Przedawkowanie
Makrogol

Przedawkowanie makrogolu: mechanizmy i zagrożenia kliniczne

Makrogol (glikol polietylenowy, PEG) jest substancją czynną powszechnie stosowaną w produktach leczniczych przeznaczonych do leczenia zaparć oraz przygotowania jelita do badań endoskopowych. Ze względu na jego szerokie zastosowanie w praktyce klinicznej, znajomość potencjalnych zagrożeń związanych z przedawkowaniem tej substancji jest istotna dla bezpieczeństwa pacjentów. Mimo że makrogol nie wchłania się z przewodu pokarmowego, przedawkowanie może prowadzić do poważnych konsekwencji klinicznych wymagających interwencji medycznej.¹

Kliniczne objawy przedawkowania makrogolu

Przedawkowanie makrogolu manifestuje się głównie objawami ze strony układu pokarmowego. Do najczęściej raportowanych należą biegunka, ból brzucha oraz wymioty.^{2 3} W przypadku produktu Clensia, przyjęcie większej niż zalecana dawki może prowadzić do ciężkiej biegunki i zaburzeń równowagi elektrolitowej, obejmującej hiponatremię i hipokaliemię, jak również do odwodnienia i hipowolemii.⁴

Należy zwrócić uwagę, że przedawkowanie makrogolu może objawiać się również silnymi wzdęciami i bólem, które mogą wymagać zastosowania odsysania nosowo-żołądkowego.^{5 6} W przypadku produktu Pegorion, duże dawki makrogolu również mogą powodować ból brzucha i biegunkę.⁷

Powikłania związane z przedawkowaniem makrogolu

Głównymi powikłaniami wynikającymi z przedawkowania makrogolu są zaburzenia wodno-elektrolitowe i odwodnienie. W przypadku ciężkiej biegunki może wystąpić znaczna utrata płynów, prowadząca do odwodnienia, hipowolemii oraz zaburzeń równowagi elektrolitowej.^{8 9}

W szczególnych przypadkach przedawkowanie może prowadzić do poważniejszych konsekwencji, takich jak zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej. W przypadku produktu Olopeg wskazuje się, że przedawkowanie podczas oczyszczania jelit może prowadzić do wystąpienia ciężkiej biegunki, zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej oraz zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej.¹⁰

W literaturze dostępne są także informacje o rzadkich, ale poważnych powikłaniach związanych z podawaniem dużych objętości preparatów zawierających makrogol. Należą do nich:

• Ryzyko aspiracji podczas podawania dużych objętości przez sondę nosowo-żołądkową, szczególnie u dzieci z zaburzeniami neurologicznymi^{11 12}
• Stany zapalne i bolesność odbytu przy dużych objętościach roztworu makrogolu (4-11 litrów)^{13 14}

Należy zauważyć, że w przypadku niektórych produktów zawierających makrogol nie zgłaszano przypadków przedawkowania. Przykładem jest produkt Dentinox N.¹⁵

Postępowanie w przypadku przedawkowania makrogolu

Leczenie przedawkowania makrogolu jest głównie objawowe i opiera się na wyrównaniu zaburzeń wodno-elektrolitowych. W większości przypadków wystarczające są środki zachowawcze:¹⁶

1. Podawanie dużych ilości płynów, szczególnie soków owocowych^{17 18 19}
2. Monitorowanie stężenia elektrolitów w surowicy i pH²⁰
3. W razie potrzeby uzupełnianie elektrolitów i wyrównanie równowagi kwasowo-zasadowej²¹

W rzadkich przypadkach ciężkiego przedawkowania, prowadzącego do poważnych zaburzeń metabolicznych, może być konieczne zastosowanie nawodnienia dożylnego.^{22 23 24}

W sytuacjach gdy przedawkowanie doprowadziło do aspiracji, szczególnie u pacjentów z grup ryzyka, może być wymagane zastosowanie intensywnej opieki medycznej i oddech kontrolowany pod dodatnim ciśnieniem.²⁵

W przypadku biegunki spowodowanej nadmiernym spożyciem makrogolu, objawy zwykle ustępują po czasowym odstawieniu leku lub zmniejszeniu dawki.^{26 27}

Tabela objawów przedawkowania makrogolu

Szczególne grupy ryzyka przy przedawkowaniu makrogolu

Na podstawie dostępnych informacji o produktach zawierających makrogol, można zidentyfikować szczególne grupy pacjentów, u których przedawkowanie może wiązać się z podwyższonym ryzykiem powikłań:

• Dzieci z zaburzeniami neurologicznymi z występującym zaburzeniem czynności ruchowych w obrębie jamy ustnej – zwiększone ryzyko aspiracji podczas podawania dużych objętości roztworu makrogolu^{28 29}
• Pacjenci z zaburzeniami wchłaniania – większa podatność na zaburzenia elektrolitowe
• Pacjenci w podeszłym wieku – zwiększone ryzyko odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych
• Pacjenci z chorobami nerek – zaburzona zdolność do wyrównywania zaburzeń elektrolitowych

Należy podkreślić, że większość produktów zawierających makrogol charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa, a przypadki ciężkiego przedawkowania są rzadkie. W przypadku prawidłowego stosowania zgodnie z zaleceniami, ryzyko wystąpienia powikłań jest minimalne.³⁰