Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Olej sojowy

Olej sojowy – przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania substancji

Olej sojowy oczyszczony jest jednym z głównych składników lipidowych wielu preparatów do żywienia pozajelitowego. Dane przedkliniczne na temat bezpieczeństwa stosowania tej substancji pochodzą z badań poszczególnych produktów zawierających olej sojowy, ponieważ sama substancja, jako naturalny składnik odżywczy, nie była przedmiotem odrębnych, kompleksowych badań toksykologicznych.¹

Badania toksykologiczne

W badaniach toksykologicznych emulsji zawierających olej sojowy obserwowano typowe zmiany związane z podawaniem dużych dawek emulsji tłuszczowych. Do najczęściej zgłaszanych efektów należą:²³⁴⁵

• Stłuszczenie wątroby
• Małopłytkowość
• Zwiększone stężenie cholesterolu

⁶⁷⁸⁹

Toksyczność po wielokrotnym podaniu

Przeprowadzono sześciotygodniowe badania toksyczności na psach i królikach dla preparatów zawierających olej sojowy. Najwyższa testowana dawka dożylna wynosiła 4,6 g tłuszczów/kg masy ciała u królików oraz 6 g tłuszczów/kg masy ciała u psów. Oprócz niewielkich zmian w ogólnym zachowaniu zwierząt, nie stwierdzono objawów zatrucia. Szczególnie istotne jest, że nie wykryto biochemicznych lub histologicznych oznak uszkodzenia wątroby ani innych organów.¹⁰¹¹

Należy zaznaczyć, że dostępne dane przedkliniczne są ograniczone najczęściej do dawek wynoszących 2-3 krotność maksymalnych dawek dobowych przewidzianych u ludzi. W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach prędkość infuzji znacząco przekraczała zalecane wartości (29-krotnie w badaniach na psach i 353-krotnie w badaniach na myszach).¹²¹³

Właściwości immunomodulujące

W badaniach porównawczych różnych emulsji tłuszczowych wykazano, że olej sojowy może mieć wpływ na funkcje układu immunologicznego. Przykładowo, produkt ClinOleic 20% (zawierający 80% oleju z oliwek i 20% oleju sojowego) wykazał mniejszą peroksydację tłuszczów i poprawę zasobów witaminy E w organizmie w porównaniu z emulsjami zawierającymi wyłącznie olej sojowy.¹⁴

W badaniach przeprowadzonych in vitro na komórkach ludzkich oraz in vivo na szczurach wykazano, że w odróżnieniu od emulsji zawierających wyłącznie olej sojowy, produkty o zmodyfikowanym składzie tłuszczowym (np. ClinOleic 20%) nie zaburzały proliferacji limfocytów, ekspresji markerów aktywacji komórek, ani uwalniania interleukiny-2. Kliniczne znaczenie tych obserwacji nie jest jednak w pełni wyjaśnione.¹⁵

Wpływ na zdolności rozrodcze

W badaniach oceniających wpływ na rozród i zdolności rozrodcze wykazano, że oleje roślinne, szczególnie olej sojowy, mogą zawierać fitoestrogeny, takie jak β-sitosterol. U szczurów i królików po podaniu podskórnym i dopochwowym β-sitosterolu stwierdzono zaburzenia płodności.^16171819

W badaniach na samcach szczurów po podaniu czystego β-sitosterolu stwierdzono zmniejszenie masy jąder i zmniejszenie stężenia plemników w nasieniu. U samic królików zaobserwowano zmniejszenie odsetka ciąż.²⁰²¹²²

Jednakże, w oparciu o obecny stan wiedzy, działania obserwowane u zwierząt doświadczalnych po pozajelitowym podaniu β-sitosterolu wydają się nie mieć istotnego znaczenia w praktyce klinicznej u ludzi.^2324252627

Mutagenność i rakotwórczość

Działanie mutagenne i rakotwórcze oleju sojowego nie było szczegółowo badane, ponieważ składniki emulsji tłuszczowych zawierających olej sojowy są naturalnymi składnikami odżywczymi i/lub pośrednimi produktami fizjologicznego metabolizmu. Z tego powodu nie zakłada się genotoksycznego ani rakotwórczego wpływu tych substancji.²⁸²⁹

Wpływ teratogenny

Wpływ teratogenny oleju sojowego nie był szczegółowo badany, ponieważ składniki emulsji tłuszczowych są substancjami naturalnymi i pośrednimi produktami fizjologicznego metabolizmu. Na podstawie dotychczasowych badań nie zakłada się teratogennego wpływu tych substancji.³⁰³¹

Nie zaobserwowano wpływu teratogennego lub innych uszkodzeń embriotoksycznych u królików po zastosowaniu roztworów aminokwasów i nie należy tego oczekiwać po zastosowaniu emulsji tłuszczowych zawierających olej sojowy, gdy podaje się je w zalecanych dawkach jako leczenie substytucyjne.³²³³

Właściwości uczulające

W badaniach toksykologicznych nie wykazano właściwości uczulających emulsji zawierających olej sojowy.³⁴³⁵

W badaniach analitycznych produktów zawierających olej sojowy w połączeniu z olejem awokado (Piascledine) stwierdzono, że lek nie zawiera alergennych białek z soi na wykrywalnym poziomie.³⁶

Tolerancja miejscowa

W badaniach miejscowej tolerancji na królikach po zastosowaniu emulsji tłuszczowych zawierających olej sojowy (np. SMOFlipid) obserwowano słabo nasilone, przemijające zapalenie po podaniu dotętniczym, okołożylnym lub podskórnym. Po podaniu domięśniowym stwierdzano u niektórych zwierząt umiarkowaną, przemijającą reakcję zapalną i martwicę tkanek.³⁷³⁸

Ogólna ocena bezpieczeństwa

Dla wielu produktów zawierających olej sojowy nie przeprowadzono konwencjonalnych badań farmakologicznych dotyczących bezpieczeństwa, badań toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności, rakotwórczości oraz toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa.³⁹⁴⁰

Nie należy jednak spodziewać się działania toksycznego mieszaniny składników odżywczych, w tym oleju sojowego, podawanych w zalecanych dawkach w ramach leczenia substytucyjnego.^41424344

Przedkliniczne dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania oleju sojowego zawartego w emulsjach do infuzji wykazały jego dobrą tolerancję.⁴⁵ Dotyczy to zarówno oleju sojowego oczyszczonego stosowanego jako pojedynczy składnik tłuszczowy, jak i mieszanin z innymi olejami (oliwa z oliwek, oleje rybie, triglicerydy o średniej długości łańcucha).

Nie należy się spodziewać, aby produkty żywieniowe zawierające olej sojowy stosowane w leczeniu substytucyjnym w stężeniach fizjologicznych były embriotoksyczne, teratogenne lub wywierały wpływ na zdolności rozrodcze lub płodność.⁴⁶⁴⁷

Podsumowanie danych nieklinicznych

Na podstawie dostępnych danych przedklinicznych olej sojowy oczyszczony stosowany jako składnik emulsji tłuszczowych do żywienia pozajelitowego wykazuje dobrą tolerancję i akceptowalny profil bezpieczeństwa przy stosowaniu w zalecanych dawkach terapeutycznych. Obserwowane w badaniach na zwierzętach zmiany, takie jak stłuszczenie wątroby, małopłytkowość i zwiększenie stężenia cholesterolu, występowały głównie przy stosowaniu dużych dawek, znacznie przekraczających dawki stosowane klinicznie u ludzi.

Wpływ na rozrodczość związany z zawartością fitoestrogenów w oleju sojowym (np. β-sitosterolu) obserwowany w badaniach na zwierzętach po podaniu podskórnym i dopochwowym, wydaje się nie mieć istotnego znaczenia klinicznego przy zastosowaniu dożylnym oleju sojowego w ramach żywienia pozajelitowego.