Właściwości farmakodynamiczne
Cyklopentolat

Właściwości farmakodynamiczne cyklopentolatu

Cyklopentolat, substancja czynna preparatu Cykloftyal, jest zaklasyfikowany do grupy farmakoterapeutycznej leków rozszerzających źrenicę, a dokładniej do preparatów przeciwcholinergicznych (kod ATC: S01FA04). Chlorowodorek cyklopentolatu działa jako środek cholinolityczny, którego główny mechanizm działania polega na blokowaniu receptorów muskarynowych acetylocholiny, co pozwala na określenie go również jako antagonisty receptorów muskarynowych.¹

Działanie farmakologiczne na poziomie oka

Na poziomie oka, cyklopentolat jako środek cholinolityczny wykazuje trzy główne typy działania farmakologicznego:²

• Porażenie mięśnia okrężnego tęczówki – powoduje rozszerzenie źrenic (mydriazę) bez odruchowej odpowiedzi na stymulację świetlną siatkówki lub na konwergencję
• Porażenie akomodacji (cykloplegia) – prowadzi do utraty ostrości widzenia do bliży bez wpływu na ostrość widzenia do dali
• Zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego – następuje poprzez zmniejszenie odpływu cieczy wodnistej oka, bez wpływu na szybkość jej produkcji

³

Zastosowanie kliniczne w stanach zapalnych oka

Właściwości farmakodynamiczne cyklopentolatu pozwalają na jego wykorzystanie w leczeniu stanów zapalnych wnętrza gałki ocznej. Mydriaza wywoływana przez cyklopentolat ma zastosowanie w przypadkach zapalenia tęczówki oraz zapalenia tęczówki i ciała rzęskowego. Działanie rozszerzające źrenicę zapobiega tworzeniu się zrostów pomiędzy tęczówką a przednią powierzchnią soczewki. Dodatkowo porażenie akomodacji prowadzi do zmniejszenia bólu wynikającego ze skurczu mięśnia rzęskowego i nadwrażliwości ciała rzęskowego.⁴

Zastosowanie diagnostyczne

Poza zastosowaniem terapeutycznym, cyklopentolat znajduje ważne miejsce w diagnostyce okulistycznej. Rozszerzenie źrenicy umożliwia lepszą wizualizację dna oka, co jest szczególnie istotne w przypadkach ze zmniejszoną przejrzystością wnętrza gałki ocznej. Mydriaza pozwala również na dokładniejsze badanie peryferyjnych obszarów siatkówki, trudnodostępnych przy normalnej szerokości źrenicy.⁵

Z kolei porażenie akomodacji wywołane przez cyklopentolat jest wykorzystywane do określenia dokładnej wartości refrakcji, szczególnie u dzieci, gdzie nadmierna akomodacja może maskować faktyczną wadę wzroku.⁶

Wpływ na ciśnienie wewnątrzgałkowe

Należy podkreślić, że cyklopentolat, podobnie jak inne środki przeciwcholinergiczne, może powodować zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. Mechanizm tego zjawiska polega na zmniejszeniu odpływu cieczy wodnistej oka, przy czym cyklopentolat nie wpływa na szybkość jej produkcji. Aspekt ten ma szczególne znaczenie kliniczne przy stosowaniu leku u pacjentów z jaskrą lub predyspozycją do podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego.⁷

Właściwości fizykochemiczne preparatu zawierającego cyklopentolat

Preparat Cykloftyal zawierający chlorowodorek cyklopentolatu występuje w postaci kropli do oczu (roztwór) o stężeniu 10 mg/ml. Jedna kropla preparatu ma objętość około 0,03 ml, co odpowiada dawce 0,3 mg cyklopentolatu chlorowodorku w każdej kropli.⁸

Roztwór Cykloftyalu charakteryzuje się następującymi parametrami fizykochemicznymi: jest bezbarwny i przezroczysty, posiada pH w zakresie 3,0-5,5 oraz osmolalność 300-400 mOsm/kg. Warto zaznaczyć, że preparat zawiera również substancję pomocniczą o znanym działaniu – chlorek benzalkoniowy w stężeniu 0,1 mg/ml, który pełni funkcję konserwantu.⁹