Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania rysperydonu

Przed rozpoczęciem terapii produktem leczniczym Risperidone Teva należy koniecznie sprawdzić tolerancję pacjenta na rysperydon za pomocą postaci doustnej, szczególnie u osób, które wcześniej nie przyjmowały tego leku w żadnej formie. Jest to istotny krok w celu uniknięcia potencjalnych poważnych reakcji niepożądanych¹.

Przeciwwskazania i szczególne środki ostrożności u osób w podeszłym wieku z otępieniem

Produkt leczniczy Risperidone Teva nie był badany u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, dlatego nie jest wskazany do stosowania w tej grupie pacjentów. Nie jest on zarejestrowany jako lek do leczenia zaburzeń zachowania związanych z otępieniem².

Zwiększona umieralność u osób starszych z otępieniem

Metaanalizy badań klinicznych wykazały zwiększoną umieralność u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, którzy otrzymywali atypowe leki przeciwpsychotyczne, w tym rysperydon, w porównaniu do placebo. W kontrolowanych badaniach doustnego rysperydonu umieralność wynosiła 4,0% wśród leczonych rysperydonem i 3,1% w grupie placebo (iloraz szans 1,21, 95% CI: 0,7; 2,1). Średni wiek zmarłych pacjentów wynosił 86 lat (zakres 67-100 lat)³.

Jednoczesne stosowanie z furosemidem

Szczególne ryzyko występuje przy jednoczesnym stosowaniu furosemidu i rysperydonu u osób starszych z otępieniem. W badaniach klinicznych zaobserwowano wyższą umieralność w grupie otrzymującej oba leki (7,3%; średni wiek 89 lat, zakres 75-97 lat) w porównaniu do pacjentów leczonych samym rysperydonem (3,1%; średni wiek 84 lata, zakres 70-96 lat) lub tylko furosemidem (4,1%; średni wiek 80 lat, zakres 67-90 lat)⁴.

Chociaż nie znaleziono jednoznacznego mechanizmu patofizjologicznego, który tłumaczyłby te obserwacje, należy zachować szczególną ostrożność i starannie ocenić stosunek korzyści do ryzyka przed podjęciem decyzji o jednoczesnym podawaniu rysperydonu z furosemidem lub innymi silnymi diuretykami. Warto zaznaczyć, że zwiększona umieralność nie dotyczy pacjentów leczonych rysperydonem z innymi diuretykami. Odwodnienie jest ogólnym czynnikiem ryzyka zwiększającym umieralność, dlatego należy mu zapobiegać u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem⁵.

Zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (CVAE)

W randomizowanych badaniach klinicznych prowadzonych u pacjentów z otępieniem wykazano około trzykrotne zwiększenie ryzyka zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych przy stosowaniu atypowych leków przeciwpsychotycznych. Dane z badań rysperydonu wykazały, że takie zdarzenia (zarówno ciężkie, jak i łagodne) wystąpiły u 3,3% pacjentów leczonych rysperydonem i 1,2% pacjentów otrzymujących placebo (iloraz szans 2,96; 95% CI: 1,34; 7,50)⁷.

Zaburzenia układu krążenia

Niedociśnienie ortostatyczne

Ze względu na blokujące działanie rysperydonu na receptory alfa, może wystąpić niedociśnienie ortostatyczne, szczególnie w początkowej fazie leczenia. Klinicznie istotne niedociśnienie obserwowano po wprowadzeniu leku do obrotu, zwłaszcza u pacjentów jednocześnie przyjmujących leki przeciwnadciśnieniowe⁸.

Szczególną ostrożność zaleca się u pacjentów z chorobami układu krążenia, takimi jak:⁹

• niewydolność serca
• zawał mięśnia sercowego
• zaburzenia przewodzenia
• odwodnienie
• hipowolemia
• choroby naczyniowo-mózgowe

Jeśli klinicznie istotne niedociśnienie utrzymuje się, należy dokonać ponownej oceny stosunku korzyści do ryzyka dalszej terapii produktem Risperidone Teva¹⁰.

Wydłużenie odstępu QT

Wydłużenie odstępu QT zgłaszano bardzo rzadko po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować szczególną ostrożność przepisując Risperidone Teva pacjentom z:¹¹

• chorobami układu krążenia
• wywiadem rodzinnym w kierunku wydłużenia odstępu QT
• bradykardią
• zaburzeniami elektrolitowymi (zwłaszcza niedoborem potasu lub magnezu)

Ostrożność należy zachować również przy jednoczesnym stosowaniu Risperidone Teva z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT, gdyż może to zwiększać ryzyko wystąpienia działań arytmogennych¹².

Zaburzenia hematologiczne

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym Risperidone Teva, obserwowano przypadki leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Agranulocytoza po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszana była bardzo rzadko (< 1/10 000 pacjentów)¹³.

Zaleca się następujące środki ostrożności:¹⁴

• Pacjentów z istotną klinicznie leukopenią lub polekową leukopenią/neutropenią w wywiadzie należy monitorować przez pierwsze kilka miesięcy leczenia
• Należy rozważyć zaprzestanie stosowania produktu Risperidone Teva przy pierwszym objawie istotnego klinicznie zmniejszenia liczby leukocytów, przy braku innych czynników przyczynowych
• Pacjentów z klinicznie istotną neutropenią należy uważnie obserwować pod kątem wystąpienia gorączki lub innych objawów infekcji i niezwłocznie wdrożyć odpowiednie leczenie w przypadku ich pojawienia się
• U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba neutrofilów < 1 x 10⁹/l) należy przerwać stosowanie Risperidone Teva i monitorować liczbę leukocytów do czasu normalizacji¹⁵

Zaburzenia neurologiczne

Późne dyskinezy i objawy pozapiramidowe

Leki o właściwościach antagonistycznych wobec receptorów dopaminowych mogą powodować występowanie późnych dyskinez, charakteryzujących się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, szczególnie mięśni języka i/lub twarzy. Pojawienie się objawów pozapiramidowych jest czynnikiem ryzyka rozwoju późnych dyskinez¹⁶.

W przypadku pojawienia się objawów przedmiotowych i podmiotowych późnych dyskinez, należy rozważyć przerwanie leczenia wszystkimi lekami przeciwpsychotycznymi. Ponadto, szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki psychostymulujące (np. metylofenidat) i rysperydon, ponieważ mogą wystąpić objawy pozapiramidowe podczas dostosowywania dawki jednego lub obu leków. W takich przypadkach zaleca się stopniowe odstawianie leku stymulującego¹⁷.

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych może wystąpić potencjalnie zagrażający życiu złośliwy zespół neuroleptyczny (NMS). Charakteryzuje się on następującymi objawami:¹⁸

• podwyższenie temperatury ciała
• sztywność mięśni
• niestabilność układu autonomicznego
• zaburzenia świadomości
• zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy

Dodatkowe objawy mogą obejmować mioglobinurię (rabdomiolizę) i ostrą niewydolność nerek. W przypadku wystąpienia NMS należy natychmiast przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym Risperidone Teva¹⁹.

Choroba Parkinsona i otępienie z ciałami Lewy’ego

Przed przepisaniem Risperidone Teva pacjentom z chorobą Parkinsona lub otępieniem z obecnością ciał Lewy’ego (DLB), lekarze powinni dokładnie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści. Rysperydon może nasilać objawy choroby Parkinsona²⁰.

U pacjentów z tymi schorzeniami może występować zwiększone ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego oraz większa wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne. Objawy tej zwiększonej wrażliwości mogą obejmować:²¹

• splątanie
• zaburzenia świadomości
• niestabilność postawy z częstymi upadkami
• nasilone objawy pozapiramidowe

Drgawki

Risperidone Teva należy stosować ostrożnie u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub innymi stanami, które mogą obniżać próg drgawkowy²².

Reakcje nadwrażliwości

Mimo że przed rozpoczęciem leczenia produktem Risperidone Teva zaleca się określenie tolerancji na rysperydon podawany doustnie, po wprowadzeniu produktu do obrotu raportowano rzadkie reakcje anafilaktyczne u pacjentów, którzy wcześniej dobrze tolerowali doustną postać leku²³.

W przypadku wystąpienia reakcji nadwrażliwości należy:²⁴

• przerwać stosowanie Risperidone Teva
• wdrożyć odpowiednie środki wspomagające
• obserwować pacjenta do czasu ustąpienia objawów przedmiotowych i podmiotowych

Zaburzenia metaboliczne

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia rysperydonem obserwowano przypadki hiperglikemii, cukrzycy i zaostrzenia wcześniej istniejącej cukrzycy. W niektórych przypadkach zgłaszano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym. Kwasica ketonowa była zgłaszana bardzo rzadko, a śpiączka cukrzycowa rzadko²⁵.

Zaleca się odpowiednią obserwację kliniczną zgodnie z przyjętymi wytycznymi leczenia przeciwpsychotycznego. Pacjentów leczonych jakimkolwiek atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, w tym Risperidone Teva, należy monitorować pod kątem objawów hiperglikemii (np. polidypsja, poliuria, zwiększone łaknienie, osłabienie), a pacjentów z cukrzycą należy regularnie badać pod kątem pogorszenia kontroli glikemii²⁶.

Zwiększenie masy ciała

Podczas stosowania rysperydonu obserwowano przypadki znacznego zwiększenia masy ciała. Zaleca się regularne monitorowanie masy ciała pacjentów²⁷.

Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia jest częstym działaniem niepożądanym podczas stosowania Risperidone Teva. U pacjentów z objawami mogącymi wiązać się z hiperprolaktynemią zaleca się kontrolę stężenia prolaktyny w osoczu²⁸. Do takich objawów należą:

• ginekomastia
• zaburzenia miesiączkowania
• brak owulacji
• zaburzenia płodności
• zmniejszone libido
• zaburzenia wzwodu
• mlekotok

Badania in vitro wskazują, że prolaktyna może stymulować wzrost komórek nowotworowych w guzach piersi u ludzi. Chociaż w badaniach klinicznych i epidemiologicznych nie wykazano wyraźnego związku z lekami przeciwpsychotycznymi, zaleca się ostrożność u pacjentów z istotnym wywiadem w tym kierunku²⁹.

Risperidone Teva należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów ze stwierdzoną wcześniej hiperprolaktynemią lub guzami prolaktynozależnymi³⁰.

Inne ważne ostrzeżenia i środki ostrożności

Priapizm

Ze względu na blokujące działanie na receptory alfa-adrenergiczne, podczas stosowania Risperidone Teva może wystąpić priapizm (przedłużona, bolesna erekcja wymagająca interwencji medycznej)³¹.

Regulacja temperatury ciała

Leki przeciwpsychotyczne mogą zakłócać zdolność organizmu do regulacji temperatury ciała. Szczególną ostrożność zaleca się podczas przepisywania Risperidone Teva pacjentom, którzy mogą znaleźć się w sytuacjach sprzyjających podwyższeniu temperatury ciała, takich jak:³²

• intensywny wysiłek fizyczny
• narażenie na ekstremalne wysokie temperatury
• jednoczesne przyjmowanie leków o działaniu przeciwcholinergicznym
• odwodnienie

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE). Ze względu na częste występowanie nabytych czynników ryzyka VTE u pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia Risperidone Teva należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka VTE i wdrożyć odpowiednie środki zapobiegawcze³³.

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących leki o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne, w tym Risperidone Teva, obserwowano podczas operacji usunięcia zaćmy śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS). IFIS może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po zabiegu³⁴.

Przed planowanym zabiegiem usunięcia zaćmy należy poinformować okulistę o aktualnym lub wcześniejszym stosowaniu leków blokujących receptory alfa1a-adrenergiczne. Nie ustalono jednoznacznie korzyści z odstawienia tych leków przed zabiegiem, dlatego decyzję o przerwaniu leczenia przeciwpsychotycznego należy rozważyć wobec ryzyka związanego z samym odstawieniem³⁵.

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych rysperydonu zaobserwowano jego działanie przeciwwymiotne. U ludzi efekt ten może maskować objawy przedawkowania niektórych leków lub stany takie jak:³⁶

• niedrożność jelit
• zespół Reye’a
• nowotwór mózgu

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Chociaż badano rysperydon podawany doustnie u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby, Risperidone Teva nie był przedmiotem takich badań. Dlatego należy zachować szczególną ostrożność stosując go u pacjentów z tej grupy³⁷.

Podawanie leku

Należy zachować szczególną ostrożność, aby uniknąć przypadkowego podania Risperidone Teva do naczynia krwionośnego³⁸.

Substancje pomocnicze

Produkt leczniczy Risperidone Teva zawiera mniej niż 1 mmol sodu (23 mg) na dawkę, co oznacza, że jest praktycznie „wolny od sodu”³⁹.