Przedawkowanie lidokainy (Xylocaine 2%, 20 mg/ml)

Przedawkowanie chlorowodorku lidokainy, substancji czynnej roztworu do wstrzykiwań Xylocaine 2% (20 mg/ml), może prowadzić do poważnych zaburzeń układu krążenia oraz ośrodkowego układu nerwowego. Wystąpienie objawów toksycznych jest bezpośrednio związane z wysokim stężeniem lidokainy w osoczu, które może być efektem podania nadmiernej dawki, zbyt szybkiego wchłaniania się substancji do krążenia ogólnoustrojowego lub niezamierzonego podania donaczyniowego¹.

Czas wystąpienia objawów przedawkowania

W przypadku przypadkowego podania donaczyniowego objawy toksyczne mogą pojawić się natychmiastowo – w ciągu kilku sekund do kilku minut od aplikacji. Natomiast przy klasycznym przedawkowaniu substancji czynnej, objawy zatrucia rozwijają się później, zazwyczaj w przedziale czasowym od 15 do 60 minut od podania, ponieważ w tej sytuacji stężenie lidokainy we krwi narasta wolniej².

Objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego

Objawy neurotoksyczności lidokainy charakteryzują się stopniową progresją. Podobnie jak w przypadku innych amidowych leków znieczulających miejscowo, symptomy narastają sekwencyjnie i zaczynają się od³:

• Wczesnych objawów: drętwienie ust i obszaru okołoustnego, drętwienie języka, zawroty głowy
• Zaburzeń neurologicznych: szumy w uszach, przeczulica słuchowa, zaburzenia widzenia
• Zaburzeń mowy: trudności w artykulacji
• Zaburzeń mięśniowych: skurcze mięśni, które mogą poprzedzać drgawki uogólnione

W cięższych przypadkach dochodzi do utraty przytomności oraz drgawek typu grand mal, które trwają od kilku sekund do kilku minut. Ze względu na zwiększoną aktywność mięśniową oraz zaburzenia oddychania towarzyszące drgawkom, szybko rozwija się hipoksja i hiperkapnia. W najcięższych przypadkach może dojść do zatrzymania oddechu. Warto również podkreślić, że kwasica potęguje działanie toksyczne leków miejscowo znieczulających⁴.

Objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego

Kardiotoksyczność pojawia się przy wysokim ogólnoustrojowym stężeniu lidokainy. Objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego obejmują⁵:

• Zaburzenia ciśnienia: znaczne obniżenie ciśnienia tętniczego
• Zaburzenia rytmu serca:
  • bradykardia
  • blok przedsionkowo-komorowy
  • częstoskurcz komorowy
  • migotanie przedsionków
• Zatrzymanie czynności serca

U pacjentów, którzy nie otrzymują leków znieczulających ogólnie lub dużych dawek leków uspokajających (np. pochodnych benzodiazepiny lub barbituranów), objawy kardiotoksyczności są zwykle poprzedzone wystąpieniem objawów zatrucia ośrodkowego układu nerwowego⁶.

Ustępowanie objawów

Objawy przedawkowania lidokainy ustępują po redystrybucji leku z ośrodkowego układu nerwowego oraz dzięki jego metabolizmowi i wydalaniu. Powrót do stanu sprzed podania produktu leczniczego zwykle następuje dość szybko, o ile nie podano ekstremalnie dużych dawek leku⁷.

Postępowanie w przedawkowaniu lidokainy

Postępowanie terapeutyczne u pacjentów z ostrymi objawami toksyczności po przedawkowaniu Xylocaine 2% skupia się przede wszystkim na przerwaniu napadu drgawek oraz zapewnieniu odpowiedniego natlenowania organizmu⁸.

Leczenie drgawek

W przypadku wystąpienia drgawek należy wdrożyć następujące postępowanie⁹:

• Podać dożylnie lek przeciwdrgawkowy:
  • tiopental w dawce 100-200 mg lub
  • diazepam w dawce 5-10 mg
• W razie potrzeby można podać dożylnie sukcynylocholinę w dawce 50-100 mg, pamiętając o konieczności intubacji dotchawiczej i wdrożenia pełnego postępowania jak u pacjenta po zwiotczeniu mięśni

Po ustąpieniu drgawek i zapewnieniu prawidłowej wentylacji płuc zazwyczaj nie jest konieczne wdrażanie dodatkowego leczenia¹⁰.

Leczenie hipotensji

W przypadku wystąpienia hipotensji należy zastosować leki obkurczające naczynia, najlepiej o działaniu inotropowym dodatnim, takie jak¹¹:

• efedryna w dawce 5-10 mg dożylnie

Postępowanie przy zatrzymaniu krążenia

W przypadku zatrzymania czynności serca po zastosowaniu lidokainy, należy¹²:

1. Rozpocząć natychmiastową resuscytację krążeniowo-oddechową
2. W razie potrzeby zastosować defibrylację elektryczną
3. Być przygotowanym na długotrwałe prowadzenie resuscytacji dla uzyskania powrotu hemodynamicznie wydolnej czynności serca
4. Rozpocząć równoczesne leczenie kwasicy, która może nasilać działanie toksyczne leku

Tabela objawów przedawkowania lidokainy