Działania niepożądane lenalidomidu (Polalid)

Lenalidomid, będący składnikiem aktywnym preparatu Polalid, jest lekiem immunomodulującym stosowanym w leczeniu różnych nowotworów hematologicznych, przede wszystkim szpiczaka mnogiego, zespołów mielodysplastycznych oraz chłoniaka grudkowego. Jak każdy produkt leczniczy, może wywoływać działania niepożądane, które różnią się nasileniem i częstością występowania w zależności od wskazania i schematu terapeutycznego.¹

Profil bezpieczeństwa – charakterystyka ogólna

Profil bezpieczeństwa lenalidomidu został określony w oparciu o liczne badania kliniczne prowadzone w różnych wskazaniach. Znaczące różnice w profilu działań niepożądanych obserwowano w zależności od tego, czy lenalidomid stosowany był w monoterapii, czy w skojarzeniu z innymi lekami (np. deksametazonem, bortezomibem, melfalanem, prednizonem lub rytuksymabem), a także w zależności od rodzaju leczonego nowotworu.²

Ciężkie działania niepożądane

Do najcięższych działań niepożądanych obserwowanych podczas terapii lenalidomidem należą przede wszystkim:³

• Zapalenie płuc (9,8-10,6% w zależności od schematu leczenia)
• Zakażenie płuc (5,7-9,4%)
• Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna)
• Gorączka neutropeniczna (6,0%)
• Neutropenia 3. lub 4. stopnia
• Niewydolność nerek (włączając postać ostrą) (6,3%)
• Niedociśnienie tętnicze (6,5% w schemacie z bortezomibem i deksametazonem)
• Odwodnienie (5,0%)

Profil ciężkich działań niepożądanych różni się w zależności od wskazania oraz schematu terapeutycznego. W leczeniu podtrzymującym po autologicznym przeszczepieniu komórek macierzystych (ASCT) u pacjentów z nowo rozpoznanym szpiczakiem mnogim (NDMM) najczęściej obserwowano zapalenie płuc (10,6%) w badaniu IFM 2005-02 oraz zakażenie płuc (9,4%) w badaniu CALGB 100104.⁴

Najczęstsze działania niepożądane

Częstość występowania działań niepożądanych różni się w zależności od wskazania i zastosowanego schematu leczenia. Poniżej przedstawiono najczęstsze działania niepożądane w różnych wskazaniach:⁵

Szpiczak mnogi – leczenie podtrzymujące po ASCT:

W badaniu IFM 2005-02 najczęściej obserwowano: neutropenię (60,8%), zapalenie oskrzeli (47,4%), biegunkę (38,9%), zapalenie jamy nosowo-gardłowej (34,8%), skurcze mięśni (33,4%), leukopenię (31,7%), astenię (29,7%), kaszel (27,3%), trombocytopenię (23,5%), zapalenie żołądka i jelit (22,5%) i gorączkę (20,5%).⁶

W badaniu CALGB 100104 najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były: neutropenia (79,0%), trombocytopenia (72,3%), biegunka (54,5%), wysypka (31,7%), zakażenia górnych dróg oddechowych (26,8%), zmęczenie (22,8%), leukopenia (22,8%) i niedokrwistość (21,0%).⁷

Szpiczak mnogi – lenalidomid w skojarzeniu z bortezomibem i deksametazonem:

W badaniu SWOG S0777 najczęściej obserwowano: zmęczenie (73,7%), neuropatię obwodową (71,8%), trombocytopenię (57,6%), zaparcie (56,1%) i hipokalcemię (50,0%).⁸

Szpiczak mnogi – lenalidomid z małymi dawkami deksametazonu:

Najczęściej obserwowano: biegunkę (45,5%), zmęczenie (32,8%), ból pleców (32,0%), astenię (28,2%), zaburzenia snu (27,6%), wysypkę (24,3%), osłabione łaknienie (23,1%), kaszel (22,7%), gorączkę (21,4%) i skurcze mięśni (20,5%).⁹

Szpiczak mnogi – lenalidomid z melfalanem i prednizonem:

Do najczęstszych działań niepożądanych należały: neutropenia (83,3%), niedokrwistość (70,7%), trombocytopenia (70,0%), leukopenia (38,8%), zaparcia (34,0%), biegunka (33,3%), wysypka (28,9%), gorączka (27,0%), obrzęk obwodowy (25,0%), kaszel (24,0%), zmniejszone łaknienie (23,7%) i astenia (22,0%).¹⁰

Szpiczak mnogi – pacjenci leczeni wcześniej co najmniej jednym schematem:

W badaniach fazy III najczęściej obserwowano: zmęczenie (43,9%), neutropenię (42,2%), zaparcie (40,5%), biegunkę (38,5%), kurcze mięśni (33,4%), niedokrwistość (31,4%), trombocytopenię (21,5%) i wysypkę (21,2%).¹¹

Zespoły mielodysplastyczne:

Najczęściej obserwowano: neutropenię (76,8%), trombocytopenię (46,4%), biegunkę (34,8%), zaparcia (19,6%), nudności (19,6%), świąd (25,4%), wysypkę (18,1%), zmęczenie (18,1%) i skurcze mięśni (16,7%).¹²

Chłoniak grudkowy:

W badaniu NHL-007 najczęściej obserwowano: neutropenię (58,2%), biegunkę (30,8%), leukopenię (28,8%), zaparcie (21,9%), kaszel (21,9%) i zmęczenie (21,9%).¹³

Szczegółowe kategorie działań niepożądanych

Zaburzenia hematologiczne

Neutropenia jest jednym z najczęstszych działań niepożądanych związanych z leczeniem lenalidomidem, występującym u 60-83% pacjentów w zależności od wskazania i schematu leczenia. Jej ciężka postać (3-4 stopnia) może prowadzić do gorączki neutropenicznej, która stanowi poważne powikłanie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej.¹⁴

Trombocytopenia występuje u 21-72% pacjentów i jest szczególnie częsta w skojarzeniu z melfalanem. Może zwiększać ryzyko krwawień, zwłaszcza przy głębokim obniżeniu liczby płytek krwi.¹⁵

Niedokrwistość obserwowana jest u 21-71% pacjentów w zależności od wskazania. Ciężka niedokrwistość (stopnia 3-4) może wymagać transfuzji krwi.¹⁶

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Lenalidomid często powoduje działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego. Biegunka jest jednym z najczęstszych objawów (30-55% pacjentów), a jej nasilenie może być różne – od łagodnej do ciężkiej. Równie często występują zaparcia (20-56%), zwłaszcza w schematach zawierających bortezomib. Inne częste objawy to nudności, wymioty oraz zapalenie żołądka i jelit.¹⁷

Zaburzenia skóry

Wysypka jest częstym działaniem niepożądanym lenalidomidu (18-32% pacjentów), podobnie jak świąd. Reakcje skórne mogą mieć różne nasilenie – od łagodnych do ciężkich. W rzadkich przypadkach mogą przybierać postać poważnych reakcji skórnych wymagających przerwania leczenia.¹⁸

Zaburzenia neurologiczne i mięśniowe

Skurcze mięśni i bóle mięśniowe są częstymi objawami zgłaszanymi przez 16-33% pacjentów. Neuropatia obwodowa występuje szczególnie często (do 72%) w schematach zawierających bortezomib.¹⁹

Zaburzenia zakrzepowo-zatorowe

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, w tym zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna, stanowią istotne powikłania terapii lenalidomidem. Ryzyko to jest szczególnie podwyższone u pacjentów ze szpiczakiem mnogim, zwłaszcza podczas terapii skojarzonej z deksametazonem.²⁰

Infekcje

Leczenie lenalidomidem wiąże się ze zwiększonym ryzykiem infekcji, szczególnie zakażeń górnych dróg oddechowych, zapalenia oskrzeli, zapalenia płuc oraz zakażeń płuc. Ciężkie zakażenia mogą wystąpić zwłaszcza u pacjentów z neutropenią.²¹

Tabela działań niepożądanych lenalidomidu

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane obserwowane podczas stosowania lenalidomidu wraz z ich częstością występowania i nasileniem. Częstość określono według następujących kategorii: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000), nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).²²

Postępowanie w przypadku działań niepożądanych

Ze względu na szerokie spektrum działań niepożądanych związanych ze stosowaniem lenalidomidu, konieczne jest staranne monitorowanie pacjentów podczas terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na:²³

1. Parametry hematologiczne – regularne kontrole morfologii krwi, szczególnie w pierwszych cyklach leczenia, w celu wykrycia neutropenii, trombocytopenii i niedokrwistości
2. Objawy zakrzepicy – wczesne rozpoznanie objawów zakrzepicy żył głębokich lub zatorowości płucnej
3. Objawy infekcji – szybkie rozpoznanie i leczenie infekcji, zwłaszcza u pacjentów z neutropenią
4. Reakcje skórne – monitorowanie pod kątem wysypki i innych reakcji skórnych
5. Funkcję nerek – regularna ocena parametrów funkcji nerek

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych może być konieczna modyfikacja dawki lenalidomidu, czasowe przerwanie leczenia lub całkowite jego zakończenie, w zależności od nasilenia objawów. Szczegółowe zasady modyfikacji dawkowania powinny być zgodne z aktualnymi zaleceniami zawartymi w Charakterystyce Produktu Leczniczego.²⁴