Przeciwwskazania stosowania
Kwas cytrynowy

Przeciwwskazania stosowania kwasu cytrynowego

Kwas cytrynowy jest substancją powszechnie stosowaną w różnych produktach leczniczych, szczególnie w preparatach służących do przygotowania pacjenta do badań endoskopowych jelita grubego oraz w lekach stosowanych w kamicy dróg moczowych. Mimo szerokiego zastosowania, istnieją przeciwwskazania do jego stosowania, które lekarz powinien uwzględnić przy przepisywaniu preparatów zawierających tę substancję.^{1 2 3}

Nadwrażliwość na substancję

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania kwasu cytrynowego jest nadwrażliwość pacjenta na tę substancję czynną lub jakąkolwiek inną substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Występuje to we wszystkich analizowanych produktach – CitraFleet, Citrolyt oraz Clensia. W przypadku stwierdzenia reakcji alergicznej należy bezwzględnie odstąpić od zastosowania preparatu.^{1 2 3}

Stany patologiczne przewodu pokarmowego

Preparaty zawierające kwas cytrynowy są przeciwwskazane w różnych patologiach przewodu pokarmowego. W przypadku CitraFleet przeciwwskazania obejmują chorobę wrzodową żołądka i jelit, toksyczne zapalenie okrężnicy, toksyczne porażenie okrężnicy, niedrożność jelit, nudności i wymioty, a także opóźnione opróżnianie żołądka.⁴

Podobnie lek Citrolyt nie powinien być stosowany u pacjentów z czynną chorobą wrzodową żołądka i (lub) dwunastnicy, jak również przy stanach zapalnych żołądka i dwunastnicy.⁵

W przypadku leku Clensia, przeciwwskazania obejmują niedrożność przewodu pokarmowego, ciężkie zaburzenia opróżniania żołądka (np. gastropareza), niedrożność jelit, perforację przewodu pokarmowego, toksyczne zapalenie jelita grubego lub toksyczne rozdęcie jelita grubego (Megacolon toxicum).⁶

Choroby zapalne jelit

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z chorobami zapalnymi jelit. CitraFleet nie powinien być stosowany u pacjentów z czynną, zapalną chorobą jelit, taką jak choroba Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie okrężnicy.⁷

Ostre stany jamy brzusznej

Produkty zawierające kwas cytrynowy, takie jak CitraFleet, są przeciwwskazane w ostrych stanach w obrębie jamy brzusznej wymagających interwencji chirurgicznej, takich jak ostre zapalenie wyrostka robaczkowego lub rozpoznana czy podejrzewana niedrożność bądź perforacja jelit. Preparaty te nie powinny być także stosowane u pacjentów z wodobrzuszem.⁸

Zaburzenia nerek i układu moczowego

W przypadku produktu CitraFleet, u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek może dojść do akumulacji magnezu w osoczu, dlatego w takich przypadkach zaleca się stosowanie innych produktów.⁹

Lek Citrolyt jest przeciwwskazany w następujących stanach związanych z układem moczowym:¹⁰

• kamica dróg moczowych o mieszanym składzie (np. fosforanowo-amonowo-magnezowa)
• hiperkaliemia (hiperpotasemia) i współistniejąca z nią przewlekła niewydolność nerek przebiegająca z azotemią lub oligurią (wartość GFR<0,7 ml/minutę)
• oliguria, anuria
• zakażenia dróg moczowych
• alkaloza metaboliczna

¹⁰

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Preparaty zawierające kwas cytrynowy, w szczególności Citrolyt, są przeciwwskazane u pacjentów z:^{11 12}

• zastoinową niewydolnością serca (CitraFleet)
• niewydolnością serca po przebytym zawale serca (Citrolyt)
• chorobą niedokrwienną serca (Citrolyt)
• niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym (Citrolyt)

^{11 12}

Inne stany kliniczne

Dodatkowe przeciwwskazania obejmują:^{13 14 15}

• ciężkie lub ostre odwodnienie (CitraFleet, Citrolyt)
• rabdomiolizę – produkty przeczyszczające mogą indukować rabdomiolizę i tym samym nasilać ten stan (CitraFleet)
• zaburzenia czynności wątroby (Citrolyt)
• zatrucie glinem (Citrolyt)
• niewyrównaną cukrzycę (Citrolyt)
• choroby, w których wskazane jest ograniczenie podawania sodu (Citrolyt)
• stan nieprzytomności pacjenta (Clensia)

^{13 14 15}

Przeciwwskazania związane z ciążą i laktacją

W przypadku preparatu Citrolyt, ciąża i okres karmienia piersią stanowią przeciwwskazanie. Produkt ten może być stosowany w okresie ciąży i karmienia piersią jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności do suplementacji cytrynianem sodu, cytrynianem potasu i kwasem cytrynowym, gdy w opinii lekarza korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu.¹⁶

Interakcje lekowe stanowiące przeciwwskazania

Istotne są również przeciwwskazania związane z jednoczesnym stosowaniem innych leków:¹⁷

• Stosowanie produktów zawierających potas i produktów leczniczych moczopędnych oszczędzających potas (Citrolyt)
• Jednoczesne leczenie lekami zmniejszającymi perystaltykę jelit lub w przypadku zwolnionego pasażu jelitowego (Citrolyt)

¹⁷

Szczególne przeciwwskazania dla konkretnych preparatów

CitraFleet (0,01 g + 3,5 g + 10,97 g)/butelkę lub saszetkę

CitraFleet jako preparat zawierający kwas cytrynowy (10,97 g), sodu pikosiarczan (0,01 g) oraz magnezu tlenek lekki (3,50 g) wykazuje przeciwwskazania związane ze stanem przewodu pokarmowego, niewydolnością krążenia oraz rabdomiolizą. Należy zwrócić szczególną uwagę na przeciwwskazania związane z chorobami zapalnymi jelit, takimi jak choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie okrężnicy.¹⁸

Citrolyt (46,4 g + 39,1 g + 14,5 g)/100 g

Citrolyt, zawierający kwas cytrynowy jednowodny (14,5 g/100 g) w połączeniu z cytrynianem potasu jednowodnym (46,4 g/100 g) i cytrynianem sodu dwuwodnym (39,1 g/100 g), posiada najbardziej rozbudowany profil przeciwwskazań. Obejmują one zaburzenia układu moczowego, sercowo-naczyniowego, metaboliczne oraz związane z przewodem pokarmowym. Szczególnie istotne są przeciwwskazania związane z niewydolnością nerek i hiperkaliemią, co wiąże się z dużą zawartością potasu w preparacie.¹⁹

Clensia, proszek do sporządzania roztworu doustnego

W przypadku preparatu Clensia, zawierającego w saszetce B kwas cytrynowy bezwodny (0,813 g) wraz z innymi substancjami, przeciwwskazania koncentrują się głównie na stanach związanych z patologiami przewodu pokarmowego, takimi jak niedrożność czy perforacja. Lek ten nie powinien być stosowany u pacjentów nieprzytomnych.²⁰

Podsumowanie praktyczne dla lekarzy

Przepisując preparaty zawierające kwas cytrynowy, należy zwrócić szczególną uwagę na następujące grupy pacjentów:^{21 22 23}

• Pacjenci z chorobami zapalnymi jelit (szczególnie w fazie aktywnej)
• Pacjenci z niewydolnością nerek (szczególnie ciężką)
• Pacjenci z chorobami sercowo-naczyniowymi (niewydolność serca, choroba niedokrwienna, niekontrolowane nadciśnienie)
• Pacjenci z patologiami przewodu pokarmowego (niedrożność, owrzodzenia, opóźnione opróżnianie żołądka)
• Pacjenci z zaburzeniami elektrolitowymi (szczególnie hiperkaliemia)
• Pacjenci odwodnieni
• Pacjenci z rabdomiolizą
• Kobiety w ciąży i karmiące (szczególnie w przypadku Citrolytu)

^{21 22 23}

Przy przepisywaniu preparatów zawierających kwas cytrynowy należy zawsze dokładnie ocenić stan kliniczny pacjenta oraz potencjalne interakcje z innymi stosowanymi lekami, szczególnie w przypadku pacjentów z wielochorobowością, u których ryzyko wystąpienia przeciwwskazań jest zwiększone.²⁴