Przeciwwskazania stosowania
Makrogol

Przeciwwskazania stosowania makrogolu. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Makrogol (glikol polietylenowy) jest substancją czynną szeroko stosowaną w lecznictwie, zwłaszcza w preparatach przeczyszczających oraz środkach do oczyszczania jelita przed badaniami diagnostycznymi lub zabiegami chirurgicznymi. Pomimo ogólnie dobrego profilu bezpieczeństwa, istnieją sytuacje kliniczne, w których stosowanie makrogolu jest przeciwwskazane ze względu na potencjalne ryzyko dla pacjenta. Lekarz powinien dokładnie przeanalizować stan kliniczny chorego przed zaleceniem preparatu zawierającego makrogol.¹

Nadwrażliwość na makrogol

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających makrogol jest nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w danym preparacie. Reakcje nadwrażliwości mogą manifestować się różnymi objawami klinicznymi i stanowią bezwzględne przeciwwskazanie do zastosowania leku.^{1 2 3}

W przypadku preparatów złożonych, należy zwrócić uwagę na możliwość wystąpienia reakcji nadwrażliwości na inne substancje czynne obecne w leku. Przykładowo, w przypadku preparatu Dentinox N, przeciwwskazaniem jest nietolerancja rumianku lub innych roślin z rodziny Asteraceae, lidokainy lub podobnych środków miejscowo znieczulających typu amidowego. Warto odnotować, że reakcje nadwrażliwości na rumianek są bardzo rzadkie, jednak należy pamiętać o możliwości reakcji krzyżowej u pacjentów uczulonych na rośliny z rodziny Asteraceae (np. bylica).⁴

Zaburzenia drożności przewodu pokarmowego

Preparaty zawierające makrogol są przeciwwskazane w przypadku niedrożności przewodu pokarmowego, niezależnie od jej przyczyny. Przeciwwskazanie to dotyczy zarówno niedrożności mechanicznej jak i czynnościowej (porażennej) jelit.^{5 6 7}

Szczegółowe przeciwwskazania obejmują:

• Niedrożność przewodu pokarmowego⁸
• Niedrożność jelit lub podejrzenie niedrożności mechanicznej jelit^{9 10}
• Niedrożność jelit związana z fizjologicznymi lub czynnościowymi zaburzeniami czynności ściany jelit^{11 12}
• Zwężenie w obrębie przewodu pokarmowego¹³
• Objawowe zwężenie jelit^{14 15}

Perforacja przewodu pokarmowego

Perforacja przewodu pokarmowego lub zwiększone ryzyko jej wystąpienia stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania makrogolu. Podanie leku w takich przypadkach mogłoby doprowadzić do poważnych powikłań, w tym zapalenia otrzewnej.^{16 17}

Do tego przeciwwskazania zaliczamy:

• Perforację przewodu pokarmowego^{18 19}
• Perforację jelit^{20 21}
• Zwiększone ryzyko perforacji przewodu pokarmowego^{22 23}
• Niebezpieczeństwo perforacji w obrębie przewodu pokarmowego²⁴

Zapalne choroby jelit

Ciężkie zapalne choroby jelit stanowią przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających makrogol. Dotyczy to szczególnie aktywnych postaci choroby Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego oraz toksycznego rozszerzenia okrężnicy (megacolon toxicum).^{25 26}

W szczególności przeciwwskazaniami są:

• Ciężka choroba zapalna jelit (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna)^{27 28}
• Toksyczne zapalenie jelita grubego²⁹
• Toksyczne rozdęcie jelita grubego (megacolon toxicum)^{30 31}
• Ciężkie, zapalne schorzenia jelit³²
• Toksyczne rozszerzenie okrężnicy^{33 34}

Zaburzenia funkcji przewodu pokarmowego

Preparaty zawierające makrogol są przeciwwskazane u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami opróżniania żołądka, takimi jak gastropareza. W tych przypadkach stosowanie makrogolu może prowadzić do nasilenia objawów i pogorszenia stanu pacjenta.^{35 36}

Przeciwwskazania obejmują:

• Ciężkie zaburzenia opróżniania żołądka (np. gastropareza)³⁷
• Zaburzenia opróżniania żołądka^{38 39}
• Zaleganie treści w żołądku⁴⁰

Ból brzucha o nieustalonej przyczynie

Ból brzucha o nieustalonej przyczynie jest przeciwwskazaniem do stosowania makrogolu ze względu na ryzyko maskowania objawów poważniejszego schorzenia przewodu pokarmowego, które może wymagać diagnostyki lub interwencji chirurgicznej.^{41 42 43 44 45}

Choroby współistniejące oraz stan pacjenta

Istnieje szereg chorób współistniejących oraz stanów pacjenta, które stanowią przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających makrogol, szczególnie w przypadku preparatów do oczyszczania jelita przed procedurami diagnostycznymi. Do najważniejszych należą:^{46 47}

• Zastoinowa niewydolność serca (3. lub 4. stopnia według skali NYHA)⁴⁸
• Niewydolność serca i układu krążenia⁴⁹
• Ciężkie uszkodzenia nerek⁵⁰
• Zaburzenia czynnościowe nerek (niewydolność nerek)⁵¹
• Choroby wątroby⁵²
• Ciężkie odwodnienie⁵³

Przeciwwskazania związane ze stanem świadomości pacjenta

Preparaty zawierające makrogol nie powinny być stosowane u pacjentów nieprzytomnych lub z zaburzeniami świadomości ze względu na ryzyko aspiracji. Dotyczy to szczególnie preparatów do oczyszczania jelita przed zabiegami lub badaniami diagnostycznymi.^{54 55}

• Pacjenci nieprzytomni^{56 57}
• Pacjenci nie w pełni przytomni⁵⁸
• Pacjenci z zaburzeniami przytomności⁵⁹

Ryzyko aspiracji i zachłyśnięcia

Pacjenci z ryzykiem aspiracji lub zachłyśnięcia nie powinni otrzymywać preparatów zawierających makrogol, zwłaszcza w dużych objętościach stosowanych do oczyszczania jelita.^{60 61}

• Pacjenci wykazujący skłonność do aspiracji lub zarzucania pokarmu⁶²
• Pacjenci ze skłonnością do zachłyśnięć lub do zarzucania treści pokarmowej⁶³
• Pacjenci z zaburzeniami odruchu połykania i odruchu gardłowego⁶⁴
• Pacjenci z zaburzoną funkcją mięśnia zwieracza⁶⁵

Przeciwwskazania związane z grupą wiekową

Niektóre preparaty zawierające makrogol mają ograniczenia wiekowe. Na przykład, Dentinox N nie powinien być stosowany u niemowląt poniżej 3 miesiąca życia, a także u niemowląt poniżej 12 miesiąca życia jednocześnie leczonych środkami wywołującymi methemoglobinemię.^{66 67}

Klean-prep jest przeciwwskazany u dzieci i młodzieży.⁶⁸

Przeciwwskazania związane z substancjami pomocniczymi

Niektóre preparaty zawierające makrogol mogą zawierać substancje pomocnicze, które stanowią dodatkowe przeciwwskazania w określonych grupach pacjentów:^{69 70}

• Rzadka wrodzona nietolerancja fruktozy – przeciwwskazanie dla preparatów zawierających sorbitol (np. Dentinox N)⁷¹
• Fenyloketonuria – przeciwwskazanie dla preparatów zawierających aspartam (np. Plenvu, Moviprep)^{72 73}
• Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej – przeciwwskazanie dla preparatów zawierających askorbiniany (np. Plenvu, Moviprep)^{74 75}

Ostre choroby przewodu pokarmowego

Ostra choroba wrzodowa przewodu pokarmowego stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających makrogol.⁷⁶

Stan kliniczny pacjenta

Preparaty zawierające makrogol, szczególnie te stosowane do przygotowania jelita do badań, są przeciwwskazane u pacjentów osłabionych.⁷⁷

Zestawienie przeciwwskazań dla preparatów z makrogolem

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie głównych przeciwwskazań do stosowania preparatów zawierających makrogol:

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do możliwości zastosowania preparatu zawierającego makrogol u pacjenta, należy dokładnie przeanalizować jego stan kliniczny, choroby współistniejące oraz potencjalne interakcje z innymi przyjmowanymi lekami. W sytuacjach niejasnych zaleca się konsultację z gastroenterologiem lub specjalistą medycyny wewnętrznej w celu wyboru optymalnej metody leczenia.^{78 79}