Właściwości farmakodynamiczne

Rywaroksaban jest substancją należącą do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako substancje przeciwzakrzepowe, a dokładniej bezpośrednie inhibitory czynnika Xa, oznaczonej kodem ATC: B01AF01. Lek dostępny jest w postaci tabletek powlekanych zawierających 2,5 mg substancji czynnej o charakterystycznym wyglądzie – okrągłych, obustronnie wypukłych, jasnoróżowych tabletek z oznaczeniem E841 po jednej stronie, o średnicy około 8,1 mm.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban charakteryzuje się wysoką selektywnością działania jako bezpośredni inhibitor czynnika Xa, wykazujący biodostępność po podaniu doustnym. Jego działanie polega na hamowaniu aktywności czynnika Xa, co skutecznie przerywa zarówno wewnątrzpochodną, jak i zewnątrzpochodną drogę kaskady krzepnięcia krwi. Konsekwencją tego mechanizmu jest hamowanie dwóch kluczowych procesów: wytwarzania trombiny oraz powstawania zakrzepu. Istotną cechą rywaroksabanu jest to, że nie hamuje bezpośrednio trombiny (aktywowany czynnik II), a badania nie wykazały jego wpływu na płytki krwi.²

Działanie farmakodynamiczne

Badania farmakodynamiczne wykazały, że hamowanie aktywności czynnika Xa przez rywaroksaban ma charakter zależny od dawki. Rywaroksaban wpływa na czas protrombinowy (PT) również w sposób zależny od dawki, przy czym występuje ścisła korelacja ze stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi, gdy stosuje się odczynnik Neoplastin (współczynnik korelacji r wynosi 0,98). Należy zaznaczyć, że zastosowanie innych odczynników może prowadzić do uzyskania odmiennych wyników.³

Istotne jest, aby wartość PT podawać w sekundach, a nie jako Międzynarodowy Współczynnik Znormalizowany (INR). Wynika to z faktu, że INR jest kalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla kumaryn i nie jest odpowiedni do oceny działania innych antykoagulantów, w tym rywaroksabanu.⁴

Badania kliniczne odwracania efektu farmakodynamicznego

W ramach farmakologicznego badania klinicznego przeprowadzono ocenę możliwości odwracania farmakodynamiki rywaroksabanu u zdrowych osób dorosłych (n=22). Badanie to koncentrowało się na działaniu jednokrotnych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratu czynników zespołu protrombiny (PCC):

• Trójczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X) – który skracał średnie wartości PT (mierzone odczynnikiem Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut
• Czteroczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X) – który powodował bardziej znaczące skrócenie PT o około 3,5 sekundy

Interesującą obserwacją jest fakt, że pomimo mniejszego wpływu na PT, trójczynnikowy PCC wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny w porównaniu do czteroczynnikowego PCC.⁵

Monitorowanie parametrów krzepnięcia

Rywaroksaban wpływa również na inne parametry układu krzepnięcia, takie jak czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz HepTest, wydłużając je w sposób zależny od dawki. Jednak ważną informacją dla klinicystów jest fakt, że nie zaleca się stosowania tych badań do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu.⁶

Z praktycznego punktu widzenia istotne jest, że podczas leczenia rywaroksabanem w codziennej praktyce klinicznej nie ma potrzeby rutynowego monitorowania parametrów układu krzepnięcia. Natomiast w przypadkach uzasadnionych klinicznie istnieje możliwość pomiaru stężenia rywaroksabanu za pomocą skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.⁷