Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Mizoprostol

Wpływ mizoprostolu na ciążę

Mizoprostol jest substancją aktywną, która ze względu na swoje właściwości powodujące skurcze macicy wywiera istotny wpływ na przebieg ciąży i rozwój płodu. Stosowanie mizoprostolu u kobiet ciężarnych wiąże się z poważnymi konsekwencjami, które lekarz musi szczegółowo omówić z pacjentką.¹²

Przeciwwskazania w ciąży

Stosowanie mizoprostolu jest bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży oraz planujących zajście w ciążę, z wyjątkiem ściśle określonych wskazań medycznych. W przypadku produktu Angusta (mizoprostol 25 μg), stosowanego do indukcji porodu, podawanie jest dopuszczalne od 37. tygodnia ciąży lub wcześniej wyłącznie przy istnieniu wyraźnych wskazań klinicznych.³⁴

Teratogenne działanie mizoprostolu

Ekspozycja na mizoprostol w pierwszym trymestrze ciąży jest związana z około 3-krotnym zwiększeniem ryzyka wystąpienia wad rozwojowych w porównaniu do grupy kontrolnej, gdzie ryzyko to wynosiło około 2%. Narażenie prenatalne na mizoprostol wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia specyficznych zespołów i wad wrodzonych.⁵⁶

Wśród udokumentowanych wad rozwojowych związanych z ekspozycją na mizoprostol wymienia się:⁷⁸

• Zespół Möbiusa – wrodzone porażenie nerwu twarzowego prowadzące do hipomimii (ograniczenia ekspresji mimicznej twarzy), trudności ze ssaniem i połykaniem oraz zaburzeń ruchów gałek ocznych, które mogą występować z wadami kończyn lub bez nich;
• Zespół pasm owodniowych – obejmujący m.in. brak lub deformacje kończyn (szczególnie stopę końsko-szpotawą), wrodzony brak jednej lub obu rąk (acheiria), oligodaktylię (zmniejszoną liczbę palców), rozszczep podniebienia;
• Wady rozwojowe ośrodkowego układu nerwowego – w tym wady rozwojowe mózgu i czaszki, bezmózgowie, wodogłowie, niedorozwój móżdżku oraz wady cewy nerwowej;
• Artrogrypoza – wrodzone przykurcze stawów.

⁹

Indukcja porodu

Jedynym akceptowalnym zastosowaniem mizoprostolu w czasie ciąży jest indukcja porodu za pomocą produktu Angusta (mizoprostol 25 μg). Produkt ten może być stosowany od 37. tygodnia ciąży, a w przypadku konkretnych wskazań klinicznych możliwe jest jego zastosowanie przed tym terminem. Należy podkreślić, że w tym przypadku mizoprostol stosowany jest w małych dawkach i przez krótki czas na końcowym etapie ciąży, co nie wiąże się z ryzykiem wystąpienia wad wrodzonych u płodu.¹⁰

Monitorowanie ciąży po ekspozycji na mizoprostol

W przypadku, gdy po ekspozycji na mizoprostol w okresie prenatalnym pacjentka zdecyduje się kontynuować ciążę, konieczne jest uważne monitorowanie ciąży za pomocą badań ultrasonograficznych, ze szczególnym uwzględnieniem oceny kończyn i głowy płodu.¹¹¹²

Ryzyko pęknięcia macicy

Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że podczas stosowania mizoprostolu w zaawansowanej ciąży istnieje ryzyko pęknięcia macicy. Ryzyko to zwiększa się wraz z zaawansowaniem wieku ciążowego i wcześniejszymi zabiegami przeprowadzanymi na macicy, w tym z cesarskim cięciem. Również wielorództwo może stanowić czynnik ryzyka pęknięcia macicy.¹³

Wpływ mizoprostolu na laktację

Mizoprostol w organizmie kobiety karmiącej ulega szybkiemu przekształceniu do kwasu mizoprostolowego, który jest związkiem biologicznie czynnym i przenika do mleka kobiecego. Podawanie produktów zawierających mizoprostol kobietom karmiącym piersią może prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych u niemowląt, w szczególności biegunki.¹⁴¹⁵

Farmakokinetyka mizoprostolu w mleku matki

Badania farmakokinetyczne dostarczają istotnych informacji na temat przenikania mizoprostolu do mleka kobiecego po podaniu doustnym. Stężenie kwasu mizoprostolowego w mleku kobiecym wzrasta i maleje bardzo szybko po podaniu leku.¹⁶

Po podaniu pojedynczej dawki mizoprostolu:¹⁷

• 200 μg – maksymalne stężenie kwasu mizoprostolowego w mleku kobiecym uzyskano w ciągu 1 godziny po podaniu i wynosiło ono 7,6 μg/ml (% CV 37%)
• 600 μg – maksymalne stężenie kwasu mizoprostolowego w mleku kobiecym uzyskano w ciągu 1 godziny po podaniu i wynosiło ono 20,9 μg/ml (% CV 62%)

¹⁸

Po czasie równym pięciu okresom półtrwania (3,75 godziny), stężenia kwasu mizoprostolowego w osoczu matki są niewielkie i w jeszcze mniejszych stężeniach utrzymują się w mleku kobiecym.¹⁹

Zalecenia dotyczące karmienia piersią

W przypadku preparatu Angusta stosowanego do indukcji porodu zaleca się, aby karmienie piersią rozpocząć po upływie co najmniej 4 godzin od podania ostatniej dawki leku.²⁰

W przypadku innych produktów zawierających mizoprostol (Arthrotec, Arthrotec Forte, Cytotec) nie zaleca się stosowania ich u kobiet karmiących piersią ze względu na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych u niemowląt.²¹²²

Wpływ mizoprostolu na płodność

Oddziaływanie na płodność u kobiet

W preparatach złożonych zawierających diklofenak i mizoprostol (Arthrotec, Arthrotec Forte), mechanizm działania niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), w tym diklofenaku, może powodować opóźnienie lub uniemożliwienie pękania pęcherzyków Graafa, co wiązało się z wystąpieniem odwracalnej bezpłodności u niektórych kobiet.²³

U kobiet, które mają trudności z poczęciem lub przechodzą diagnostykę przyczyn bezpłodności, należy rozważyć odstawienie preparatów zawierających NLPZ, w tym diklofenaku z mizoprostolem.²⁴²⁵

Badania na modelach zwierzęcych

Badania dotyczące płodności i rozwoju embrionalnego przeprowadzone na szczurach wykazały, że mizoprostol może mieć wpływ na implantację i resorpcję zarodka. Należy jednak zaznaczyć, że w przypadku produktu Angusta stosowanego w późnym okresie ciąży zgodnie ze wskazaniami, nie ma to znaczenia klinicznego.²⁶

Informacje dla kobiet w wieku rozrodczym

Przed rozpoczęciem leczenia produktami zawierającymi mizoprostol, kobietę w wieku rozrodczym należy bezwzględnie poinformować o ryzyku działania teratogennego substancji. Leczenie można rozpocząć dopiero po upewnieniu się, że pacjentka nie jest w ciąży i została w pełni poinformowana o konieczności stosowania skutecznej metody antykoncepcji w okresie przyjmowania leku.²⁷²⁸

W przypadku podejrzenia ciąży w trakcie stosowania produktów zawierających mizoprostol, leczenie należy natychmiast przerwać.²⁹³⁰