Działania niepożądane leku Phenytoinum WZF

Podczas leczenia fenytoiną (Phenytoinum WZF, 100 mg) mogą wystąpić liczne działania niepożądane, których nasilenie i charakter są zróżnicowane w zależności od predyspozycji pacjenta, dawkowania oraz czasu trwania terapii. Większość objawów niepożądanych wykazuje zależność od dawki, szczególnie te dotyczące układu nerwowego.¹

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W toku farmakoterapii fenytoiną mogą wystąpić poważne, czasem zagrażające życiu zaburzenia hematologiczne. Obserwuje się różnorodne dyskrazje krwi, w tym trombocytopenię, leukopenię, granulocytopenię, agranulocytozę, pancytopenię (z zahamowaniem lub bez zahamowania czynności szpiku) oraz anemię aplastyczną. Zaburzenia te występują rzadko, ale mogą mieć przebieg śmiertelny.²

W przypadku rozpoznania makrocytozy lub anemii megaloblastycznej zwykle skuteczne jest wdrożenie suplementacji kwasem foliowym.³

Z częstością nieznaną może wystąpić aplazja czysto czerwonokrwinkowa.⁴

Istotnym powikłaniem terapii fenytoiną jest limfadenopatia – zarówno miejscowa, jak i uogólniona. Opisywano przypadki łagodnego rozrostu węzłów chłonnych, chłoniaka, pseudochłoniaka oraz choroby Hodgkina. Mimo że związek przyczynowo-skutkowy między stosowaniem fenytoiny a tymi zaburzeniami nie został jednoznacznie potwierdzony, powiększenie węzłów chłonnych wymaga dokładnej diagnostyki różnicowej.⁵

Proces chorobowy węzłów chłonnych może przebiegać bezobjawowo lub manifestować się objawami zbliżonymi do choroby posurowiczej, takimi jak: gorączka, wysypka i zaburzenia czynności wątroby.⁶

W każdym przypadku podejrzenia limfadenopatii wywołanej fenytoiną zaleca się ścisłą obserwację pacjenta oraz rozważenie zmiany leku przeciwdrgawkowego. Podczas terapii fenytoiną konieczne jest regularne monitorowanie morfologii krwi.⁷

Zaburzenia układu immunologicznego

W przebiegu terapii fenytoiną może rozwinąć się zespół nadwrażliwości, który w rzadkich przypadkach może prowadzić do zgonu. Charakteryzuje się on wystąpieniem: bólu stawów, eozynofilii, gorączki, zaburzeń czynności wątroby, powiększenia węzłów chłonnych lub wysypki.⁸

Obserwowano również rozwój chorób o podłożu immunologicznym, takich jak toczeń rumieniowaty układowy, guzkowe zapalenie tętnic oraz zaburzenia dotyczące immunoglobulin.⁹

Dostępne dane wskazują, że reakcje nadwrażliwości, w tym wysypki skórne i działanie hepatotoksyczne, występują z większą częstotliwością u pacjentów rasy czarnej.¹⁰

Zaburzenia układu nerwowego

Najczęstsze działania niepożądane fenytoiny dotyczą ośrodkowego układu nerwowego i wykazują zależność od dawki. Obejmują one:¹¹

• Oczopląs – mimowolne, rytmiczne ruchy gałek ocznych
• Zaburzenia mowy – niewyraźna, zamazana mowa
• Zaburzenia koordynacji ruchowej
• Ataksja – niezborność ruchów
• Dezorientacja
• Parestezje – zaburzenia czucia w postaci mrowienia, drętwienia
• Senność

Mogą również wystąpić: zawroty głowy, bezsenność, rozdrażnienie, fascykulacje (drżenia pęczkowe włókien mięśniowych) oraz bóle głowy.¹²

W rzadkich przypadkach raportowano zaburzenia ruchowe w postaci dyskinez, w tym pląsawicy, dystonii, drżenia oraz grubofaliste trzepoczące drżenie rąk (asterixis) – podobnie jak po zastosowaniu pochodnych fenotiazyny i innych neuroleptyków.¹³

Sporadycznie, po ciężkim przedawkowaniu fenytoiny, obserwowano nieodwracalne zaburzenia funkcji móżdżku. U pacjentów stosujących długotrwale fenytoinę opisywano przypadki polineuropatii obwodowej czuciowej.¹⁴

Fenytoina może również negatywnie wpływać na sferę psychiczną, wywołując agresję lub uspokojenie, osłabienie pamięci oraz depresję.¹⁵

Zaburzenia żołądka i jelit

Do typowych objawów ze strony przewodu pokarmowego należą: nudności, wymioty oraz zaparcia. W rzadkich przypadkach może dojść do toksycznego zapalenia wątroby lub uszkodzenia wątroby.¹⁶

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Podczas stosowania fenytoiny często występują różne postacie wysypki skórnej – najczęściej typu odrowego, rzadziej płoniczego, czasami z towarzyszącą gorączką. Ponadto możliwe jest wystąpienie zapalenia skóry pęcherzowego, złuszczającego, plamicowego oraz tocznia rumieniowatego układowego.¹⁷

Bardzo rzadko obserwuje się ciężkie, zagrażające życiu reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona (SJS) oraz toksyczna rozpływna martwica naskórka (TEN).¹⁸

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

U pacjentów przyjmujących długotrwale fenytoinę raportowano przypadki zmniejszenia gęstości mineralnej kości, osteopenii, osteoporozy oraz złamań. Mechanizm wpływu fenytoiny na metabolizm kostny nie został dotychczas w pełni wyjaśniony.¹⁹

Obserwuje się również szereg działań niepożądanych związanych z długotrwałym stosowaniem leku:²⁰

• Pogrubienie rysów twarzy
• Przerost dziąseł
• Powiększenie warg
• Hirsutyzm (nadmierne owłosienie)
• Choroba Peyroniego (rzadko)
• Przykurcz Dupuytrena (rzadko)

Inne działania niepożądane

W trakcie terapii fenytoiną mogą również wystąpić: poliartropatia, śródmiąższowe zapalenie nerek oraz zapalenie płuc.²¹

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil działań niepożądanych fenytoiny u dzieci i młodzieży jest zasadniczo podobny do obserwowanego u dorosłych. Należy jednak podkreślić, że przerost dziąseł występuje częściej w populacji pediatrycznej oraz u pacjentów, którzy nie zachowują odpowiedniej higieny jamy ustnej.²²

Tabela działań niepożądanych fenytoiny

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, gdyż umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.²³

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁴