Przedawkowanie leku Vicks AntiGrip Dzień i Noc

Lek Vicks AntiGrip Dzień i Noc zawiera substancje czynne, które w przypadku przedawkowania mogą powodować poważne skutki zdrowotne. Tabletki na dzień (żółte) zawierają 500 mg paracetamolu i 60 mg pseudoefedryny chlorowodorku, natomiast tabletki na noc (niebieskie) zawierają 500 mg paracetamolu i 25 mg difenhydraminy chlorowodorku. Każda z tych substancji charakteryzuje się odmiennym profilem toksyczności i objawami przedawkowania.¹

Przedawkowanie paracetamolu

Paracetamol zawarty w obu rodzajach tabletek może spowodować ciężkie uszkodzenie wątroby w przypadku przedawkowania. U dorosłych i młodzieży (≥ 12 lat) po przyjęciu dawki 7,5 do 10 g paracetamolu może dojść do hepatotoksyczności. Mechanizm toksyczności polega na akumulacji metabolitu paracetamolu, który w nadmiernych ilościach wiąże się nieodwracalnie z tkanką wątrobową. Nawet dawka 5 g lub większa może prowadzić do uszkodzenia wątroby, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka.²

Czynniki ryzyka hepatotoksyczności paracetamolu

Szczególnie narażone na toksyczne działanie paracetamolu są następujące grupy pacjentów:³

• Pacjenci w podeszłym wieku
• Małe dzieci
• Pacjenci z chorobą wątroby
• Osoby z przewlekłym alkoholizmem
• Pacjenci z przewlekłym niedożywieniem

Ryzyko jest dodatkowo podwyższone u pacjentów:⁴

• Poddawanych długotrwałemu leczeniu lekami indukującymi enzymy wątrobowe (karbamazepina, fenobarbital, fenytoina, prymidon, ryfampicyna, ziele dziurawca)
• Regularnie spożywających nadmierne ilości alkoholu
• Z niedoborem glutationu (zaburzenia odżywiania, mukowiscydoza, zakażenie HIV, głód, wyniszczenie)

Przedawkowanie pseudoefedryny

Pseudoefedryna, obecna w tabletkach na dzień, działa sympatykomimetycznie. Przedawkowanie tej substancji prowadzi przede wszystkim do stymulacji ośrodkowego układu nerwowego oraz układu sercowo-naczyniowego. Intensywność efektów nie koreluje dobrze z przyjętą dawką ze względu na indywidualną wrażliwość pacjentów na substancje sympatykomimetyczne.⁵

Przedawkowanie difenhydraminy

Difenhydramina, składnik tabletek na noc, przy przedawkowaniu może wywoływać objawy o różnym nasileniu. U osób dorosłych umiarkowane objawy występują po przyjęciu dawki powyżej 300-500 mg, natomiast poważne objawy pojawiają się przy dawkach przekraczających 1 g. Dzieci wykazują większą podatność na efekty przedawkowania.⁶

Objawy przedawkowania

Powikłania przedawkowania paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu może prowadzić do ciężkiej niewydolności wątroby, której towarzyszą liczne powikłania systemowe. Objawy uszkodzenia wątroby mogą pojawić się z opóźnieniem 48-72 godzin po przyjęciu produktu.⁷

Powikłania ostrej niewydolności wątroby po przedawkowaniu paracetamolu mogą obejmować:⁸

Powikłania w podziale na układy

1. Zakażenia i zarażenia pasożytnicze
   • Zakażenie bakteryjne
   • Zakażenie grzybicze
   • Posocznica
2. Zaburzenia krwi i układu chłonnego
   • Zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC)
   • Koagulopatia
   • Trombocytopenia
3. Zaburzenia metabolizmu i odżywiania
   • Hipoglikemia
   • Hipofosfatemia
   • Kwasica mleczanowa
   • Kwasica metaboliczna
4. Zaburzenia układu nerwowego
   • Obrzęk mózgu
   • Śpiączka
   • Encefalopatia
5. Zaburzenia serca
   • Kardiomiopatia
   • Zaburzenia rytmu serca
6. Zaburzenia naczyniowe
   • Hipotensja
7. Zaburzenia układu oddechowego
   • Niewydolność oddechowa
8. Zaburzenia żołądka i jelit
   • Krwotok z przewodu pokarmowego
   • Zapalenie trzustki
9. Zaburzenia nerek i dróg moczowych
   • Ostra niewydolność nerek (z ostrą martwicą cewek nerkowych, objawami bólu w okolicy lędźwiowej, krwiomoczu i białkomoczu)
10. Zaburzenia ogólne
    • Niewydolność wielonarządowa

Należy zaznaczyć, że ostra niewydolność nerek z martwicą cewek nerkowych może wystąpić nawet przy braku ciężkiego uszkodzenia wątroby.⁹

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Postępowanie w przedawkowaniu paracetamolu

W przypadku przedawkowania paracetamolu kluczowe znaczenie ma natychmiastowe podjęcie działań terapeutycznych. Nawet przy braku wczesnych objawów, pacjent wymaga pilnej hospitalizacji. Objawy początkowo mogą być niespecyficzne (nudności, wymioty) i nie odzwierciedlać rzeczywistego stopnia zagrożenia.¹⁰

Procedura postępowania obejmuje:¹¹

1. Podanie węgla aktywnego, jeśli od zatrucia upłynęła nie więcej niż godzina
2. Oznaczenie stężenia paracetamolu w osoczu po upływie co najmniej 4 godzin od przyjęcia leku (wcześniejsze stężenia nie są wiarygodne)
3. Wdrożenie leczenia N-acetylocysteiną, której skuteczność jest najwyższa w okresie pierwszych 8 godzin od przedawkowania (można stosować do 24 godzin)
4. W przypadku braku wymiotów i znacznej odległości od szpitala – rozważenie doustnego podania metioniny jako alternatywy
5. W przypadku poważnych zaburzeń czynności wątroby utrzymujących się dłużej niż 24 godziny – konsultacja z Ośrodkiem Zatruć lub oddziałem hepatologii

Postępowanie w przedawkowaniu pseudoefedryny

W przypadku przedawkowania pseudoefedryny leczenie obejmuje:¹²

1. Opanowanie drgawek – można stosować diazepam jako środek przeciwdrgawkowy i uspokajający
2. Wspomaganie oddychania
3. Podanie beta-blokerów w celu ograniczenia tachykardii, arytmii i hipokaliemii
4. Płukanie żołądka (gdy jest to konieczne do usunięcia leku)
5. Zastosowanie dializy lub diurezy kwasowej dla przyspieszenia eliminacji pseudoefedryny
6. Ewentualne cewnikowanie pęcherza

Postępowanie w przedawkowaniu difenhydraminy

W przypadku przedawkowania difenhydraminy zaleca się:¹³

1. Leczenie objawowe i podtrzymujące
2. Szybkie opróżnienie przewodu pokarmowego (płukanie żołądka)
3. Podanie węgla aktywnego w przypadku ostrego zatrucia

Ciężkie objawy przedawkowania difenhydraminy, takie jak majaczenie, psychoza, drgawki, śpiączka, zaburzenia rytmu serca (w tym torsade de pointes) oraz rabdomioliza i niewydolność nerek, wymagają intensywnego leczenia objawowego i monitorowania pacjenta.¹⁴