Działania niepożądane leku Sitagliptin TZF

Sytagliptyna, jako substancja czynna leku Sitagliptin TZF (dostępnego w dawkach 25 mg, 50 mg i 100 mg w postaci tabletek powlekanych), może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Znajomość tych działań jest kluczowa w praktyce klinicznej dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów leczonych tym lekiem przeciwcukrzycowym^{1}.

Profil bezpieczeństwa ogólny

W trakcie obserwacji klinicznych i po wprowadzeniu leku do obrotu zidentyfikowano szereg działań niepożądanych związanych ze stosowaniem sytagliptyny. Szczególną uwagę należy zwrócić na ciężkie działania niepożądane, wśród których wyróżniono zapalenie trzustki oraz reakcje nadwrażliwości. Istotny problem kliniczny stanowi również hipoglikemia, której występowanie obserwowano szczególnie w przypadku terapii skojarzonej z pochodnymi sulfonylomocznika (4,7-13,8%) oraz insuliną (9,6%)^{2}.

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane sytagliptyny zostały sklasyfikowane według układów i narządów oraz częstości występowania. Zastosowano standardową klasyfikację częstości: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)^{3}.

Tabela działań niepożądanych sytagliptyny

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane zidentyfikowane w kontrolowanych placebo badaniach klinicznych sytagliptyny stosowanej w monoterapii oraz po wprowadzeniu leku do obrotu^{4}.

Szczegółowe omówienie wybranych działań niepożądanych

Zaburzenia hematologiczne

Trombocytopenia (zmniejszenie liczby płytek krwi) jest rzadkim działaniem niepożądanym sytagliptyny, które może prowadzić do zwiększonego ryzyka krwawień, szczególnie u pacjentów przyjmujących leki przeciwkrzepliwe lub przeciwpłytkowe^{5}.

Zaburzenia immunologiczne

U pacjentów stosujących sytagliptynę obserwowano reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje anafilaktyczne. Są to potencjalnie zagrażające życiu stany, wymagające natychmiastowego przerwania leczenia i wdrożenia odpowiedniego postępowania medycznego^{6}.

Zaburzenia metabolizmu

Hipoglikemia jest często występującym działaniem niepożądanym, szczególnie istotnym w terapii skojarzonej. Ryzyko hipoglikemii jest wyraźnie zwiększone podczas jednoczesnego stosowania sytagliptyny z pochodnymi sulfonylomocznika (4,7-13,8%) lub insuliną (9,6%)^{7}.

Zaburzenia układu nerwowego

W zakresie układu nerwowego obserwowano ból głowy (często) oraz zawroty głowy (niezbyt często). Objawy te mogą wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjenta i jego zdolność do prowadzenia pojazdów mechanicznych^{8}.

Zaburzenia układu oddechowego

Z nieznaną częstością raportowano przypadki śródmiąższowej choroby płuc, która może objawiać się dusznością, kaszlem i pogorszeniem funkcji oddechowej. Choroba ta może mieć ciężki przebieg i wymaga wczesnego rozpoznania oraz odstawienia leku^{9}.

Zaburzenia żołądka i jelit

W obrębie przewodu pokarmowego odnotowano zaparcia (niezbyt często) oraz wymioty (częstość nieznana). Jednakże najpoważniejszymi działaniami niepożądanymi w tym układzie są ostre zapalenie trzustki oraz martwicze lub krwotoczne zapalenie trzustki, które mogą prowadzić do zgonu. Objawy te wymagają natychmiastowej interwencji medycznej^{10}.

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

W zakresie powłok skórnych zgłaszano liczne działania niepożądane, z których najczęstszy jest świąd (niezbyt często). Z nieznaną częstością raportowano poważniejsze reakcje, takie jak: obrzęk naczynioruchowy, wysypka, pokrzywka, zapalenie naczyń skóry, złuszczające choroby skóry (w tym zespół Stevensa-Johnsona) oraz pemfigoid pęcherzowy. Szczególnie groźny jest zespół Stevensa-Johnsona, będący ciężką reakcją skórną charakteryzującą się tworzeniem pęcherzy i złuszczaniem naskórka, z potencjalnie śmiertelnym przebiegiem^{11}.

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Z nieznaną częstością odnotowano działania niepożądane dotyczące układu mięśniowo-szkieletowego, w tym: bóle stawów, bóle mięśni, ból pleców oraz artropatię (chorobę stawów). Dolegliwości te mogą istotnie wpływać na sprawność ruchową i codzienne funkcjonowanie pacjentów^{12}.

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Stosowanie sytagliptyny wiązano również z zaburzeniami czynności nerek oraz ostrą niewydolnością nerek (częstość nieznana). Te poważne działania niepożądane wymagają monitorowania parametrów nerkowych, zwłaszcza u pacjentów z wcześniejszą dysfunkcją nerek^{13}.

Dodatkowe działania niepożądane

Niezależnie od bezpośredniego związku przyczynowego z sytagliptyną, podczas badań klinicznych obserwowano działania niepożądane, które występowały z częstością co najmniej 5% i częściej u pacjentów leczonych sytagliptyną niż w grupie kontrolnej. Do działań tych należały zakażenia górnych dróg oddechowych oraz zapalenie błony śluzowej nosogardła^{14}.

Ponadto, dodatkowe działania niepożądane występujące częściej u pacjentów leczonych sytagliptyną (bez osiągnięcia poziomu 5%, ale występujące z częstością o 0,5% większą w porównaniu z grupą kontrolną) obejmowały zapalenia kości i stawów oraz ból kończyn^{15}.

Działania niepożądane w terapii skojarzonej

Obserwowano zwiększoną częstość występowania niektórych działań niepożądanych podczas stosowania sytagliptyny w skojarzeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi w porównaniu z monoterapią. Do tych działań należą:^{16}

• Hipoglikemia – występująca bardzo często w leczeniu skojarzonym z pochodnymi sulfonylomocznika i metforminą^{17}.
• Grypa – często przy stosowaniu z insuliną (zarówno z metforminą, jak i bez niej)^{18}.
• Nudności i wymioty – często przy stosowaniu z metforminą^{19}.
• Wzdęcia – często przy stosowaniu z metforminą lub pioglitazonem^{20}.
• Zaparcia – często w leczeniu skojarzonym z pochodnymi sulfonylomocznika i metforminą^{21}.
• Obrzęki obwodowe – często przy stosowaniu z pioglitazonem oraz w leczeniu skojarzonym z pioglitazonem i metforminą^{22}.
• Senność i biegunka – niezbyt często przy stosowaniu z metforminą^{23}.
• Suchość w jamie ustnej – niezbyt często przy stosowaniu z insuliną (zarówno z metforminą, jak i bez niej)^{24}.

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

W badaniach klinicznych dotyczących stosowania sytagliptyny u pacjentów pediatrycznych z cukrzycą typu 2 w wieku od 10 do 17 lat profil działań niepożądanych był porównywalny do obserwowanego u pacjentów dorosłych. Oznacza to, że bezpieczeństwo stosowania leku w tej grupie wiekowej nie odbiega istotnie od profilu bezpieczeństwa u osób dorosłych^{25}.

Bezpieczeństwo sercowo-naczyniowe

Badanie TECOS (Trial Evaluating Cardiovascular Outcomes with Sitagliptin) było badaniem oceniającym wpływ sytagliptyny na układ sercowo-naczyniowy. Do badania włączono 7332 pacjentów leczonych sytagliptyną w dawce 100 mg na dobę (lub 50 mg na dobę, jeśli wartość początkowa eGFR wynosiła ≥ 30 i < 50 ml/min/1,73 m²) oraz 7339 pacjentów otrzymujących placebo^{26}.

Całkowita częstość występowania ciężkich działań niepożądanych u pacjentów otrzymujących sytagliptynę była podobna do częstości obserwowanej u pacjentów otrzymujących placebo. W grupie pacjentów stosujących na początku badania insulinę i/lub pochodną sulfonylomocznika częstość występowania ciężkiej hipoglikemii wynosiła 2,7% w grupie sytagliptyny i 2,5% w grupie placebo^{27}.

Natomiast w grupie pacjentów, którzy nie stosowali insuliny i/lub pochodnej sulfonylomocznika, częstość występowania ciężkiej hipoglikemii wynosiła 1,0% w grupie sytagliptyny i 0,7% w grupie placebo. Częstość występowania obiektywnie potwierdzonych przypadków zapalenia trzustki wynosiła 0,3% w grupie sytagliptyny i 0,2% w grupie placebo^{28}.