Działania niepożądane leku Zenmem (memantyny chlorowodorek)

Memantyna chlorowodorek, substancja czynna leku Zenmem w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej (10 mg i 20 mg), może wywoływać szereg działań niepożądanych, które zostały dokładnie udokumentowane w badaniach klinicznych oraz podczas monitorowania po wprowadzeniu produktu do obrotu. Znajomość tych działań jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów z otępieniem o nasileniu od łagodnego do ciężkiego.¹

Na podstawie danych z badań klinicznych należy podkreślić, że profil bezpieczeństwa memantyny jest względnie korzystny – ogólna częstość występowania działań niepożądanych w grupie pacjentów przyjmujących memantynę (1784 osób) nie różniła się znacząco od grupy otrzymującej placebo (1595 osób). Ponadto obserwowane działania niepożądane charakteryzowały się zwykle nasileniem od łagodnego do umiarkowanego.²

Najczęstsze działania niepożądane

Analiza porównawcza wykazała, że pewne działania niepożądane występowały częściej u pacjentów leczonych memantyną niż w grupie placebo. Do najczęstszych należały:³

• Zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego – występujące u 6,3% pacjentów przyjmujących memantynę w porównaniu do 5,6% w grupie placebo
• Ból głowy – raportowany przez 5,2% pacjentów w grupie memantyny vs 3,9% w grupie placebo
• Zaparcia – występujące u 4,6% osób leczonych memantyną w porównaniu do 2,6% otrzymujących placebo
• Nadciśnienie tętnicze – obserwowane u 4,1% pacjentów przyjmujących memantynę vs 2,8% w grupie placebo
• Senność – zgłaszana przez 3,4% osób w grupie leczonej vs 2,2% w grupie kontrolnej

Systematyka działań niepożądanych według klasyfikacji układów i narządów

Działania niepożądane związane ze stosowaniem memantyny zostały uszeregowane według standardowej klasyfikacji MedDRA (Medical Dictionary for Regulatory Activities) z uwzględnieniem częstości ich występowania. Klasyfikacja ta pozwala na uporządkowane przedstawienie działań niepożądanych według układów narządów oraz częstości występowania.⁴

Zgodnie z przyjętą konwencją, częstość występowania działań niepożądanych określono jako:⁵

• Bardzo często: występujące u ≥1/10 pacjentów (ponad 10%)
• Często: występujące u ≥1/100 do <1/10 pacjentów (1-10%)
• Niezbyt często: występujące u ≥1/1 000 do <1/100 pacjentów (0,1-1%)
• Rzadko: występujące u ≥1/10 000 do <1/1 000 pacjentów (0,01-0,1%)
• Bardzo rzadko: występujące u <1/10 000 pacjentów (mniej niż 0,01%)
• Nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Ryzyko zaburzeń psychicznych i neurologicznych

Należy zwrócić szczególną uwagę na zwiększone ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych u pacjentów z chorobą Alzheimera leczonych memantyną. Choroba Alzheimera sama w sobie wiąże się z depresją, myślami samobójczymi i samobójstwami, a przypadki takie były zgłaszane również u pacjentów przyjmujących memantynę po wprowadzeniu leku do obrotu.⁶

Tabela działań niepożądanych

Kliniczna istotność działań niepożądanych

Oceniając kliniczną istotność działań niepożądanych związanych ze stosowaniem memantyny, należy wziąć pod uwagę kilka czynników:⁷

1. Nasilenie działań niepożądanych – w większości przypadków działania niepożądane memantyny charakteryzują się nasileniem od łagodnego do umiarkowanego
2. Stosunek korzyści do ryzyka – należy rozważyć potencjalne korzyści terapeutyczne w porównaniu do możliwych działań niepożądanych
3. Charakterystyka pacjenta – wiek, choroby współistniejące i stosowane jednocześnie leki mogą wpływać na ryzyko i nasilenie działań niepożądanych
4. Możliwość monitorowania i zarządzania – większość działań niepożądanych może być skutecznie monitorowana i leczona

Szczególne grupy ryzyka

Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z chorobą Alzheimera, u których występuje zwiększone ryzyko depresji, myśli samobójczych i samobójstw. Przypadki takie były zgłaszane u pacjentów leczonych memantyną po wprowadzeniu leku do obrotu, co podkreśla konieczność wzmożonej czujności klinicznej w tej grupie pacjentów.⁸

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem memantyny należy rozważyć następujące działania:

• Regularne monitorowanie stanu klinicznego pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem funkcji poznawczych, zachowania i czynności życiowych
• Dostosowanie dawki leku lub tymczasowe wstrzymanie terapii w przypadku działań niepożądanych o znacznym nasileniu
• Wdrożenie odpowiedniego leczenia objawowego działań niepożądanych
• W przypadku ciężkich działań niepożądanych, takich jak reakcje psychotyczne, napady padaczkowe czy zapalenie wątroby, należy rozważyć trwałe odstawienie leku i wdrożenie alternatywnego schematu terapeutycznego
• Systematyczne monitorowanie parametrów laboratoryjnych, w szczególności markerów funkcji wątroby

Leczenie memantyną wymaga indywidualnego podejścia i regularnej oceny stosunku korzyści do ryzyka, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku, z licznymi chorobami współistniejącymi i stosujących wiele leków jednocześnie.⁹