Właściwości farmakodynamiczne
Quetiapine Fair-Med 25 mg

Właściwości farmakodynamiczne kwetiapiny

Kwetiapina należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwpsychotycznych, a dokładniej do podgrupy diazepin, oksazepin i tiazepin. Według klasyfikacji ATC przypisano jej kod N05A H04. Preparat Quetiapine Fair-Med dostępny jest w formie tabletek powlekanych o zróżnicowanych dawkach: 25 mg, 100 mg, 150 mg, 200 mg oraz 300 mg.¹

Mechanizm działania

Kwetiapina zaliczana jest do atypowych leków przeciwpsychotycznych. Zarówno sama kwetiapina, jak i jej aktywny metabolit – norkwetiapina – obecne w osoczu ludzkim, wykazują działanie poprzez interakcję z receptorami różnych neuroprzekaźników w układzie nerwowym. Substancje te charakteryzują się powinowactwem do receptorów serotoninowych (5HT2) oraz dopaminowych (D1 i D2) w mózgu.²

Unikalne właściwości kliniczne kwetiapiny, w tym jej przeciwpsychotyczne działanie oraz niska częstość występowania pozapiramidowych działań niepożądanych w porównaniu z klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi, wynikają z połączenia antagonistycznego działania wobec receptorów 5HT2 i D2. Istotnym czynnikiem różnicującym jest bardziej wybiórcze oddziaływanie kwetiapiny na receptory serotoninowe 5HT2 niż dopaminowe D2.³

Profil receptorowy kwetiapiny i norkwetiapiny przedstawia się następująco:

Kwetiapina i norkwetiapina nie wykazują istotnego powinowactwa do receptorów benzodiazepinowych, natomiast silnie wiążą się z receptorami histaminergicznymi oraz α1-adrenergicznymi. Ich oddziaływanie na receptory α2-adrenergiczne ma charakter umiarkowany. Istotna różnica między kwetiapiną a norkwetiapiną dotyczy receptorów muskarynowych – kwetiapina wykazuje niskie lub żadne powinowactwo, podczas gdy norkwetiapina oddziałuje z nimi w stopniu umiarkowanym do wysokiego, co może tłumaczyć działanie przeciwcholinergiczne (muskarynowe) leku.⁴

Do mechanizmów wyjaśniających przeciwdepresyjną skuteczność terapeutyczną kwetiapiny przyczynia się również hamowanie przez norkwetiapinę czynnika transportującego norepinefrynę (NET) oraz jej częściowe działanie agonistyczne na receptory 5HT1A.⁵

Aktywność przeciwpsychotyczna w badaniach przedklinicznych

W testach badających działanie przeciwpsychotyczne kwetiapina wykazuje znaczącą aktywność. Jednym z takich testów jest badanie odruchu warunkowego unikania. Substancja czynna hamuje działanie agonistów dopaminy, co można potwierdzić zarówno na podstawie oceny behawioralnej, jak i elektrofizjologicznej.⁶

Ponadto, kwetiapina zwiększa stężenie metabolitów dopaminy, co stanowi neurochemiczny wskaźnik blokady receptorów D2.⁷

Właściwości atypowe i różnice od standardowych leków przeciwpsychotycznych

Wyniki badań przedklinicznych oceniających ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych (EPS) wskazują jednoznacznie, że kwetiapina różni się od standardowych leków przeciwpsychotycznych i wykazuje atypowe właściwości. Ta atypowość przejawia się w kilku aspektach:⁸

• Podczas przewlekłego stosowania kwetiapina nie wywołuje nadwrażliwości receptorów dopaminowych D2⁹
• Kwetiapina wykazuje jedynie słabe działanie kataleptyczne, nawet po zastosowaniu dawek skutecznie blokujących receptor dopaminowy D2¹⁰
• Podczas przewlekłego stosowania, kwetiapina oddziałuje wybiórczo na układ limbiczny poprzez blokowanie depolaryzacji szlaku mezolimbicznego, nie wpływając przy tym na zawierające dopaminę neurony układu nigrostriatalnego¹¹
• W modelach zwierzęcych, zarówno po krótkotrwałym jak i przewlekłym stosowaniu, kwetiapina wywołuje jedynie nieznaczne objawy dystonii u małp z rodzaju Cebus, które zostały uwrażliwione na haloperydol lub nie otrzymywały wcześniej leków neuroleptycznych¹²

Te właściwości farmakodynamiczne kwetiapiny przekładają się na jej specyficzny profil kliniczny, charakteryzujący się skutecznym działaniem przeciwpsychotycznym przy jednoczesnym ograniczeniu działań niepożądanych typowych dla klasycznych neuroleptyków, zwłaszcza objawów pozapiramidowych.