Działania niepożądane leku Pinexet (kwetiapina)

Kwetiapina, substancja czynna leku Pinexet, jest lekiem przeciwpsychotycznym o szerokim spektrum działania. Jak każdy lek, może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta one wystąpią. Znajomość profilu bezpieczeństwa leku jest kluczowa dla prawidłowego monitorowania stanu pacjenta i podejmowania odpowiednich decyzji terapeutycznych.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Podczas leczenia kwetiapiną do najczęstszych działań niepożądanych (występujących u ≥10% pacjentów) należą: senność, zawroty głowy, ból głowy, suchość błony śluzowej jamy ustnej, objawy odstawienia, zwiększenie stężenia triglicerydów w surowicy, zwiększenie stężenia cholesterolu całkowitego (szczególnie frakcji LDL), zmniejszenie stężenia frakcji HDL cholesterolu, zwiększenie masy ciała, zmniejszenie zawartości hemoglobiny oraz objawy ze strony układu pozapiramidowego.²

Warto podkreślić, że niektóre z tych działań niepożądanych mają charakter przejściowy – na przykład senność występuje zwykle podczas pierwszych dwóch tygodni leczenia i zazwyczaj ustępuje w trakcie dalszego stosowania kwetiapiny.³

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych związanych z podawaniem kwetiapiny została sklasyfikowana według następujących kryteriów:⁴

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko (<10 000)
• Nieznana (częstość nie może zostać określona na podstawie dostępnych danych)

Szczegółowe działania niepożądane według układów

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W zakresie zaburzeń hematologicznych obserwowano:⁵

• Bardzo często: zmniejszenie zawartości hemoglobiny
• Często: leukopenia, zmniejszenie liczby neutrofilów, zwiększenie liczby eozynofilów
• Niezbyt często: neutropenia, małopłytkowość, niedokrwistość, zmniejszenie liczby płytek krwi
• Rzadko: agranulocytoza

Szczególnie istotne jest zmniejszenie zawartości hemoglobiny do ≤13 g/dl (8,07 mmol/l) u mężczyzn i do ≤12 g/dl (7,45 mmol/l) u kobiet, które występowało u 11% pacjentów przyjmujących kwetiapinę. U tych pacjentów średnie maksymalne zmniejszenie zawartości hemoglobiny wynosiło -1,50 g/dl.⁶

Zaburzenia układu immunologicznego

W zakresie układu immunologicznego:⁷

• Niezbyt często: nadwrażliwość (w tym alergiczne reakcje skórne)
• Bardzo rzadko: reakcja anafilaktyczna

Zaburzenia endokrynologiczne

Kwetiapina może wpływać na funkcję gruczołów wydzielania wewnętrznego:⁸

• Często: hiperprolaktynemia, zmniejszenie stężenia całkowitej T4, zmniejszenie stężenia wolnej T4, zmniejszenie stężenia całkowitej T3, zwiększenie stężenia TSH
• Niezbyt często: zmniejszenie stężenia wolnej T3, niedoczynność tarczycy
• Rzadko: nieadekwatne wydzielanie hormonu antydiuretycznego

U pacjentów poniżej 18 roku życia stężenie prolaktyny >20 μg/l (>869,56 mmol/l) u mężczyzn i >30 μg/l (>1130,428 mmol/l) u kobiet w każdym wieku może występować częściej niż u dorosłych. Zwiększenie stężenia prolaktyny do >100 μg/l wystąpiło u mniej niż 1% młodych pacjentów.⁹

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Podczas leczenia kwetiapiną często obserwuje się zaburzenia metaboliczne:¹⁰

• Bardzo często:
  • Zwiększenie stężenia triglicerydów w surowicy (>200 mg/ml (≥2,258 mmol/l) u dorosłych lub ≥150 mg/dl (≥1,694 mmol/l) u osób <18 lat)
  • Zwiększenie stężenia cholesterolu całkowitego (szczególnie frakcji LDL)
  • Zmniejszenie stężenia cholesterolu frakcji HDL (<40 mg/ml (1,025 mmol/l) u mężczyzn; <50 mg/ml (1,282 mmol/l) u kobiet)
  • Zwiększenie masy ciała (>7% wzrost w porównaniu z wartością wyjściową)
• Często:
  • Zwiększenie łaknienia
  • Zwiększenie stężenia glukozy we krwi do poziomu hiperglikemii (≥126 mg/dl (≥7,0 mmol/l) na czczo lub ≥200 mg/dl (≥11,1 mmol/l) nie na czczo)
• Niezbyt często: hiponatremia, cukrzyca, zaostrzenie istniejącej cukrzycy
• Nieznana: zespół metaboliczny

U niektórych pacjentów obserwowano pogorszenie więcej niż jednego czynnika metabolicznego, tj. masy ciała, stężenia glukozy we krwi oraz stężenia lipidów we krwi.¹¹

Zaburzenia psychiczne

W obszarze zaburzeń psychicznych obserwowano:¹²

• Często: dziwaczne sny i koszmary senne, wyobrażenia samobójcze i zachowania samobójcze
• Nieznana: somnambulizm oraz pokrewne reakcje i zachowania, takie jak mówienie przez sen oraz zaburzenia odżywiania związane ze snem

Przypadki wyobrażeń oraz zachowań samobójczych były zgłaszane podczas leczenia kwetiapiną lub wkrótce po przerwaniu leczenia. Jest to istotne ryzyko, które wymaga stałego monitorowania pacjenta.¹³

Zaburzenia układu nerwowego

Kwetiapina znacząco wpływa na układ nerwowy, powodując:¹⁴

• Bardzo często: zawroty głowy, senność, ból głowy, objawy pozapiramidowe
• Często: dyzartria
• Niezbyt często: padaczka (napady drgawkowe), zespół niespokojnych nóg, dyskineza późna, omdlenie
• Bardzo rzadko: złośliwy zespół neuroleptyczny

Senność występuje zwykle w pierwszych dwóch tygodniach leczenia i zazwyczaj ustępuje w trakcie dalszego stosowania leku. Zawroty głowy mogą prowadzić do upadków, szczególnie u osób starszych.¹⁵

Zaburzenia serca

W zakresie układu sercowo-naczyniowego odnotowano:¹⁶

• Często: częstoskurcz, kołatanie serca
• Niezbyt często: wydłużenie odstępu QT, rzadkoskurcz
• Nieznana: kardiomiopatia, zapalenie mięśnia sercowego

Należy podkreślić, że podczas leczenia kwetiapiną obserwowano przypadki wydłużenia odstępu QTc, komorowych zaburzeń rytmu, nagłych niespodziewanych zgonów, zatrzymania akcji serca oraz częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes. Są to działania charakterystyczne dla tej grupy leków.¹⁷

Zaburzenia oka

W zakresie narządu wzroku:¹⁸

• Często: niewyraźne widzenie

Zaburzenia naczyniowe

W obrębie układu naczyniowego odnotowano:¹⁹

• Często: niedociśnienie ortostatyczne
• Rzadko: żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Kwetiapina, podobnie jak inne leki przeciwpsychotyczne blokujące receptory α1, może powodować niedociśnienie ortostatyczne związane z zawrotami głowy, tachykardią, a u niektórych pacjentów z omdleniami, szczególnie w początkowym okresie zwiększania dawki.²⁰

Zaburzenia oddechowe

W układzie oddechowym obserwowano:²¹

• Często: duszność
• Niezbyt często: zapalenie błony śluzowej nosa

Zaburzenia żołądka i jelit

W zakresie układu pokarmowego odnotowano:²²

• Bardzo często: suchość w jamie ustnej
• Często: zaparcia, niestrawność, wymioty
• Niezbyt często: zaburzenia połykania
• Rzadko: zapalenie trzustki, niedrożność jelit

Zwiększoną częstość występowania wymiotów obserwuje się szczególnie u pacjentów w wieku podeszłym (≥65 lat).²³

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

W zakresie funkcji wątroby obserwowano:²⁴

• Często:
  • Zwiększenie stężenia aminotransferazy alaninowej (ALT) w surowicy
  • Zwiększenie stężenia gamma-GT w surowicy
• Niezbyt często: zwiększenie stężenia aminotransferazy asparaginianowej (AST) w surowicy
• Rzadko: żółtaczka, zapalenie wątroby

Obserwowano bezobjawowe zwiększenie (odchylenie od normy do >3-krotności górnej granicy normy) aktywności aminotransferaz (ALT, AST) lub GGTP u niektórych pacjentów przyjmujących kwetiapinę. Zwiększenie to zwykle ustępowało w trakcie dalszego leczenia kwetiapiną.²⁵

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

W obszarze dermatologicznym odnotowano ciężkie działania niepożądane:²⁶

• Rzadko: obrzęk naczynioruchowy, zespół Stevensa-Johnsona
• Bardzo rzadko: toksyczna rozpływna martwica naskórka, rumień wielopostaciowy, wysypka z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS), zapalenie naczyń krwionośnych skóry

W związku z leczeniem kwetiapiną notowano ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR), w tym zespół Stevensa-Johnsona (SJS), toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN) i wysypkę z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS).²⁷

Inne układy i narządy

Kwetiapina może również wpływać na:²⁸

• Układ mięśniowo-szkieletowy: badania diagnostyczne wykazywały zwiększenie stężenia kinazy kreatynowej we krwi; bardzo rzadko notowano rabdomiolizę.
• Układ moczowy: niezbyt często występowało zatrzymanie moczu.
• Układ rozrodczy: często obserwowano zaburzenia sprawności seksualnej; rzadko priapizm, mlekotok, obrzęk piersi i zaburzenia cyklu miesiączkowego.
• Stan ogólny: bardzo często występowały objawy odstawienia; często notowano łagodną astenię, obrzęk obwodowy, drażliwość i wysoką gorączkę.

Objawy odstawienia

Nagłe przerwanie leczenia kwetiapiną może prowadzić do wystąpienia objawów odstawiennych. Najczęściej obserwowane to: bezsenność, nudności, bóle głowy, biegunka, wymioty, zawroty głowy i drażliwość. Częstość ich występowania zmniejsza się znacząco po tygodniu od zaprzestania leczenia.²⁹

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

U pacjentów pediatrycznych (10-17 lat) mogą wystąpić te same działania niepożądane, które obserwuje się u dorosłych. Jednakże niektóre działania mogą występować z większą częstością lub być specyficzne dla tej grupy wiekowej.³⁰

Należy zwrócić uwagę, że drażliwość u dzieci i młodzieży może wynikać z innych uwarunkowań klinicznych niż u dorosłych.³¹

Potencjalnie zagrażające życiu działania niepożądane

Niektóre działania niepożądane kwetiapiny mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie dla życia pacjenta i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej:³²

• Agranulocytoza – ciężkie zmniejszenie liczby granulocytów obojętnochłonnych zwiększające ryzyko infekcji
• Złośliwy zespół neuroleptyczny – potencjalnie śmiertelne powikłanie charakteryzujące się sztywnością mięśni, gorączką, zaburzeniami świadomości i niestabilnością wegetatywną
• Wydłużenie odstępu QTc – predysponujące do groźnych zaburzeń rytmu serca, w tym częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes
• Ciężkie reakcje skórne – zespół Stevensa-Johnsona (SJS), toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN)
• Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa – potencjalnie śmiertelne powikłanie zakrzepowe

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Ze względu na profil działań niepożądanych kwetiapiny, zaleca się regularne monitorowanie pacjentów, szczególnie w zakresie:³³

• Parametrów metabolicznych (masa ciała, glikemia, profil lipidowy)
• Parametrów hematologicznych (morfologia krwi)
• Funkcji wątroby
• Parametrów sercowo-naczyniowych (EKG, ciśnienie tętnicze)
• Objawów neurologicznych i psychiatrycznych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Działania niepożądane należy zgłaszać do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub do podmiotu odpowiedzialnego.³⁴