Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Lizyna

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania lizyny

Lizyna to aminokwas egzogenny, który odgrywa kluczową rolę w syntezie białek, wspiera metabolizm i funkcje immunologiczne organizmu. Podobnie jak w przypadku innych aminokwasów, stosowanie lizyny w kontekście medycznym, zwłaszcza w preparatach do żywienia pozajelitowego, wymaga zachowania określonych środków ostrożności ze względu na potencjalne zagrożenia i interakcje z innymi substancjami leczniczymi.

Reakcje nadwrażliwości i interakcje z innymi substancjami

Podczas stosowania preparatów zawierających lizynę należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość wystąpienia reakcji nadwrażliwości. W przypadku pojawienia się jakichkolwiek objawów reakcji alergicznej, takich jak gorączka, dreszcze, wysypka skórna, duszność lub skurcz oskrzeli, infuzję należy natychmiast przerwać¹. Preparaty zawierające lizynę mogą wywoływać reakcje nadwrażliwości, zwłaszcza gdy są stosowane razem z innymi aminokwasami w roztworach do żywienia pozajelitowego.

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów ze stwierdzoną alergią na soję, orzeszki ziemne, kukurydzę lub produkty zawierające kukurydzę, ponieważ obserwowano krzyżowe reakcje alergiczne²³.

Osady w naczyniach płucnych

U pacjentów otrzymujących żywienie pozajelitowe zawierające lizynę i inne aminokwasy zgłaszano występowanie osadów w naczyniach płucnych, powodujących zator naczyń płucnych i niewydolność oddechową. Niektóre przypadki zakończyły się zgonem⁴.

Nadmierny dodatek wapnia i fosforanów zwiększa ryzyko powstawania osadu fosforanu wapnia. Przypadki wystąpienia osadów były zgłaszane nawet przy nieobecności soli fosforanowych w roztworze⁵.

Oprócz kontroli roztworu, należy również okresowo sprawdzać zestaw do infuzji i cewnik w kierunku obecności osadów. W przypadku wystąpienia objawów niewydolności oddechowej, infuzję należy przerwać i przeprowadzić badanie lekarskie⁶.

Zakażenia i sepsa

W wyniku zastosowania cewników dożylnych do podawania roztworów do żywienia pozajelitowego zawierających lizynę lub niewłaściwego obchodzenia się z cewnikiem może dojść do zakażenia i sepsy⁷. Immunosupresja oraz inne czynniki takie jak hiperglikemia, niedożywienie i/lub stan związany z chorobą zasadniczą mogą predysponować pacjentów do powikłań w postaci zakażeń⁸.

Dokładne monitorowanie objawów oraz wyników badań laboratoryjnych celem wykrycia gorączki/dreszczy, leukocytozy, komplikacji technicznych związanych ze sprzętem do dostępu żylnego oraz hiperglikemii może pomóc we wczesnym rozpoznaniu zakażenia⁹.

Zespół przeciążenia tłuszczami

Przy stosowaniu preparatów zawierających lizynę w połączeniu z emulsjami tłuszczowymi zgłaszano występowanie „zespołu przeciążenia tłuszczami”. Zmniejszona lub ograniczona zdolność metabolizowania tłuszczów wraz z przedłużonym klirensem osoczowym może mieć konsekwencje w postaci tego zespołu¹⁰.

Zespół ten jest związany z nagłym pogorszeniem się stanu klinicznego pacjenta i charakteryzuje się objawami takimi jak gorączka, niedokrwistość, zmniejszenie liczby krwinek białych, zmniejszenie liczby płytek krwi, zaburzenia krzepliwości krwi, hiperlipidemia, stłuszczenie wątroby (hepatomegalia), pogorszenie czynności wątroby oraz objawami ze strony ośrodkowego układu nerwowego (np. śpiączka)¹¹.

Zespół ponownego odżywienia

Ponowne odżywianie ciężko niedożywionych pacjentów przy użyciu preparatów zawierających lizynę może doprowadzić do wystąpienia zespołu ponownego odżywienia, który charakteryzuje się przesunięciem potasu, fosforu i magnezu do wnętrza komórek, gdy pacjent przechodzi w stan anaboliczny¹².

Może także dojść do niedoboru tiaminy i zatrzymania płynów w organizmie. Tym powikłaniom można zapobiec przez uważne monitorowanie pacjenta i wolne zwiększanie podaży substancji odżywczych, przy jednoczesnym unikaniu przekarmienia¹³.

Choroby wątroby związane z odżywianiem pozajelitowym

Należy zachować ostrożność stosując preparaty z lizyną u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, w tym cholestazą i/lub podwyższoną aktywnością enzymów wątrobowych¹⁴. Parametry czynności wątroby powinny być ściśle monitorowane.

Hiperglikemia

W przypadku wystąpienia hiperglikemii należy zastosować leczenie odpowiednie w danej sytuacji klinicznej, podając insulinę i/lub dostosowując szybkość infuzji¹⁵.

Zaburzenia czynności nerek

Należy zachować ostrożność stosując preparaty zawierające lizynę u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. Należy uważać na podaż fosforanów, magnezu i potasu, aby zapobiec hiperfosfatemii, hipermagnezemii i/lub hiperkaliemii¹⁶.

Zaburzenia równowagi elektrolitowej i bilansu płynów (np. nieprawidłowo wysokie lub niskie stężenia elektrolitów w surowicy) należy skorygować przed rozpoczęciem infuzji¹⁷.

Równowaga wodno-elektrolitowa

W trakcie leczenia należy monitorować równowagę wodno-elektrolitową, osmolarność surowicy, stężenie triglicerydów w surowicy, równowagę kwasowo-zasadową, stężenie glukozy we krwi, czynność wątroby i nerek oraz morfologię krwi, w tym liczbę płytek krwi i parametry krzepnięcia¹⁸.

Kwasica mleczanowa

Należy zachować ostrożność, stosując preparaty zawierające lizynę u pacjentów z kwasicą mleczanową, niedostateczną podażą tlenu do komórek i/lub podwyższoną osmolarnością surowicy¹⁹.

Długotrwałe stosowanie

Dożylnej infuzji aminokwasów, w tym lizyny, towarzyszy zwiększone wydalanie w moczu pierwiastków śladowych, w szczególności miedzi i cynku. Należy to uwzględnić przy dawkowaniu pierwiastków śladowych, zwłaszcza w długotrwałym żywieniu dożylnym²⁰.

Układ krążenia

Należy zachować ostrożność, stosując preparaty zawierające lizynę u pacjentów z obrzękiem płuc lub niewydolnością serca. U wszystkich pacjentów otrzymujących odżywianie pozajelitowe należy ściśle kontrolować bilans płynów²¹.

Nadmierna infuzja aminokwasów

Aminokwasy zawarte w preparatach z lizyną mogą powodować działania niepożądane w przypadku przekroczenia zalecanej szybkości infuzji. Te działania obejmują nudności, wymioty, dreszcze i poty²². Infuzja aminokwasów może także powodować wzrost temperatury ciała. W przypadku zaburzeń czynności nerek może dojść do wzrostu stężenia metabolitów zawierających azot (np. kreatyniny, mocznika).

Zatrzymanie elektrolitów

Należy zachować ostrożność przy podawaniu preparatów zawierających lizynę pacjentom z tendencją do zatrzymywania elektrolitów²³. Szczególna kontrola kliniczna jest konieczna na początku każdej infuzji dożylnej. W przypadku wystąpienia oznaki jakiejkolwiek nieprawidłowości infuzja musi być przerwana.

Nadmierne podanie żywienia pozajelitowego

W celu uniknięcia zagrożeń związanych ze zbyt szybkim podaniem infuzji, zaleca się stosowanie ciągłej i dobrze kontrolowanej infuzji, w miarę możliwości z użyciem pompy wolumetrycznej²⁴.

Zaburzenia wyników badań laboratoryjnych

Tłuszcze zawarte w preparatach mogą zaburzać wyniki niektórych badań laboratoryjnych, jeśli próbka krwi zostanie pobrana zanim tłuszcze zostaną usunięte z krążenia²⁵.

Specjalne grupy pacjentów

Dzieci i młodzież

Przy podawaniu dzieciom jest ważne, aby użyć worka o pojemności odpowiadającej dawce dobowej²⁶. Zawsze konieczna jest dodatkowa podaż witamin i pierwiastków śladowych. Należy stosować produkty o składzie dostosowanym do grupy wiekowej pediatrycznej.

Ochrona przed światłem

Narażenie na działanie światła roztworów do dożylnego żywienia pozajelitowego, szczególnie po dodaniu pierwiastków śladowych i/lub witamin, może mieć niekorzystny wpływ na wyniki kliniczne u noworodków²⁷, ze względu na wytwarzanie nadtlenków i innych produktów rozpadu. Podczas stosowania u dzieci w przedziale wiekowym od wcześniaka do 2 lat, preparaty zawierające lizynę należy chronić przed światłem otoczenia do momentu zakończenia podawania²⁸.

Pacjenci w podeszłym wieku

Zasadniczo obowiązuje takie samo dawkowanie jak u dorosłych, ale należy zachować ostrożność u pacjentów z chorobami takimi jak niewydolność serca lub niewydolność nerek, które mogą występować częściej u osób w podeszłym wieku²⁹.

Pacjenci z cukrzycą

Dostępne są tylko ograniczone dane dotyczące stosowania preparatów zawierających lizynę u pacjentów z cukrzycą³⁰. U pacjentów z cukrzycą należy regularnie monitorować stężenie glukozy we krwi i dostosować dawkowanie insuliny lub innych leków stosowanych w hiperglikemii³¹.

Interakcje z innymi lekami

Ceftriakson

U pacjentów w wieku powyżej 28 dnia życia (w tym dorosłych), nie wolno podawać ceftriaksonu jednocześnie z roztworami dożylnymi zawierającymi wapń, włączając preparaty z lizyną, przez ten sam zestaw do wlewu (np. przez łącznik typu Y)³².

Jeśli tego samego zestawu do wlewu używa się do kolejnego podania, pomiędzy wlewami należy go dokładnie przepłukać płynem wykazującym zgodność. Opisywano przypadki reakcji zakończonych zgonem związane z osadami soli wapniowych ceftriaksonu w płucach i nerkach noworodków urodzonych przedwcześnie³³.

Przeciwwskazania i dodatkowe środki ostrożności

Hiponatremia

Należy zachować ostrożność podczas stosowania preparatów zawierających lizynę u pacjentów z hiponatremią lub podwyższoną osmolarnością surowicy³⁴.

Zbyt szybka infuzja

Zbyt szybkie podawanie płynów do całkowitego żywienia pozajelitowego, w tym preparatów zawierających lizynę, może skutkować poważnymi lub śmiertelnymi powikłaniami³⁵.

Monitorowanie parametrów

Podczas leczenia należy kontrolować bilans płynów, stężenia elektrolitów w surowicy, równowagę kwasowo-zasadową, stężenie mocznika w surowicy i amoniaku we krwi³⁶. Badania laboratoryjne powinny również obejmować oznaczanie stężeń glukozy we krwi, białka w surowicy, kreatyniny w surowicy oraz przeprowadzanie prób czynnościowych wątrobowych.

Wtórna nadczynność przytarczyc

U pacjentów z wtórną nadczynnością przytarczyc należy starannie rozważyć korzyści i ryzyko związane z zastosowaniem roztworu dializacyjnego zawierającego lizynę o małej zawartości wapnia, gdyż może to spowodować nasilenie nadczynności przytarczyc³⁷.

Otorbiające stwardnienie otrzewnej

Rzadkim powikłaniem leczenia dializą otrzewnową jest otorbiające stwardnienie otrzewnej (EPS). EPS było zgłaszane u pacjentów stosujących roztwory do dializy otrzewnowej zawierające lizynę³⁸.

Dodatkowe składniki odżywcze

Lipidy, witaminy, dodatkowe elektrolity oraz mikroelementy należy podawać zgodnie z wymaganiami³⁹. Podczas stosowania żywienia pozajelitowego mogą następować znaczące utraty produktów leczniczych (w tym witamin rozpuszczalnych w wodzie)⁴⁰. W razie konieczności należy zastosować leczenie uzupełniające.

Kompleksowe monitorowanie pacjentów

Stosowanie preparatów zawierających lizynę wymaga kompleksowej oceny stanu pacjenta i regularnego monitorowania parametrów laboratoryjnych. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości należy odpowiednio dostosować dawkowanie, szybkość infuzji lub rozważyć przerwanie leczenia.

Należy regularnie kontrolować:

• Stężenie elektrolitów w surowicy, bilans płynów i osmolarność⁴¹
• Równowagę kwasowo-zasadową i stężenie glukozy we krwi⁴²
• Czynność wątroby i nerek⁴³
• Morfologię krwi i parametry krzepnięcia, zwłaszcza podczas długotrwałego stosowania⁴⁴
• Stężenie triglicerydów w surowicy, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami metabolizmu tłuszczów⁴⁵

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z:

• Niewydolnością nerek⁴⁶
• Niewydolnością wątroby⁴⁷
• Zaburzeniami metabolizmu tłuszczów⁴⁸
• Niewydolnością serca i płuc⁴⁹