Właściwości farmakokinetyczne kwasu ursodeoksycholowego

Kwas ursodeoksycholowy (UDCA) stosowany w leczeniu chorób wątroby i dróg żółciowych charakteryzuje się złożoną farmakokinetyką, obejmującą procesy wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu oraz eliminacji. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę właściwości farmakokinetycznych tego związku, istotną z punktu widzenia praktyki klinicznej.¹

Wchłanianie kwasu ursodeoksycholowego

Po podaniu doustnym kwas ursodeoksycholowy wykazuje znaczny stopień wchłaniania z przewodu pokarmowego. Około 60-80% podanej dawki jest szybko wchłaniane, głównie w jelicie czczym oraz górnej części jelita krętego. Proces ten zachodzi za pomocą dwóch mechanizmów: dyfuzji biernej oraz transportu aktywnego, który dominuje w dystalnym odcinku jelita krętego.²

Dystrybucja w organizmie

Po absorpcji kwas ursodeoksycholowy transportowany jest do wątroby, gdzie podlega intensywnemu procesowi pierwszego przejścia (first-pass effect). W wątrobie następuje sprzęganie kwasu ursodeoksycholowego z aminokwasami – glicyną lub tauryną. Powstałe w ten sposób związki są następnie wydzielane do dróg żółciowych. W krążeniu ogólnoustrojowym wykrywane są jedynie śladowe ilości kwasu ursodeoksycholowego, które podlegają wydalaniu przez nerki.³

Przy długotrwałym stosowaniu kwasu ursodeoksycholowego, jego stężenie w żółci osiąga stan stacjonarny po około 3 tygodniach terapii. Warto podkreślić, że nawet przy stosowaniu wysokich dawek leku, całkowite stężenie kwasu ursodeoksycholowego nigdy nie przekracza 60% całkowitego stężenia kwasów żółciowych obecnych w żółci.⁴

Metabolizm kwasu ursodeoksycholowego

Główną reakcją metaboliczną, jakiej podlega kwas ursodeoksycholowy w organizmie, jest sprzęganie. Poza tym procesem, kwas ten nie ulega istotnym przemianom metabolicznym. Należy jednak podkreślić, że niewielka część podanego doustnie kwasu ursodeoksycholowego jest przekształcana przez bakterie jelitowe do kwasu 7-keto-litocholowego lub kwasu litocholowego. Proces ten zachodzi podczas każdego cyklu krążenia wątrobowo-jelitowego oraz w dwunastnicy.⁵

Powstające metabolity – kwas ursodeoksycholowy, kwas 7-keto-litocholowy i kwas litocholowy – charakteryzują się stosunkowo niską rozpuszczalnością w wodzie. Z tego powodu są one wydalane głównie z żółcią do przewodu pokarmowego, a następnie z kałem.⁶

Eliminacja z organizmu

Procesy eliminacji kwasu ursodeoksycholowego i jego metabolitów przebiegają kilkoma drogami:

• Wchłonięty kwas ursodeoksycholowy ulega ponownemu sprzęganiu w wątrobie⁷
• Około 80% kwasu litocholowego powstającego w dwunastnicy jest wydalane bezpośrednio z kałem⁸
• Pozostałe 20% kwasu litocholowego, po wchłonięciu przez wątrobę, ulega sprzęganiu z kwasem siarkowym, tworząc nierozpuszczalne metabolity litocholylowe, które następnie są wydalane z żółcią do kału⁹
• Wchłonięty kwas 7-keto-litocholowy podlega w wątrobie redukcji do kwasu chenodeoksycholowego¹⁰

Bezpieczeństwo stosowania i parametry farmakokinetyczne

Należy zaznaczyć, że kwas litocholowy, jeden z metabolitów kwasu ursodeoksycholowego, może powodować cholestatyczne uszkodzenie wątroby w przypadku, gdy wątroba nie jest w stanie prawidłowo sprzęgać go z kwasem siarkowym. Pomimo stwierdzenia u niektórych pacjentów zmniejszonej zdolności do takiego sprzęgania, nie ma klinicznie istotnych dowodów na to, że uszkodzenie wątroby jest związane z terapią kwasem ursodeoksycholowym.¹¹

Po przerwaniu leczenia kwasem ursodeoksycholowym następuje szybki spadek jego stężenia w żółci. Po upływie tygodnia stężenie to spada do poziomu stanowiącego zaledwie 5-10% stężenia w stanie stacjonarnym.¹²

Biologiczny okres półtrwania kwasu ursodeoksycholowego wynosi około 3,5-5,8 dni, co należy uwzględnić przy planowaniu schematów dawkowania leku.¹³

Podsumowanie parametrów farmakokinetycznych