Właściwości farmakodynamiczne
Kwiat rumianku

Właściwości farmakodynamiczne kwiatu rumianku – wprowadzenie

Kwiat rumianku (Matricaria recutita L., flos, Chamomillae flos) stanowi cenną substancję roślinną o udokumentowanych właściwościach farmakodynamicznych. Występuje jako składnik wielu produktów leczniczych, gdzie jest wykorzystywany ze względu na swoje wielokierunkowe działanie terapeutyczne. Niniejsze opracowanie przedstawia szczegółowe właściwości farmakodynamiczne kwiatu rumianku na podstawie charakterystyk produktów leczniczych zawierających tę substancję.¹

Mechanizm działania kwiatu rumianku

Kwiat rumianku wchodzi w skład złożonych preparatów roślinnych, gdzie jego właściwości farmakodynamiczne przyczyniają się do ogólnego efektu terapeutycznego. Działanie kwiatu rumianku zostało zbadane w różnych modelach eksperymentalnych, zarówno in vitro jak i in vivo.²

Wpływ na przewód pokarmowy

Kwiat rumianku jako składnik preparatów złożonych wykazuje działanie rozkurczające na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. W badaniach wykazano, że produkty zawierające kwiat rumianku (np. Iberogast Balance) wywierają zależne od stężenia działanie rozkurczające na mięśnie gładkie trzonu i dna żołądka, jednocześnie pobudzając kurczliwość fazową mięśnia odźwiernika (co wykazano w modelu in vivo na świnkach morskich).³

Warto podkreślić, że kwiat rumianku jako składnik produktu Iberogast Balance przyczynia się do modulacji ludzkiego mikrobiomu i zwiększenia stężenia krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, co zostało wykazane w badaniu in vitro na próbkach kału ludzkiego.⁴

Działanie przeciwzapalne

Istotnym aspektem działania farmakodynamicznego kwiatu rumianku jest jego aktywność przeciwzapalna. Działanie to jest szczególnie ważne w hamowaniu subklinicznego stanu zapalnego, będącego potencjalnym czynnikiem etiologicznym w dyspepsji czynnościowej. W szeregu modeli in vitro i in vivo na szczurach wykazano, że mechanizmy działania przeciwzapalnego produktów zawierających kwiat rumianku obejmują:⁵

• Zahamowanie cytokin prozapalnych
• Zwiększenie ekspresji cytokin przeciwzapalnych
• Działanie przeciwutleniające

⁶

Wpływ na układ nerwowy i percepcję bólu

Produkty zawierające kwiat rumianku wykazują również działanie na układ nerwowy, wpływając na percepcję bólu. W warunkach in vivo u szczurów wykazano, że preparaty zawierające kwiat rumianku tłumią sygnalizację neuronalną zewnętrznego unerwienia czuciowego przewodu pokarmowego. Jest to szczególnie istotne, ponieważ nadwrażliwość czuciowa jest uznawana za podstawowy mechanizm patofizjologiczny dyspepsji czynnościowej.⁷

Nadwrażliwość trzewna wywołana sensytyzacją ośrodkową lub obwodową oraz dysregulacją miejscowego i zewnętrznego unerwienia przewodu pokarmowego prowadzi do odczuwania bólu. W modelu in vivo u szczurów wykazano, że preparaty zawierające kwiat rumianku przeciwdziałają nadwrażliwości (zarówno wywołanej stresem, jak i pozapalnej) poprzez zmianę aktywacji neuronalnej w rdzeniu kręgowym i korowo-limbicznych obszarach mózgu.⁸

Działanie na receptory i ochrona błony śluzowej

Kwiat rumianku jako składnik produktów złożonych wykazuje powinowactwo do receptorów muskarynowych i serotoninowych. Ponadto wyciągi zawierające kwiat rumianku zwiększają stężenie chroniących błonę śluzową prostaglandyn i mucyn, obniżają stężenie uszkadzających błonę śluzową leukotrienów oraz hamują wydzielanie soku żołądkowego. Te mechanizmy działania mogą zapobiegać występowaniu objawów związanych z nadmiernym wydzielaniem kwasu żołądkowego, takich jak zgaga.⁹

Działanie lecznicze kwiatu rumianku w różnych produktach leczniczych

Hemorol – działanie w chorobach proktologicznych

W produktach proktologicznych takich jak Hemorol, kwiat rumianku (w postaci wyciągu gęstego z Matricaria recutita L. flos) stanowi składnik o działaniu przeciwzapalnym, co przyczynia się do ogólnego efektu terapeutycznego preparatu. W przypadku Hemorol, działanie przeciwzapalne rumianku wspomaga leczenie dolegliwości hemoroidalnych, uzupełniając działanie znieczulające benzokainy oraz ściągające i rozkurczające innych składników roślinnych.¹⁰

Iberogast Balance – kompleksowe działanie w zaburzeniach żołądkowo-jelitowych

W produkcie Iberogast Balance, kwiat rumianku (Matricaria recutita L., flos) stanowi jeden z głównych składników (0,30 mL wyciągu płynnego na 1 mL preparatu). Mechanizmy działania produktu leczniczego Iberogast Balance, w których uczestniczy kwiat rumianku, są złożone i wieloczynnikowe. W badaniach in silico i in vitro wykazano indywidualny i zróżnicowany wpływ wszystkich ziół zawartych w produkcie na ogólną zdolność oddziaływania na wiele szlaków uczestniczących w patogenezie dyspepsji czynnościowej.¹¹

Skuteczność kliniczna produktów zawierających kwiat rumianku

Skuteczność kliniczna produktów zawierających kwiat rumianku, takich jak Iberogast Balance, została potwierdzona w badaniach klinicznych. Przeprowadzono cztery badania kliniczne trwające 4–12 tygodni, dotyczące stosowania produktu Iberogast Balance we wskazaniu do leczenia dyspepsji czynnościowej i związanych z nią objawów. We wszystkich czterech badaniach klinicznych wykazano istotną poprawę w zakresie objawów dyspepsji czynnościowej po zastosowaniu produktu.¹²

¹³

Metaanaliza przeprowadzona dla wybranych badań RCT wykazała istotną statystycznie przewagę produktów zawierających kwiat rumianku nad placebo w zakresie ogólnej poprawy objawów dyspepsji czynnościowej zarówno po 4 tygodniach (średnia różnica [MD] 1,74 [95% CI 0,90; 2,58], p<0,001) jak i po 8 tygodniach (MD 2,07 [1,09; 3,04], p<0,001) leczenia.<sup data-drug="Iberogast Balance" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Metaanaliza/analiza porównawcza różnych RCT […] STW 5-II dla ogólnej poprawy objawów dyspepsji czynnościowej po 4 tygodniach średnia różnica [MD] 1,74 [95% CI 0,90; 2,58], p<0,001) i 8 tygodniach (MD 2,07 [1,09; 3,04], p14

Produkty stosowane tradycyjnie

Kwiat rumianku wchodzi w skład różnych produktów leczniczych roślinnych stosowanych tradycyjnie, takich jak Digestonic czy Vagosan. W przypadku tych produktów, działanie farmakodynamiczne jest oparte na wieloletniej tradycji stosowania i doświadczeniu klinicznym. Dla preparatu Digestonic, który zawiera kwiat rumianku jako jeden ze składników, nie przeprowadzono szczegółowych badań farmakologicznych, a jego stosowanie jest oparte na tradycji.¹⁵ Podobnie w przypadku ziół do zaparzania Vagosan, gdzie kwiat rumianku stanowi 20% mieszanki ziołowej, właściwości farmakodynamiczne nie były badane w szczegółowym zakresie.¹⁶

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych kwiatu rumianku

Kwiat rumianku (Matricaria recutita L., flos) wykazuje złożone i wielokierunkowe działanie farmakodynamiczne, które obejmuje:¹⁷

• Działanie rozkurczające na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, szczególnie trzonu i dna żołądka
• Działanie przeciwzapalne poprzez hamowanie cytokin prozapalnych, zwiększanie ekspresji cytokin przeciwzapalnych i działanie przeciwutleniające
• Wpływ na percepcję bólu poprzez tłumienie sygnalizacji neuronalnej zewnętrznego unerwienia czuciowego przewodu pokarmowego i przeciwdziałanie nadwrażliwości trzewnej
• Działanie na receptory muskarynowe i serotoninowe
• Ochrona błony śluzowej poprzez zwiększenie stężenia prostaglandyn i mucyn, obniżenie stężenia leukotrienów i hamowanie wydzielania soku żołądkowego
• Modulacja mikrobiomu jelitowego i zwiększenie stężenia krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych

¹⁸

Te mechanizmy działania sprawiają, że kwiat rumianku jest cennym składnikiem wielu produktów leczniczych stosowanych w zaburzeniach żołądkowo-jelitowych, zwłaszcza w dyspepsji czynnościowej, a także w preparatach o działaniu przeciwzapalnym stosowanych w różnych wskazaniach. Skuteczność kliniczna produktów zawierających kwiat rumianku została potwierdzona w badaniach klinicznych, co uzasadnia ich szerokie zastosowanie w praktyce medycznej.¹⁹