Właściwości farmakokinetyczne leku Veral

Lek Veral zawierający 10 mg/g (1%) diklofenaku sodowego w postaci żelu do stosowania miejscowego charakteryzuje się specyficznymi właściwościami farmakokinetycznymi, które determinują jego skuteczność terapeutyczną przy miejscowym podaniu.¹

Wchłanianie

Przenikanie przezskórne diklofenaku po miejscowej aplikacji żelu jest uzależnione od kilku kluczowych czynników. Stopień absorpcji determinowany jest przez czas kontaktu preparatu ze skórą, wielkość leczonego obszaru, całkowitą ilość zastosowanego leku oraz stopień nawilżenia skóry. W badaniach wykazano, że przy aplikacji 2,5 g diklofenaku na powierzchnię 500 cm², ilość substancji czynnej wchłoniętej do krwiobiegu odpowiada około 6% dawki podanej doustnie w formie tabletek. Wartość tę określa się na podstawie ilości diklofenaku wydalanego przez nerki.²

Istotnym czynnikiem zwiększającym absorpcję leku jest zastosowanie okluzji, czyli zabezpieczenia miejsca aplikacji nieprzepuszczalnym materiałem. Badania wskazują, że okluzja utrzymywana przez 10 godzin zwiększa ilość wchłoniętego diklofenaku trzykrotnie.³

Dystrybucja

Po miejscowym zastosowaniu diklofenaku w okolicy stawów kolanowych i rąk, możliwe jest oznaczenie stężenia substancji czynnej w różnych kompartmentach organizmu – w osoczu krwi, błonie maziowej oraz płynie maziówkowym. Maksymalne stężenie diklofenaku w osoczu po podaniu miejscowym jest około 100-krotnie niższe w porównaniu z podaniem doustnym tej samej substancji w formie tabletek.⁴

Wiązanie z białkami osocza stanowi istotną cechę farmakokinetyczną diklofenaku. Aż 99,7% substancji czynnej wiąże się z białkami osocza, przy czym głównym nośnikiem są albuminy (99,4%).⁵

Diklofenak charakteryzuje się specyficznym rozmieszczeniem w organizmie po aplikacji miejscowej. Kumuluje się w skórze, która pełni funkcję rezerwuaru, skąd jest stopniowo i w sposób ciągły uwalniany do głębiej położonych tkanek. Wykazuje preferencyjną dystrybucję do tkanek objętych procesem zapalnym, gdzie może osiągać stężenia nawet 20-krotnie wyższe niż w osoczu krwi.⁶

Metabolizm

Biotransformacja diklofenaku przebiega dwutorowo. Częściowo zachodzi proces glukuronidacji niezmienionej cząsteczki, jednak dominującym szlakiem metabolicznym jest pojedyncza lub wielokrotna hydroksylacja, prowadząca do powstania metabolitów fenolowych. Większość tych metabolitów ulega następnie sprzęganiu z kwasem glukuronowym.⁷

Spośród powstających metabolitów diklofenaku dwa metabolity fenolowe wykazują aktywność biologiczną, jednak ich działanie farmakologiczne jest znacznie słabsze w porównaniu z substancją macierzystą.⁸

Eliminacja

Klirens nerkowy diklofenaku wynosi 263 ± 56 ml/min. Substancja czynna charakteryzuje się krótkim okresem półtrwania w fazie eliminacji, wynoszącym od 1 do 2 godzin w osoczu.⁹

Metabolity diklofenaku, w tym dwa aktywne biologicznie, również cechują się szybką eliminacją z osocza – ich okres półtrwania waha się od 1 do 3 godzin. Wyjątek stanowi piąty metabolit, 3′-hydroksy-4′-metoksy-diklofenak, charakteryzujący się dłuższym okresem półtrwania, jednakże jest on nieaktywny biologicznie.¹⁰

Zarówno diklofenak, jak i jego metabolity są wydalane głównie z moczem. Co istotne, u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek nie obserwuje się kumulacji diklofenaku ani jego metabolitów.¹¹

Szczególne grupy pacjentów

W przypadku pacjentów z chorobami wątroby, zarówno z przewlekłym zapaleniem wątroby, jak i wyrównaną marskością wątroby, kinetyka i metabolizm diklofenaku nie różnią się od obserwowanych u osób zdrowych. Parametry farmakokinetyczne pozostają niezmienione w tych grupach chorych.¹²

Właściwości formulacji

Veral w postaci żelu jest jednorodnym, bezbarwnym, przejrzystym preparatem o charakterystycznym zapachu alkoholu, co wynika z zawartości etanolu (15 g/100 g) jako substancji pomocniczej. Taka formuła zapewnia odpowiednie właściwości aplikacyjne oraz penetrację substancji czynnej przez barierę skórną.¹³