenie triglicerydów w osoczu zwykle nie przekracza 4,6 mmol/l (400 mg/dl).^{30 31}

³²

Wpływ oleju sojowego na układ immunologiczny

Olej sojowy, jako składnik mieszanych emulsji tłuszczowych, może wpływać na funkcje układu immunologicznego poprzez modyfikację składu błon komórkowych i produkcję mediatorów zapalnych. W emulsjach tłuszczowych zawierających zarówno olej sojowy jak i olej rybi, wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 z oleju rybiego zastępują kwas arachidonowy (pochodzący z oleju sojowego) jako substrat eikozanowy w błonach komórkowych.³³

Prowadzi to do zmniejszenia wytwarzania związków eikozanowych o charakterze zapalnym oraz cytokin. Ten efekt może być korzystny dla pacjentów narażonych na ryzyko rozwinięcia się nadmiernie nasilonego stanu zapalnego i posocznicy.³⁴

Porównanie farmakokinetyki oleju sojowego w różnych formulacjach

Właściwości farmakokinetyczne oleju sojowego mogą się różnić w zależności od rodzaju emulsji, w której jest zawarty. W produktach takich jak SmofKabiven, mieszanina różnych olejów (sojowego, z oliwek, rybiego i MCT) ma inną farmakokinetykę niż emulsje zawierające wyłącznie olej sojowy.

W emulsjach złożonych, poszczególne triglicerydy mają odmienne wartości klirensu, jednak mieszanina ulega szybszemu wydaleniu z organizmu niż emulsje zawierające tylko triglicerydy długołańcuchowe (LCT). W tych mieszaninach olej sojowy ma pośredni klirens – wolniejszy niż MCT, ale szybszy niż olej z oliwek.³⁵

Interesujące jest, że w produktach zawierających mieszaniny olejów, olej rybi w połączeniu z LCT (w tym olejem sojowym) wykazuje taki sam klirens jak sam LCT.³⁶

Farmakokinetyka niezmydlających się frakcji oleju sojowego

W przypadku specjalnych preparatów zawierających niezmydlające się frakcje oleju sojowego (np. produkt Piascledine stosowany w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów), nie są dostępne dokładne dane dotyczące właściwości farmakokinetycznych. Wynika to z braku swoistej i dokładnej metody oznaczania tych frakcji w płynach biologicznych.³⁷

Podsumowanie właściwości farmakokinetycznych oleju sojowego

Olej sojowy stosowany w emulsjach do żywienia pozajelitowego charakteryzuje się złożonymi właściwościami farmakokinetycznymi. Jako trigliceryd długołańcuchowy (LCT) ma umiarkowaną szybkość eliminacji z układu krążenia, wyższe powinowactwo do albumin osocza i zdolność do całkowitej metabolizacji do CO₂ i H₂O. Jego farmakokinetyka jest zależna od wielu czynników, w tym dawki, szybkości infuzji, stanu metabolicznego pacjenta oraz współwystępowania innych triglicerydów w emulsji.

Emulsje tłuszczowe zawierające olej sojowy są eliminowane z układu krążenia w sposób przypominający metabolizm endogennych chylomikronów, a wielkość kropelek tłuszczu odgrywa kluczową rolę w szybkości eliminacji. Przy prawidłowym dawkowaniu stężenie triglicerydów zwykle nie przekracza 4,6 mmol/l, a olej sojowy nie przenika przez barierę krew-mózg, zapewniając bezpieczne dostarczanie niezbędnych kwasów tłuszczowych podczas żywienia pozajelitowego.