Działania niepożądane
Kwiat rumianku

Działania niepożądane kwiatu rumianku – zagrożenia dla pacjentów

Kwiat rumianku (Matricaria recutita L., flos) jest powszechnie stosowanym surowcem roślinnym w produktach leczniczych, zarówno w monoterapii, jak i w preparatach złożonych. Pomimo uznania rumianku za stosunkowo bezpieczny surowiec leczniczy, jego stosowanie może wiązać się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, które personel medyczny powinien uwzględnić podczas planowania terapii.^{1 2}

Reakcje nadwrażliwości

Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi związanymi ze stosowaniem preparatów zawierających kwiat rumianku są reakcje nadwrażliwości. Mogą one objawiać się w różnych postaciach, od łagodnych do ciężkich, zagrażających życiu.^{3 4}

Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość występowania alergii krzyżowej u pacjentów uczulonych na inne rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae, dawniej złożonych – Compositae). Pacjenci z nadwrażliwością na bylicę, krwawnik pospolity, chryzantemy czy stokrotki mogą wykazywać reakcje alergiczne na kwiat rumianku na skutek podobieństwa alergenów w obrębie tej rodziny roślin.^{5 6}

Manifestacje kliniczne nadwrażliwości

Reakcje nadwrażliwości związane ze stosowaniem kwiatu rumianku mogą manifestować się w postaci:^{7 8}

• Reakcji skórnych: świąd, wysypka, pokrzywka
• Objawów ze strony układu oddechowego: duszność
• Obrzęku naczynioruchowego (obrzęk Quinckego)
• Zapaści naczyniowej
• Wstrząsu anafilaktycznego

^{9 10}

Ciężkie reakcje alergiczne, choć występują rzadko, stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, wymagając natychmiastowej interwencji medycznej.¹¹

Zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego

W przypadku preparatów zawierających kwiat rumianku mogą wystąpić również zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego. Reakcje te obserwowane są niezbyt często.¹²

Inne działania niepożądane

W terapii preparatami zawierającymi kwiat rumianku oraz ziele dziurawca (np. Digestonic) należy uwzględnić możliwość wystąpienia uczulenia na światło (fotosensytyzacja). Jest to istotne szczególnie przy terapiach łączonych, gdyż efekt fotouczulający może wynikać z obecności innych składników w leku.¹³

Methemoglobinemia

W przypadku niektórych preparatów złożonych zawierających kwiat rumianku (np. Hemorol, stosowany w postaci czopków) raportowano przypadki methemoglobinemii, choć ich częstość jest nieznana. Ten poważny stan kliniczny charakteryzuje się zmniejszoną zdolnością hemoglobiny do transportu tlenu, co może prowadzić do niedotlenienia tkanek.¹⁴

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Określenie dokładnej częstości występowania działań niepożądanych związanych ze stosowaniem kwiatu rumianku jest trudne, gdyż większość z nich klasyfikowana jest jako „częstość nieznana” – czyli taka, której nie można określić na podstawie dostępnych danych. Związane jest to z charakterem zbierania danych o działaniach niepożądanych w przypadku produktów roślinnych, które opiera się głównie na spontanicznych zgłoszeniach po wprowadzeniu produktu do obrotu.<sup data-drug="Iberogast Balance" data-section="Działania niepożądane" title="Zgodnie z konwencją MedDRA częstość występowania określa się w następujący sposób: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (15 <sup data-drug="Imupret" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych podzielono na następujące kategorie: Bardzo często (≥1/10) Często (≥1/100 do <1/10) Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Bardzo rzadko Częstość nieznana (16

Jedynie w przypadku zaburzeń przewodu pokarmowego, w produkcie Imupret, określono częstość jako „niezbyt często”, co oznacza występowanie u ≥1/1000 do <1/100 pacjentów stosujących lek.¹⁷

Tabela działań niepożądanych związanych z kwiatem rumianku

* Obserwowane w przypadku preparatu Hemorol, zawierającego kwiat rumianku jako jeden ze składników.¹⁸
** Głównie związane z obecnością ziela dziurawca w preparatach złożonych, takich jak Digestonic.¹⁹

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem preparatów zawierających kwiat rumianku, należy:²⁰

• Przerwać stosowanie produktu leczniczego
• Skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą
• W przypadku ciężkich reakcji alergicznych (duszność, obrzęk naczynioruchowy, zapaść naczyniowa, wstrząs anafilaktyczny) niezwłocznie wezwać pomoc medyczną

²¹

Zgłaszanie działań niepożądanych

Zgodnie z wymogami farmakovigilance, po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.^{22 23}

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:²⁴

• Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

²⁵

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za dany produkt leczniczy.²⁶

Szczególne grupy ryzyka

Szczególną ostrożność w stosowaniu preparatów zawierających kwiat rumianku należy zachować u następujących grup pacjentów:^{27 28}

• Pacjenci z rozpoznaną alergią na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae)
• Osoby z historią reakcji alergicznych na inne substancje
• Pacjenci ze skłonnością do alergii skórnych
• Osoby przyjmujące jednocześnie leki fotouczulające (w przypadku preparatów zawierających również ziele dziurawca)

^{29 30}

Wnioski kliniczne

Mimo że kwiat rumianku jest tradycyjnie stosowanym i stosunkowo bezpiecznym surowcem leczniczym, należy być świadomym możliwości wystąpienia działań niepożądanych, szczególnie reakcji alergicznych. Dokładny wywiad medyczny przed zastosowaniem preparatów zawierających rumianek, ze szczególnym uwzględnieniem historii alergii na rośliny z rodziny astrowatych, może znacznie zmniejszyć ryzyko wystąpienia niepożądanych reakcji.³¹

Większość działań niepożądanych związanych z kwiatem rumianku ma łagodny lub umiarkowany przebieg, jednak istnieje również ryzyko wystąpienia ciężkich reakcji alergicznych wymagających natychmiastowej interwencji medycznej.³²