Działania niepożądane
Indometacyna

Działania niepożądane indometacyny – wprowadzenie

Indometacyna jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ) o silnym działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Stosowana jest w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym doustnej (tabletki), miejscowej (aerozol) oraz okulistycznej (krople do oczu). Jak każdy lek, indometacyna może powodować szereg działań niepożądanych, których charakter i nasilenie zależą od drogi podania, dawki oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta.¹

Systemowe działania niepożądane

Zaburzenia żołądka i jelit

Zaburzenia żołądka i jelit należą do najczęstszych działań niepożądanych towarzyszących stosowaniu indometacyny, szczególnie w postaci doustnej. Obejmują one szereg objawów, od łagodnych dolegliwości po poważne powikłania mogące zagrażać życiu. Do najważniejszych należą:²

• Dolegliwości dyspeptyczne: nudności, wymioty, brak łaknienia, wzdęcia
• Bóle: nadbrzusza, brzucha
• Zaburzenia rytmu wypróżnień: zaparcia, biegunka
• Stany zapalne: zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej

³

Poważniejsze powikłania ze strony przewodu pokarmowego, które mogą wystąpić podczas terapii indometacyną, to:⁴

• Owrzodzenia – mogą wystąpić w każdym odcinku przewodu pokarmowego, prowadząc nawet do zwężenia lub niedrożności
• Krwawienia – z przewodu pokarmowego, w tym z esicy (nawet bez wyraźnego owrzodzenia czy uchyłka)
• Perforacja – przebicie ściany przewodu pokarmowego, szczególnie niebezpieczne u pacjentów z istniejącą patologią (rak, uchyłek)
• Zaostrzenie istniejących chorób zapalnych jelit – u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego lub chorobą Leśniowskiego-Crohna

⁵

Szczególnie narażoną grupą są pacjenci w podeszłym wieku, u których krwawienie z przewodu pokarmowego i perforacja mogą prowadzić nawet do zgonu. W przypadku wystąpienia krwawienia z przewodu pokarmowego należy natychmiast odstawić indometacynę (Metindol Retard). Ryzyko występowania działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego można zmniejszyć podając indometacynę razem z posiłkiem, mlekiem lub lekiem zobojętniającym kwaśną treść przewodu pokarmowego.⁶

Zaburzenia układu nerwowego

Indometacyna może powodować szereg objawów neurologicznych o różnym nasileniu. Najczęściej zgłaszanymi są:⁷

• Ból głowy – można mu zapobiegać rozpoczynając leczenie od małej dawki i zwiększając ją powoli
• Zawroty głowy
• Uczucie pustki w głowie

⁸

Objawy te zwykle ustępują w trakcie kontynuacji leczenia lub po zmniejszeniu dawek. Jeśli pomimo redukcji dawki ból głowy utrzymuje się, należy rozważyć odstawienie leku. Do rzadszych, ale poważniejszych zaburzeń neurologicznych związanych ze stosowaniem indometacyny należą:⁹

• Aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – występuje szczególnie u pacjentów ze schorzeniami autoimmunologicznymi (toczeń rumieniowaty, mieszana choroba tkanki łącznej); objawia się sztywnością karku, bólami głowy, nudnościami, wymiotami, gorączką oraz zaburzeniami orientacji
• Zaburzenia świadomości: zawroty głowy, zaburzenia mowy, omdlenia, śpiączka, dezorientacja, senność
• Zaburzenia neurologiczne: drgawki, parestezje (zaburzenia czucia), neuropatia obwodowa, nasilenie napadów padaczki, parkinsonizm, ruchy mimowolne
• Obrzęk mózgu – stan zagrażający życiu

¹⁰

Większość tych objawów ma charakter przemijający i ustępuje w trakcie leczenia, jednak w niektórych przypadkach mogą prowadzić do konieczności przerwania terapii indometacyną.¹¹

Zaburzenia psychiczne

Indometacyna może wpływać na stan psychiczny pacjenta, powodując:¹²

• Dezorientację
• Bezsenność
• Depersonalizację – zaburzenia postrzegania własnej osoby
• Omamy
• Depresję
• Niepokój i pobudzenie

¹³

Podobnie jak w przypadku objawów neurologicznych, zaburzenia psychiczne są najczęściej przemijające i ustępują w trakcie leczenia. Niekiedy jednak mogą stanowić wskazanie do przerwania terapii indometacyną.¹⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Indometacyna może powodować poważne zaburzenia czynności wątroby, w tym:¹⁵

• Zastój żółci
• Żółtaczkę
• Zapalenie wątroby – w skrajnych przypadkach mogące prowadzić do zgonu

¹⁶

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Do istotnych działań niepożądanych indometacyny związanych z układem moczowym należą:¹⁷

• Krwiomocz – obecność krwi w moczu
• Białkomocz – obecność białka w moczu
• Śródmiąższowe zapalenie nerek
• Zespół nerczycowy
• Niewydolność nerek

¹⁸

Szczególnie narażeni są pacjenci z już istniejącymi zaburzeniami czynności nerek i/lub wątroby, u których indometacyna może spowodować pogorszenie funkcji tych narządów.¹⁹

Zaburzenia serca i naczyń

Indometacyna, podobnie jak inne NLPZ, może wpływać na układ sercowo-naczyniowy, powodując:²⁰

• Tachykardię – przyspieszenie czynności serca
• Zaburzenia rytmu serca
• Kołatania serca
• Niewydolność serca

²¹

Zaburzenia naczyniowe związane ze stosowaniem indometacyny obejmują:²²

• Nadciśnienie tętnicze
• Niedociśnienie
• Uderzenia gorąca
• Zapalenie naczyń

²³

Warto zaznaczyć, że badania kliniczne i dane epidemiologiczne wskazują, iż stosowanie niektórych NLPZ, w tym indometacyny, szczególnie długotrwale i w dużych dawkach, może wiązać się z niewielkim zwiększeniem ryzyka zatorów tętnic, takich jak zawał serca czy udar mózgu.²⁴

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Indometacyna może powodować potencjalnie poważne zaburzenia hematologiczne, takie jak:^{25 26}

• Małopłytkowość – zmniejszenie liczby płytek krwi
• Leukopenia – zmniejszenie liczby białych krwinek
• Neutropenia – zmniejszenie liczby neutrofili
• Niedokrwistość aplastyczna i hemolityczna
• Agranulocytoza – praktycznie całkowity brak granulocytów we krwi
• Zahamowanie czynności szpiku kostnego
• Zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC) – poważne zaburzenie krzepnięcia, objawiające się wybroczynami, siniakami i plamicą

²⁷

U niektórych pacjentów może wystąpić niedokrwistość spowodowana krwawieniem z przewodu pokarmowego (jawnym lub utajonym).²⁸

Zaburzenia układu oddechowego

Indometacyna może powodować następujące zaburzenia układu oddechowego:^{29 30 31}

• Eozynofilia płucna – zwiększenie liczby eozynofilów w płucach
• Krwawienie z nosa
• Skurcz oskrzeli – szczególnie u pacjentów z astmą lub innymi chorobami alergicznymi w wywiadzie
• Astma
• Podrażnienie układu oddechowego – przy wziewnym zastosowaniu produktu

^{32 33}

Zaburzenia układu immunologicznego

Indometacyna może powodować różne reakcje nadwrażliwości, w tym:^{34 35 36}

• Reakcje alergiczne niespecyficzne
• Anafilaksja – nagła, uogólniona reakcja alergiczna mogąca zagrażać życiu
• Zwiększona reaktywność układu oddechowego: astma, nasilenie astmy, skurcz oskrzeli, duszność
• Reakcje skórne: wysypki różnego typu, świąd, pokrzywka, plamica, obrzęk naczynioruchowy
• Kontaktowe zapalenie skóry – przy miejscowym stosowaniu
• Ciężkie dermatozy z tworzeniem pęcherzy i złuszczaniem się naskórka, w tym rumień wielopostaciowy i nekroliza naskórka

^{37 38}

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Oprócz reakcji skórnych o podłożu alergicznym, indometacyna może powodować także inne dermatologiczne działania niepożądane, takie jak:^{39 40 41}

• Świąd
• Pokrzywka
• Obrzęk naczynioruchowy
• Nadwrażliwość na światło
• Rumień guzowaty
• Wysypki różnego typu
• Złuszczające zapalenie skóry
• Ciężkie reakcje skórne: zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy, toksyczna nekroliza naskórka
• Utrata włosów
• Nasilenie łuszczycy – szczególnie po miejscowym zastosowaniu
• Miejscowe reakcje skórne przy stosowaniu zewnętrznym: zaczerwienienie, świąd, pieczenie, wysypka, bąble

^{42 43}

Zaburzenia narządów zmysłów

Indometacyna może powodować szereg zaburzeń dotyczących narządu wzroku i słuchu:^{44 45 46}

• Zaburzenia słuchu: szumy uszne, zaburzenia słuchu, głuchota
• Zaburzenia widzenia: nieostre widzenie, podwójne widzenie, zaburzenia widzenia
• Zapalenie nerwu wzrokowego
• Ból oczodołu i okolicy oczodołu
• Złogi w obrębie rogówki – u pacjentów długotrwale przyjmujących indometacynę
• Zmiany w obrębie siatkówki i plamki

⁴⁷

W przypadku stosowania indometacyny w postaci kropli do oczu (Indocollyre 0,1%) mogą wystąpić dodatkowe działania niepożądane okulistyczne:⁴⁸

• Zapalenie rogówki
• Owrzodzenie rogówki
• Perforacja rogówki – szczególnie u pacjentów z uszkodzoną rogówką
• Przemijające pieczenie i kłucie
• Nadwrażliwość na światło
• Uszkodzenie nabłonka rogówki (np. punkcikowate zapalenie rogówki)
• Zwiększone ciśnienie wewnątrzgałkowe
• Dyskomfort i ból oka
• Uczucie ciała obcego w oku
• Obrzęk powiek, rogówki, oka
• Podrażnienie oka
• Przekrwienie spojówek, oka
• Zwiększone łzawienie

⁴⁹

Pozostałe zaburzenia

Do innych istotnych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem indometacyny należą:^{50 51 52 53 54 55}

• Zaburzenia ogólne: uczucie zmęczenia, złe samopoczucie, bóle w klatce piersiowej, nadmierne pocenie się, obrzęki
• Zaburzenia metaboliczne: hiperglikemia (podwyższony poziom glukozy we krwi), hiperkaliemia (podwyższony poziom potasu we krwi)
• Zaburzenia układu rozrodczego: krwawienie z dróg rodnych, zmiany w obrębie piersi (powiększenie, zwiększona tkliwość, ginekomastia)
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: osłabienie mięśni, przyspieszenie procesów degeneracyjnych chrząstki
• Zaburzenia infekcyjne: zapalenie spojówek

^{56 57}

Częstość występowania działań niepożądanych indometacyny

Poniższa tabela prezentuje zestawienie działań niepożądanych indometacyny wraz z częstością ich występowania oraz krótkim opisem. Dane zebrano z charakterystyk produktów leczniczych Elmetacin, Indocollyre 0,1% oraz Metindol Retard.<sup data-drug="Elmetacin" data-section="Działania niepożądane" title="Po zastosowaniu produktu leczniczego zgłoszono następujące działania niepożądane. Częstość występowania określono jako: Często ≥1 % do <10 %, Niezbyt często ≥ 0,1 % do < 1 %, Rzadko ≥ 0,01% do <0,1 %, Bardzo rzadko 58 <sup data-drug="Indocollyre 0,1%" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane przedstawiono wg klasyfikacji układów i narządów oraz częstości występowania. Częstość występowania działań niepożądanych określono w następujący sposób: bardzo często (≥ 1/10), często (≥ 1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥ 1/1000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1000), bardzo rzadko (59 ⁶⁰

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem indometacyny, należy rozważyć następujące kroki:⁶¹

• Zmniejszenie dawki – często pierwsze działanie, szczególnie przy objawach neurologicznych (bóle głowy, zawroty głowy)
• Odstawienie leku – konieczne w przypadku ciężkich działań niepożądanych (krwawienie z przewodu pokarmowego, ciężkie reakcje skórne, niewydolność wątroby czy nerek)
• Wdrożenie odpowiedniego leczenia objawowego lub przyczynowego
• Profilaktyka – przyjmowanie leku z posiłkiem, mlekiem lub lekami zobojętniającymi (szczególnie w przypadku objawów żołądkowo-jelitowych)

⁶²

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem:^{63 64 65}

Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych
Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
Al. Jerozolimskie 181C
02-222 Warszawa
Tel.: +48 22 49 21 301
Faks: +48 22 49 21 309
Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za dany produkt leczniczy.⁶⁶