Działania niepożądane leku Poltram (tramadolu chlorowodorek)

Poltram, zawierający 100 mg/ml tramadolu chlorowodorku w postaci kropli doustnych, może wywoływać szereg działań niepożądanych, których znajomość jest kluczowa podczas terapii. Tramadol, jako lek o działaniu opioidowym, charakteryzuje się profilem bezpieczeństwa typowym dla tej grupy farmakologicznej, jednak z pewnymi specyficznymi cechami, które należy uwzględnić podczas stosowania leku.¹

Najczęstsze objawy niepożądane

Wśród objawów niepożądanych Poltramu dominują dwa główne symptomy występujące u ponad 10% pacjentów: nudności oraz zawroty głowy. Te działania niepożądane należy uznać za bardzo często występujące i należy o nich poinformować pacjenta przed rozpoczęciem terapii.²

Spektrum działań niepożądanych według układów

Działania niepożądane leku Poltram dotyczą wielu układów organizmu, z różnym nasileniem i częstością występowania. Poniżej przedstawiono szczegółowy przegląd według układów:³

Zaburzenia układu immunologicznego

Rzadko obserwowane są reakcje alergiczne manifestujące się jako duszność, skurcz oskrzeli, sapanie czy obrzęk naczynioruchowy. W szczególnych przypadkach może dojść do rozwinięcia wstrząsu anafilaktycznego, co stanowi stan zagrożenia życia wymagający natychmiastowej interwencji medycznej.⁴

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

W rzadkich przypadkach tramadol może powodować zaburzenia łaknienia, co może skutkować zmianami masy ciała pacjenta podczas długotrwałej terapii.⁵

Zaburzenia psychiczne

Zaburzenia psychiczne związane ze stosowaniem tramadolu cechują się zróżnicowanym obrazem klinicznym. Rzadko występują objawy takie jak niepokój, omamy, dezorientacja, zaburzenia snu oraz koszmary senne. Nasilenie i charakter objawów psychicznych zależą od osobowości pacjenta oraz czasu podawania leku. Zalicza się do nich: zaburzenia nastroju (zazwyczaj podniecenie, rzadziej dysforia), zmiany aktywności (przeważnie jej zmniejszenie, czasem zwiększenie), nadmierne zmęczenie oraz zmiany w zdolnościach do percepcji poznawczej i zmysłowej, w tym zaburzenia procesów decyzyjnych i percepcji. Niezwykle istotnym aspektem farmakoterapii tramadolem jest ryzyko rozwoju uzależnienia.⁶

Zaburzenia układu nerwowego

W obrębie układu nerwowego tramadol wywołuje szereg działań niepożądanych o zróżnicowanej częstości występowania:

• Bardzo często: zawroty głowy
• Często: bóle głowy, senność
• Rzadko: parestezje, drżenie, depresja oddechowa, drgawki pochodzenia mózgowego, mimowolne skurcze mięśni, zaburzenia koordynacji, omdlenie
• Częstość nieznana: zaburzenia mowy, zespół serotoninowy

Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko depresji oddechowej przy stosowaniu dawek znacząco przekraczających zalecane oraz w przypadku jednoczesnego stosowania innych substancji o działaniu hamującym na ośrodkowy układ nerwowy. Drgawki typu padaczkowego występują głównie po zastosowaniu dużych dawek tramadolu lub przy jednoczesnym stosowaniu leków obniżających próg drgawkowy.⁷

Zaburzenia oka

Tramadol może rzadko powodować niewyraźne widzenie, a z nieustaloną częstością także rozszerzenie źrenic, co może zaburzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.⁸

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

W zakresie układu krążenia obserwuje się następujące działania niepożądane:

• Niezbyt często: kołatanie serca, tachykardia, hipotonia ortostatyczna, zapaść naczyniowo-sercowa (szczególnie po podaniu dożylnym oraz u pacjentów po wysiłku fizycznym)
• Rzadko: bradykardia, wzrost ciśnienia tętniczego krwi
• Częstość nieznana: zaczerwienienie twarzy, uderzenia gorąca

Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z chorobami układu krążenia oraz monitorować stan hemodynamiczny, zwłaszcza przy rozpoczynaniu terapii.⁹

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Rzadko występuje zahamowanie oddychania oraz duszność. Tramadol może również powodować czkawkę (częstość nieznana). Warto odnotować zgłaszane przypadki zaostrzenia przebiegu astmy oskrzelowej podczas terapii tramadolem, choć związek przyczynowy nie został jednoznacznie ustalony.¹⁰

Zaburzenia żołądka i jelit

Objawy ze strony przewodu pokarmowego są częstymi działaniami niepożądanymi tramadolu:

• Bardzo często: nudności
• Często: wymioty, zaparcia, suchość w jamie ustnej
• Niezbyt często: odbijanie, podrażnienie przewodu pokarmowego (np. uczucie pełności w jamie brzusznej, ucisk w żołądku), biegunka

Dolegliwości gastryczne mogą znacząco wpływać na komfort pacjenta i compliance terapeutyczny, dlatego należy rozważyć odpowiednią profilaktykę tych objawów.¹¹

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

W pojedynczych przypadkach po podaniu tramadolu obserwowano zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, co wskazuje na potencjalny wpływ hepatotoksyczny leku. W przypadku pacjentów z upośledzoną funkcją wątroby zaleca się rutynowe monitorowanie parametrów funkcji wątroby.¹²

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Tramadol może wywoływać następujące reakcje skórne:

• Często: nadmierna potliwość
• Niezbyt często: reakcje skórne w postaci świądu, wysypki, pokrzywki
• Częstość nieznana: obrzęki

Pojawienie się reakcji skórnych może sugerować nadwrażliwość na lek i wymaga oceny klinicznej pod kątem kontynuacji terapii.¹³

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Rzadko tramadol powoduje osłabienie siły mięśni szkieletowych, co może wpływać na sprawność motoryczną pacjenta, a w konsekwencji na ryzyko upadków, szczególnie u osób starszych.¹⁴

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Rzadko obserwowane są zaburzenia w oddawaniu moczu oraz zatrzymanie moczu. Pacjenci z przerostem prostaty lub zaburzeniami funkcji pęcherza moczowego mogą być szczególnie predysponowani do tych działań niepożądanych.¹⁵

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Często występującym objawem jest zmęczenie. Szczególnie istotne są objawy, które mogą wystąpić po nagłym odstawieniu tramadolu. Przypominają one zespół abstynencyjny po odstawieniu opioidów i obejmują: pobudzenie, niepokój, nerwowość, zaburzenia snu, hiperkinezę, drżenia oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Rzadziej opisywane były również: napady paniki, silny niepokój, omamy, parestezje, dzwonienie w uszach oraz inne objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego, takie jak dezorientacja, urojenia, depersonalizacja, derealizacja czy paranoja.¹⁶

Szczegółowa tabela działań niepożądanych tramadolu (Poltram)

Zespół odstawienia po zakończeniu terapii

Po nagłym odstawieniu tramadolu mogą wystąpić charakterystyczne objawy przypominające zespół abstynencyjny po odstawieniu opioidów. Obejmują one: pobudzenie, niepokój, nerwowość, zaburzenia snu, hiperkinezę, drżenia oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe. W rzadkich przypadkach obserwuje się również napady paniki, silny niepokój, omamy, parestezje, dzwonienie w uszach oraz inne objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego, takie jak dezorientacja, urojenia, depersonalizacja, derealizacja czy paranoja. W celu uniknięcia tych objawów zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki, szczególnie po długotrwałej terapii.¹⁷

Szczególne przypadki kliniczne

Należy zwrócić uwagę na ryzyko depresji oddechowej, które zwiększa się przy stosowaniu dawek tramadolu znacząco większych niż zalecane oraz przy jednoczesnym stosowaniu innych substancji działających hamująco na ośrodkowy układ nerwowy. Również drgawki typu padaczkowego występują głównie po zastosowaniu dużych dawek tramadolu lub w przypadku jednoczesnego stosowania leków obniżających próg drgawkowy.¹⁸

Szczególnie istotne jest zwrócenie uwagi na ryzyko zespołu serotoninowego, który może wystąpić przy jednoczesnym stosowaniu leków o działaniu serotoninergicznym. Stan ten charakteryzuje się hipertermią, sztywnością mięśniową, zaburzeniami koordynacji, pobudzeniem psychoruchowym i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.¹⁹