Leki zawierające w składzie
formaldehyd

Formaldehyd to organiczny związek chemiczny o wzorze CH₂O, będący gazem o ostrym zapachu. W medycynie jest stosowany głównie jako środek dezynfekcyjny i konserwujący, ze względu na silne właściwości bakteriobójcze, grzybobójcze oraz wirusobójcze. Mechanizm działania formaldehydu polega na denaturacji białek mikroorganizmów poprzez tworzenie wiązań krzyżowych między grupami aminowymi, co prowadzi do zaburzenia ich struktury i funkcji.

W Polsce formaldehyd występuje w preparatach medycznych głównie w postaci roztworów wodnych, znanych jako formalina. Do produktów handlowych zawierających formaldehyd należą: Formaldehyd 10% roztwór buforowany, Formalina 4% buforowana oraz preparaty do dezynfekcji narzędzi medycznych jak Lysoformin. Jest również składnikiem niektórych preparatów do zwalczania brodawek i innych zmian skórnych.

Największą zaletą stosowania formaldehydu jest jego wysoka skuteczność przeciwdrobnoustrojowa, nawet w niskich stężeniach. Związek ten działa na szerokie spektrum patogenów, włącznie z bakteriami przetrwalnikującymi. Ponadto formaldehyd charakteryzuje się relatywnie niskim kosztem i długotrwałym działaniem. W patologii i histologii jego zdolność do utrwalania tkanek jest nieoceniona w przygotowywaniu preparatów do badań mikroskopowych.

Największe niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem formaldehydu wynikają z jego toksyczności. Kontakt z tym związkiem może powodować podrażnienie skóry, oczu i dróg oddechowych, a długotrwała ekspozycja wiąże się z ryzykiem rozwoju alergii kontaktowej. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) sklasyfikowała formaldehyd jako czynnik rakotwórczy dla ludzi (grupa 1), wiążąc go głównie z nowotworami nosogardła i białaczkami. Z tego powodu jego zastosowanie medyczne jest ściśle kontrolowane, a personel medyczny powinien zachować szczególne środki ostrożności podczas pracy z tym związkiem.