Działania niepożądane
Drospirenon

Działania niepożądane drospirenonu

Drospirenon jest składnikiem aktywnym stosowanym w wielu preparatach hormonalnych, zarówno antykoncepcyjnych, jak i stosowanych w hormonalnej terapii zastępczej. Substancja ta należy do grupy syntetycznych progestagenów o działaniu przeciwandrogenowym i przeciwmineralokortykoidowym. Profil działań niepożądanych drospirenonu jest zróżnicowany i zależy od dawki, postaci oraz kombinacji z innymi substancjami aktywnymi.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej występujących działań niepożądanych związanych ze stosowaniem drospirenonu należą:^{10%) oraz podczas pierwszych kilku cykli leczenia, krwawienie i plamienie (>10%). Nieregularność krwawień zwykle mija przy kontynuacji leczenia.”>23}

• Bóle piersi (>10%)
• Krwawienia i plamienia, zwłaszcza w pierwszych kilku cyklach (>10%)
• Zaburzenia miesiączkowania
• Bóle głowy
• Zmiany nastroju i chwiejność emocjonalna
• Nudności
• Trądzik
• Zatrzymanie płynów

Warto zaznaczyć, że nieregularności krwawień zwykle ustępują przy kontynuacji leczenia, a częstość występowania krwawień zmniejsza się w toku terapii.⁴⁵

Ciężkie działania niepożądane

Szczególną uwagę należy zwrócić na potencjalnie poważne działania niepożądane związane ze stosowaniem drospirenonu:⁶

• Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (VTE) – zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna
• Tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe (ATE) – zawał serca, udar, przemijający napad niedokrwienny
• Nadciśnienie tętnicze
• Nowotwory wątroby
• Hiperkaliemia – zwłaszcza u pacjentek z nadciśnieniem lub niewydolnością nerek
• Zaburzenia czynności wątroby – mogące wymagać przerwania stosowania produktu

Ryzyko wystąpienia zakrzepicy żylnej i tętniczej oraz zdarzeń zakrzepowo-zatorowych jest zwiększone u kobiet stosujących złożone hormonalne środki antykoncepcyjne zawierające drospirenon.⁷

Układy i narządy dotknięte działaniami niepożądanymi

Zaburzenia układu krzepnięcia i układu sercowo-naczyniowego

Stosowanie drospirenonu, szczególnie w połączeniu z etynyloestradiolem, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych. Badania WHI (Women’s Health Initiative) wykazały następujące zależności:⁸

• Złożona, doustna estrogenowo-progestagenowa HTZ (hormonalna terapia zastępcza) zwiększa ryzyko VTE 2,3-krotnie
• W wieku 50-59 lat dodatkowe ryzyko to 5 przypadków VTE na 1000 kobiet stosujących HTZ przez 5 lat
• Ryzyko udaru niedokrwiennego wzrasta 1,3-krotnie
• W wieku 50-59 lat dodatkowe ryzyko to 3 przypadki udaru na 1000 kobiet stosujących HTZ przez 5 lat

Ponadto, specyficzne właściwości drospirenonu mogą wpływać na układ sercowo-naczyniowy:⁹

• Niewydolność serca
• Trzepotanie przedsionków
• Wydłużenie odstępu QT
• Kardiomegalia
• Zwiększenie stężenia aldosteronu we krwi

Zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne

Drospirenon wykazuje działanie przeciwmineralokortykoidowe, które może prowadzić do następujących zaburzeń:¹⁰¹¹

• Hiperkaliemia
• Hiponatremia
• Zmiana masy ciała (zwiększenie lub zmniejszenie)
• Zaburzenia apetytu
• Hiperlipidemia

Zaburzenia psychiczne i neurologiczne

Preparaty zawierające drospirenon mogą wpływać na nastrój i funkcje poznawcze, powodując:¹²¹³

• Depresję
• Chwiejność emocjonalną
• Nerwowość
• Zaburzenia snu
• Niepokój
• Zmiany libido (zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie)
• Bóle głowy
• Parestezje
• Zaburzenia koncentracji
• Zawroty głowy

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

Drospirenon wpływa na układ rozrodczy, powodując szereg działań niepożądanych:¹⁴¹⁵

• Ból piersi i tkliwość piersi
• Powiększenie piersi
• Zaburzenia miesiączkowania (nieregularne krwawienia, krwotok miesiączkowy, brak miesiączki)
• Kandydoza pochwy i zapalenie pochwy
• Upławy
• Suchość pochwy
• Ból w obrębie miednicy
• Powiększenie mięśniaków macicy
• Torbiele jajnika
• Łagodne nowotwory piersi
• Dysplazja piersi

Należy zwrócić szczególną uwagę na zwiększone ryzyko raka piersi:¹⁶

• U kobiet stosujących złożoną terapię estrogenowo-progestagenową przez ponad 5 lat, ryzyko zdiagnozowania raka piersi wzrasta 2-krotnie
• U pacjentek stosujących wyłącznie terapię estrogenową ryzyko wzrasta w mniejszym stopniu
• Poziom ryzyka zależy od czasu stosowania HTZ

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Wśród działań niepożądanych dotyczących skóry wymienia się:¹⁷¹⁸

• Trądzik
• Łysienie
• Świąd
• Wysypka
• Hirsutyzm (nadmierne owłosienie)
• Suchość skóry
• Łojotok
• Rumień guzowaty
• Rumień wielopostaciowy
• Ostuda (przebarwienia skóry)

Zaburzenia żołądka i jelit

Preparaty zawierające drospirenon mogą powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego:¹⁹

• Ból brzucha
• Nudności
• Wymioty
• Biegunka
• Zaparcia
• Wzdęcia
• Suchość w jamie ustnej
• Zaburzenia smaku

Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych w różnych grupach pacjentów

Wpływ wieku na ryzyko działań niepożądanych

Wiek jest istotnym czynnikiem wpływającym na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych drospirenonu. Zgodnie z danymi z badań:²⁰²¹

• U kobiet w wieku 50 lat rozpoczynających złożoną HTZ, po 5 latach leczenia występuje dodatkowych 8 przypadków raka piersi na 1000 kobiet
• Po 10 latach leczenia liczba ta wzrasta do 20,8 dodatkowych przypadków na 1000 kobiet
• Ryzyko zakrzepicy żylnej i tętniczej oraz zdarzeń zakrzepowo-zatorowych wzrasta wraz z wiekiem
• Ryzyko udaru mózgu związane z HTZ również zależy od wieku pacjentki

Pacjentki z nadciśnieniem tętniczym

U kobiet z nadciśnieniem tętniczym stosujących drospirenon zaobserwowano specyficzne działania niepożądane:²²

• Hiperkaliemia
• Niewydolność serca
• Trzepotanie przedsionków
• Wydłużenie odstępu QT
• Kardiomegalia
• Zwiększenie stężenia aldosteronu we krwi

U pacjentek w wieku powyżej 60 lat stosujących złożoną estrogenowo-progestagenową HTZ ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej jest nieznacznie podwyższone.²³

Pacjentki z czynnikami ryzyka chorób zakrzepowo-zatorowych

Ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych jest szczególnie wysokie u kobiet z dodatkowymi czynnikami ryzyka:²⁴

• Wystąpienie przypadków zakrzepicy jest najbardziej prawdopodobne w pierwszym roku stosowania terapii hormonalnej
• Ryzyko VTE wzrasta 1,3-3 krotnie przy stosowaniu HTZ
• Złożona, doustna estrogenowo-progestagenowa HTZ zwiększa ryzyko VTE 2,3-krotnie

Tabela działań niepożądanych drospirenonu

Poniższa tabela przedstawia szczegółowy wykaz działań niepożądanych drospirenonu w zależności od częstości ich występowania. Klasyfikacja działań niepożądanych została oparta na danych z charakterystyk produktów leczniczych zawierających drospirenon.

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Ryzyko chorób zakrzepowo-zatorowych

Najpoważniejsze niebezpieczeństwo związane ze stosowaniem drospirenonu dotyczy zwiększonego ryzyka zakrzepicy żylnej i tętniczej:²⁵²⁶

• Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (VTE) – zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna
• Tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe (ATE) – zawał serca, udar mózgu
• Ryzyko VTE jest 1,3-3 razy większe przy stosowaniu hormonalnej terapii
• Największe ryzyko występuje w pierwszym roku stosowania
• Ryzyko udaru niedokrwiennego wzrasta do 1,5 razy

Powikłania zakrzepowo-zatorowe mogą mieć poważne konsekwencje zdrowotne, w tym trwałą niepełnosprawność a nawet zgon. Dlatego tak ważne jest rozpoznanie wczesnych objawów i natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego leczenia.²⁷

Ryzyko chorób nowotworowych

Stosowanie produktów zawierających drospirenon wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nowotworów:²⁸²⁹

• Rak piersi:
  • U kobiet stosujących złożoną terapię estrogenowo-progestagenową przez ponad 5 lat, ryzyko zdiagnozowania raka piersi wzrasta 2-krotnie
  • Po 5 latach stosowania złożonej HTZ pojawia się dodatkowych 8 przypadków raka piersi na 1000 kobiet
  • Po 10 latach liczba ta wzrasta do 20,8 dodatkowych przypadków na 1000 kobiet
• Rak błony śluzowej trzonu macicy:
  • Stosowanie wyłącznie estrogenowej HTZ u kobiet z zachowaną macicą zwiększa ryzyko raka endometrium
  • Wzrost ryzyka wynosi od 5 do 55 dodatkowych przypadków na każde 1000 kobiet w wieku 50-65 lat, w zależności od czasu trwania terapii i dawki estrogenu
  • Dołączenie progestagenu (drospirenonu) na co najmniej 12 dni cyklu może zapobiec temu wzrostowi ryzyka
• Rak jajnika:
  • Stosowanie HTZ obejmującej jedynie estrogeny lub skojarzenie estrogenów z progestagenami wiąże się z nieznacznie zwiększonym ryzykiem rozpoznania nowotworu jajnika
  • Metaanaliza 52 badań epidemiologicznych wykazała zwiększone ryzyko nowotworu jajnika u kobiet aktualnie stosujących HTZ w porównaniu do kobiet, które nigdy nie stosowały HTZ (RW 1,43%, 95% PU 1,31-1,56)
  • U kobiet w wieku 50-54 lat stosowanie HTZ przez 5 lat może spowodować 1 dodatkowe rozpoznanie na 2000 stosujących

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Drospirenon może wpływać na układ sercowo-naczyniowy, powodując:³⁰³¹

• Nieznaczne podwyższenie ryzyka choroby wieńcowej u pacjentek w wieku powyżej 60 lat stosujących złożoną estrogenowo-progestagenową HTZ
• Hiperkaliemię – szczególnie u kobiet z nadciśnieniem lub zaburzeniami czynności nerek
• Niewydolność serca, trzepotanie przedsionków, wydłużenie odstępu QT, kardiomegalię
• Nadciśnienie tętnicze lub jego nasilenie

Działanie przeciwmineralokortykoidowe drospirenonu może prowadzić do zwiększenia stężenia potasu w surowicy, co jest szczególnie niebezpieczne u pacjentek z czynnikami ryzyka hiperkaliemii, takimi jak zaburzenia czynności nerek, stosowanie leków oszczędzających potas czy inhibitorów ACE.³²

Zaburzenia wątroby

Stosowanie drospirenonu może wiązać się z zaburzeniami czynności wątroby:³³

• Ostre lub przewlekłe zaburzenia czynności wątroby
• Nieprawidłowe wyniki testów czynnościowych wątroby
• Nowotwory wątroby (rzadko)
• W przypadku ciężkich zaburzeń może być konieczne przerwanie stosowania produktu do czasu normalizacji parametrów wątrobowych

Ryzyko zaburzeniach psychicznych

Stosowanie drospirenonu może powodować lub nasilać zaburzenia psychiczne:³⁴

• Depresja
• Chwiejność emocjonalna
• Nerwowość
• Zaburzenia snu
• Niepokój
• Zmniejszenie libido

Należy uważnie monitorować stan psychiczny pacjentek, zwłaszcza tych z historią depresji lub innych zaburzeń psychicznych.

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Częstotliwość występowania działań niepożądanych związanych z drospirenonem jest różna. Poniżej przedstawiono działania niepożądane zależnie od częstości ich występowania:

Bardzo częste działania niepożądane (≥1/10)

• Ból piersi
• Krwawienia i plamienia (zwłaszcza w pierwszych kilku cyklach)

Częste działania niepożądane (≥1/100 do <1/10)

• Ból głowy
• Chwiejność emocjonalna
• Depresja
• Nudności
• Ból brzucha
• Zaburzenia miesiączkowania
• Upławy
• Trądzik
• Zwiększenie lub zmniejszenie masy ciała
• Osłabienie

Niezbyt częste działania niepożądane (≥1/1000 do <1/100)

• Nadwrażliwość
• Nerwowość
• Zaburzenia snu
• Parestezje
• Zawroty głowy
• Migrena
• Palpitacje
• Nadciśnienie tętnicze
• Wymioty
• Biegunka
• Zaparcia
• Powiększenie brzucha
• Łysienie
• Świąd
• Wysypka
• Powiększenie piersi
• Ból w kończynach
• Ból pleców
• Bóle stawów
• Kurcze mięśni
• Zaburzenia dróg moczowych
• Zakażenia dróg moczowych
• Kandydoza pochwy
• Obrzęk miejscowy

Rzadkie działania niepożądane (≥1/10000 do <1/1000)

• Niedokrwistość
• Trombocytemia
• Reakcje alergiczne
• Astma
• Zaostrzenie objawów dziedzicznego i nabytego obrzęku naczynioruchowego
• Hiperkaliemia
• Hiponatremia
• Hiperlipidemia
• Niepokój
• Zmniejszenie libido
• Zawroty głowy pochodzenia błędnikowego
• Szum w uszach
• Niewydolność serca
• Trzepotanie przedsionków
• Wydłużenie odstępu QT
• Tachykardia
• Zator
• Zakrzepica żył
• Zakrzepowe zapalenie żył
• Niedociśnienie tętnicze
• Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa
• Tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe
• Duszność
• Kamica żółciowa
• Hirsutyzm
• Choroby włosów
• Rumień guzowaty
• Rumień wielopostaciowy
• Ból mięśniowy
• Rak piersi
• Hiperplazja endometrium
• Łagodny nowotwór macicy
• Dysplazja piersi
• Zaburzenia macicy
• Zaburzenia jajników
• Zaburzenia szyjki macicy
• Ból miednicy
• Zapalenie pochwy
• Suchość pochwy
• Uogólnione obrzęki
• Ból w klatce piersiowej
• Złe samopoczucie
• Wzmożona potliwość
• Dreszcze

Należy podkreślić, że częstotliwość występowania działań niepożądanych może się różnić w zależności od postaci leku, dawki drospirenonu oraz indywidualnych czynników ryzyka pacjentki.