Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Stosowanie podtlenku azotu jako środka medycznego wiąże się z licznymi przeciwwskazaniami, które należy bezwzględnie uwzględnić przed podjęciem decyzji o jego zastosowaniu. Bezpieczeństwo pacjenta wymaga dokładnej analizy stanu klinicznego oraz wykluczenia sytuacji, w których zastosowanie tego gazu może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia.¹

Podstawowe przeciwwskazania dotyczące stosowania

Podtlenek azotu Messer (nie mniej niż 98,0% (V/V), gaz medyczny skroplony) nie powinien być stosowany w następujących sytuacjach klinicznych:²

• Gdy mieszanina oddechowa zawiera mniej niż 30% tlenu – konieczne jest zawsze stosowanie podtlenku azotu z odpowiednią domieszką tlenu
• W przypadku planowanego podawania leku przez okres dłuższy niż 24 godziny
• U pacjentów z nadwrażliwością na podtlenek azotu
• U osób z niedoborem witaminy B12
• Podczas terapii metotreksatem

Należy pamiętać, że podtlenek azotu charakteryzuje się zdolnością do szybkiej dyfuzji do zamkniętych przestrzeni ciała zawierających powietrze, co może prowadzić do zwiększenia ciśnienia i rozmiarów tych obszarów.³

Przeciwwskazania związane z układem nerwowym

Stosowanie podtlenku azotu jest przeciwwskazane w następujących stanach neurologicznych:⁴

• Urazy głowy związane ze zwiększonym ciśnieniem wewnątrzczaszkowym – podtlenek azotu może dodatkowo zwiększać to ciśnienie
• Zaburzenia świadomości – utrudniające monitorowanie stanu pacjenta
• Podwyższone ciśnienie śródczaszkowe – z uwagi na ryzyko jego dalszego wzrostu
• Stwardnienie rozsiane – ze względu na potencjalny niekorzystny wpływ na przebieg choroby

Przeciwwskazania związane z układem oddechowym

W przypadku patologii układu oddechowego, należy wykluczyć stosowanie podtlenku azotu w:⁵

• Nieodbarczonej odmie – niezależnie od jej rodzaju, z uwagi na ryzyko jej powiększenia
• Nieżycie górnych dróg oddechowych i innych zaburzeniach ograniczających drożność nosowego toru oddechowego, takich jak:
  • Katar
  • Zapalenie gardła
  • Zapalenie ucha
  • Zapalenie zatok obocznych nosa
• Przeroście migdałków z towarzyszącym ustnym torem oddychania
• Rozstrzeniu oskrzeli
• Rozedmie pęcherzowej płuc

Przeciwwskazania w urazach i schorzeniach twarzoczaszki

Podtlenek azotu nie powinien być stosowany w przypadku:⁶

• Urazów szczękowo-twarzowych – ze względu na potencjalne gromadzenie się gazu w uszkodzonych tkankach
• Zabiegów operacyjnych w obrębie:
  • Ucha środkowego
  • Ucha wewnętrznego
  • Zatok przynosowych
• Po iniekcji gazów okulistycznych (np. SF6 lub C3F8):
  • Przez cały okres utrzymywania się pęcherzyka gazowego w gałce ocznej
  • Przez 3 miesiące po ostatnim wstrzyknięciu gazu do gałki ocznej

Przeciwwskazania związane z układem pokarmowym

Stosowanie podtlenku azotu należy wykluczyć w:⁷

• Znacznym wzdęciu brzucha, np. w przypadku ostrej niedrożności jelit – podtlenek azotu może dodatkowo zwiększać objętość gazów w przewodzie pokarmowym
• Po spożyciu posiłku bezpośrednio przed zabiegiem – ze względu na zwiększone ryzyko wymiotów i aspiracji treści żołądkowej

Inne istotne przeciwwskazania

Podtlenku azotu nie należy stosować w przypadku:⁸

• Zatorów powietrznych – podtlenek azotu może zwiększać objętość pęcherzyków powietrza
• Choroby dekompresyjnej – ze względu na wpływ na dystrybucję gazów w organizmie
• Choroby alkoholowej – z uwagi na ryzyko interakcji i nasilenia działania depresyjnego na ośrodkowy układ nerwowy
• Psychoz – ze względu na możliwość pogorszenia stanu psychicznego pacjenta
• Wrodzonej wady serca – ryzyko pogorszenia funkcji układu krążenia
• Porfirii – choroba metaboliczna, w której stosowanie podtlenku azotu może wyzwalać ostre napady
• Męczliwości mięśni – z uwagi na potencjalne nasilenie objawów

Szczególne sytuacje kliniczne wymagające odradzenia stosowania

Ze względu na właściwości fizykochemiczne podtlenku azotu (Dinitrogenii oxidum) należy szczególnie ostrożnie rozważyć stosowanie tego gazu w praktyce klinicznej i odradzić jego użycie nawet w przypadkach, gdy korzyści mogą przewyższać ryzyko. Podtlenek azotu może wchodzić w interakcje z metotreksatem, co stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do jego stosowania.⁹

Należy również pamiętać, że podtlenek azotu może nasilać objawy niedoboru witaminy B12, dlatego pacjenci z tego typu niedoborami nie powinni otrzymywać tego leku.¹⁰