Wpływ fenytoiny na płodność, ciążę i laktację

Fenytoina jest lekiem przeciwpadaczkowym, którego stosowanie u kobiet w wieku rozrodczym, w ciąży oraz podczas karmienia piersią wymaga szczególnej uwagi i ostrożności ze strony lekarza prowadzącego. Przedstawione poniżej informacje mają kluczowe znaczenie dla podjęcia właściwych decyzji terapeutycznych oraz zapewnienia bezpieczeństwa zarówno matce, jak i dziecku.¹

Stosowanie fenytoiny u kobiet w ciąży

Ekspozycja na fenytoinę w okresie prenatalnym wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia wrodzonych wad rozwojowych oraz innych zaburzeń rozwoju płodu. Ryzyko poważnych wad rozwojowych jest 2-3 razy wyższe niż w populacji ogólnej, gdzie częstość występowania takich wad wynosi 2-3%.²

Do najczęściej zgłaszanych wad rozwojowych związanych z ekspozycją na fenytoinę w okresie ciąży należą:

• Rozszczepy wargi i/lub podniebienia
• Wady serca
• Wady twarzoczaszki
• Niedorozwój paznokci i palców
• Zaburzenia wzrostu (w tym małogłowie i niedobór wzrostu w okresie prenatalnym)

Wymienione wady mogą występować jako oddzielne zaburzenia lub jako element płodowego zespołu hydantoinowego.³

Należy również zwrócić uwagę na możliwość wystąpienia zaburzeń neurorozwojowych u dzieci narażonych na fenytoinę w okresie życia płodowego. Wyniki badań dotyczących tego ryzyka nie są jednoznaczne, jednak zagrożenia nie można wykluczyć.⁴

Odnotowano także pojedyncze przypadki nowotworów złośliwych, w tym nerwiaka zarodkowego współczulnego u dzieci, których matki przyjmowały fenytoinę w okresie ciąży.⁵

Wskazania do stosowania fenytoiny w ciąży

Fenytoiny nie należy stosować u kobiet w ciąży, chyba że po dokładnym rozważeniu innych odpowiednich metod leczenia zostanie uznane, że korzyści wynikające z jej stosowania przewyższają potencjalne ryzyko. Lekarz ma obowiązek poinformować pacjentkę w sposób wyczerpujący o wszystkich zagrożeniach związanych ze stosowaniem fenytoiny w okresie ciąży.⁶

Jeżeli po przeprowadzeniu dokładnej analizy korzyści i ryzyka podjęta zostanie decyzja o kontynuacji leczenia fenytoiną w okresie ciąży, należy zastosować następujące zalecenia:

1. Stosować najniższą skuteczną dawkę fenytoiny
2. Rozważyć zmianę leczenia przed planowanym poczęciem
3. W przypadku zajścia w ciążę podczas leczenia fenytoiną, skierować pacjentkę na specjalistyczne badania w celu ponownej oceny terapii i rozważenia alternatywnych metod leczenia
4. Pamiętać, że nagłe odstawienie leku u pacjentek z napadami uogólnionymi padaczki zwiększa ryzyko wystąpienia stanu padaczkowego z towarzyszącym niedotlenieniem zagrażającym życiu⁷

Monitorowanie stężenia fenytoiny w ciąży

W okresie ciąży zaobserwowano zwiększenie częstości występowania napadów drgawkowych, co może wynikać z zaburzeń wchłaniania lub metabolizmu fenytoiny. Dlatego zaleca się okresowe oznaczanie stężenia fenytoiny w surowicy w celu dostosowania dawkowania leku do aktualnego stanu pacjentki.⁸

Po porodzie należy rozważyć powrót do dawkowania zalecanego przed okresem ciąży.⁹

Profilaktyka zaburzeń krzepnięcia krwi

U noworodków, których matki przyjmowały fenytoinę w okresie ciąży, mogą wystąpić zaburzenia krzepnięcia krwi. Skutecznym środkiem zapobiegawczym i leczniczym jest podanie witaminy K1 kobiecie przed porodem i noworodkowi po urodzeniu.¹⁰

Stosowanie fenytoiny u kobiet w wieku rozrodczym

Produktu Phenytoinum WZF nie należy stosować u kobiet w wieku rozrodczym, chyba że po dokładnym rozważeniu innych metod leczenia zostanie uznane, że korzyści wynikające z jego stosowania przewyższają potencjalne ryzyko. Lekarz ma obowiązek poinformować pacjentkę o ryzyku uszkodzenia płodu w przypadku stosowania fenytoiny w okresie ciąży oraz podkreślić znaczenie planowania ciąży.¹¹

Przed rozpoczęciem leczenia fenytoiną u kobiet w wieku rozrodczym należy rozważyć wykonanie testów ciążowych.¹²

Antykoncepcja podczas stosowania fenytoiny

Ze względu na właściwości indukcyjne enzymów, fenytoina może powodować nieskuteczność terapeutyczną hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Dlatego kobiety w wieku rozrodczym powinny:¹³

• Stosować skuteczne metody antykoncepcji w trakcie leczenia i przez miesiąc po jego zakończeniu
• Korzystać z co najmniej jednej skutecznej metody antykoncepcji (np. wkładki domacicznej) lub dwóch uzupełniających się metod, w tym metody mechanicznej

Wybór metody antykoncepcji powinien być dokonany indywidualnie i przedyskutowany z pacjentką.¹⁴

Stosowanie fenytoiny podczas karmienia piersią

Fenytoina w niewielkich ilościach przenika do mleka kobiecego. Z tego powodu nie zaleca się stosowania fenytoiny w okresie karmienia piersią, a kobiety przyjmujące fenytoinę nie powinny karmić piersią.¹⁵

Przenikanie fenytoiny przez łożysko

Należy pamiętać, że fenytoina przenika przez łożysko u ludzi, co jest jednym z kluczowych czynników wpływających na ryzyko teratogenne.¹⁶

Czynniki wpływające na występowanie wad rozwojowych

Oceniając ryzyko wystąpienia wad rozwojowych u płodu, należy wziąć pod uwagę, że zarówno czynnik genetyczny, jak i sama padaczka mogą prowadzić do wystąpienia wad rozwojowych u płodu w większym stopniu niż terapia lekowa. Większość kobiet w ciąży, stosujących leki przeciwdrgawkowe rodzi zdrowe dzieci.¹⁷