Właściwości farmakodynamiczne
Fenoksymetylopenicylina

Charakterystyka ogólna fenoksymetylopenicyliny

Fenoksymetylopenicylina należy do grupy farmakoterapeutycznej antybiotyków beta-laktamowych, a dokładniej do podgrupy penicylin wrażliwych na β-laktamazę. Substancja ta jest dostępna jako sól potasowa (Phenoxymethylpenicillinum potassium) lub w postaci fenoksymetylopenicyliny benzatynowej lecytynowanej (Benzathini phenoxymethylpenicillinum). Zgodnie z klasyfikacją ATC substancja oznaczona jest kodem J01CE02.¹²

Mechanizm działania fenoksymetylopenicyliny

Fenoksymetylopenicylina jest penicyliną przeznaczoną do stosowania doustnego, charakteryzującą się silnym działaniem przeciwbakteryjnym. Jej mechanizm działania polega na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii, co prowadzi do efektu bakteriobójczego wobec wrażliwych, aktywnie rozmnażających się drobnoustrojów.³⁴

Na podstawie dostępnych danych farmakokinetyczno-farmakodynamicznych wiadomo, że w przypadku antybiotyków beta-laktamowych, do których należy fenoksymetylopenicylina, efekt działania jest głównie zależny od czasu, w którym stężenie antybiotyku w surowicy utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego dla danego patogenu (T>MIC).^MIC).”>5

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Zakres działania przeciwbakteryjnego fenoksymetylopenicyliny jest zbliżony do zakresu działania benzylopenicyliny (penicyliny G). Substancja wykazuje aktywność wobec szerokiego spektrum drobnoustrojów, w tym bakterii Gram-dodatnich i niektórych Gram-ujemnych.⁶

Bakterie wrażliwe na fenoksymetylopenicylinę

Spektrum działania fenoksymetylopenicyliny obejmuje następujące wrażliwe drobnoustroje:⁷⁸

• Paciorkowce grup A, C, G, H, L i M
• Streptococcus pneumoniae (pneumokoki)
• Gronkowce niewytwarzające penicylinazy
• Neisseriae spp.
• Erysipelothrix rhusiopathiae
• Listeria spp.
• Corynebacterium spp., w tym Corynebacterium diphteriae
• Bacillus anthracis
• Actinomycetes spp.
• Streptobacillus spp.
• Pasteurella multocida
• Spirillum minus
• Krętki i inne drobnoustroje spiralne:
  • Leptospira spp.
  • Treponema spp.
  • Borrelia spp., w tym Borrelia burgdorferi i Borrelia Vincenti
• Bakterie beztlenowe:
  • Peptococcus spp.
  • Peptostreptococcus spp.
  • Rodzaj Clostridium (wybrane gatunki)
  • Rodzaj Fusobacterium
• Capnocytophaga canimorsus
• Wrzecionowce

⁹¹⁰

Bakterie średniowrażliwe na fenoksymetylopenicylinę

Do drobnoustrojów o średniej wrażliwości na fenoksymetylopenicylinę należy Haemophilus influenzae. Należy zaznaczyć, że zakażenia wywoływane przez szczepy Haemophilus influenzae niewytwarzające beta-laktamazy mogą być leczone za pomocą wysokich dawek fenoksymetylopenicyliny.¹¹

Bakterie oporne na fenoksymetylopenicylinę

Wśród szczepów enterokoków (grupa D paciorkowców) tylko niektóre są wrażliwe na działanie fenoksymetylopenicyliny.¹²

Do mikroorganizmów opornych na fenoksymetylopenicylinę należą:¹³

• Gronkowce (wytwarzające penicylinazę)
• Enterokoki (większość szczepów)
• Moraxella catarrhalis
• Bakterie jelitowe Gram-ujemne
• Pseudomonas spp.
• Legionella spp.
• Bacteroides fragilis
• Clostridium difficile
• Mykoplazma spp.
• Chlamydia spp.

¹⁴

Oporność bakteryjna na fenoksymetylopenicylinę

Występowanie oporności

Wśród pneumokoków oporność na fenoksymetylopenicylinę występuje na poziomie 1-10%. W przypadku Haemophilus influenzae oporność jest zjawiskiem częstym i przekracza 10% badanych szczepów.^{10%) w przypadku Haemophilus influenzae.”>15}

Należy podkreślić, że pneumokoki oporne na penicylinę wykazują również oporność na fenoksymetylopenicylinę. Stopień rozpowszechnienia oporności może różnić się w zależności od położenia geograficznego, dlatego zaleca się uzyskanie informacji dotyczących lokalnej sytuacji epidemiologicznej z odpowiedniego laboratorium mikrobiologicznego.¹⁶

Mechanizmy oporności

Bakterie mogą nabywać oporność na fenoksymetylopenicylinę poprzez różne mechanizmy:¹⁷

1. Synteza beta-laktamaz – bakterie mogą wytwarzać enzymy (beta-laktamazy), które hydrolizują pierścień beta-laktamowy penicyliny, unieczyniając antybiotyk. Niektóre z tych enzymów mogą być hamowane przez kwas klawulanowy.
2. Zmiana struktury białek wiążących penicylinę (PBP) – drobnoustroje mogą wytwarzać zmienione białka wiążące penicylinę (ang. Penicillin Binding Proteins), które wykazują mniejsze powinowactwo do antybiotyków beta-laktamowych.

Warto zauważyć, że oporność na fenoksymetylopenicylinę jest często zależna od plazmidu, co oznacza, że geny odpowiedzialne za mechanizmy oporności mogą być przekazywane pomiędzy bakteriami.¹⁸

Oporność krzyżowa

Między antybiotykami beta-laktamowymi, do których zaliczają się penicyliny i cefalosporyny, występuje zjawisko oporności krzyżowej. Oznacza to, że bakterie oporne na jeden antybiotyk z tej grupy mogą wykazywać oporność również na inne antybiotyki beta-laktamowe.¹⁹